Day 89 Mar 30 2023: နည်းပညာနှင့် ဓာတုဗေဒ (Technology, Chemical Engineering & The Process of Wisdom)
အဘိဓမ္မပိဋက၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော်၊ ဉာဏဝိဘင်း (ဉာဏဝတ္ထု)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၉) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၀) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော ညချမ်းအချိန်ကာလလေးမှာ သွာဂတ သွားဓာတ်တော် စောင့်ရှောက်ရေး ပြတိုက်မှ စီစဉ်ကျင်းပအပ်သော နေ့စဉ် ဓမ္မသဘင်ပွဲကို စတင် ကျင်းပပါတော့မယ်။ ရှေးဦးစွာ တရားပွဲ မစတင်မီမှာ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးရဲ့ အနန္တဂုဏ်ကျေးဇူးတွေကို အာရုံပြုပြီး ရှိခိုးပူဇော်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "နည်းပညာနှင့် ဓာတုဗေဒ" ဆိုတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကို အတတ်ပညာ၊ အသိဉာဏ်တို့နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပူဇော်ချင်ပါတယ်။
"အရဟတော" - ကိလေသာ ဓာတုဗေဒ ဖြစ်စဉ်တို့မှ ကင်းဝေးတော်မူပြီး၊ စိတ်အစဉ်၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အကုသိုလ် ဓာတ်ပြုမှုများကို မဂ်ဉာဏ် နည်းပညာဖြင့် ရပ်တန့်တော်မူသော၊ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" - ခန္ဓာစက်ရုံကြီးအတွင်း လည်ပတ်နေသော ရုပ်နာမ် ဖြစ်စဉ်အမှန်နှင့် ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်ရာ အကြောင်းတရားများကို ဆရာမကူ သယမ္ဘူဉာဏ်တော်မြတ်ဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ "တဿ ဘဂဝတော" - ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်အား "နမော" - ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးကန်တော့လိုက်ရပါ၏ ဘုရား။
ဆက်လက်ပြီးတော့လည်း "အနန္တော အနန္တငါးပါး" ကို အာရုံပြုကြရအောင်။ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်၊ ဓမ္မဂုဏ်တော်၊ သံဃာဂုဏ်တော်၊ မိဘဂုဏ်တော်၊ ဆရာသမားဂုဏ်တော် ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးသော ကျေးဇူးရှင်ကြီးတွေကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ "ခေတ်မီနည်းပညာများဖြင့် ဓာတုပစ္စည်းများကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲသကဲ့သို့၊ ဓမ္မနည်းပညာဖြင့် မိမိတို့၏ စိတ်ဓာတ်များကို စနစ်တကျ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်ကြပါစေ" လို့ ဦးဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... တရားမဟောခင်၊ တရားမနာခင်မှာ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး အေးမြသွားအောင်၊ မျှတသွားအောင် ပြင်ဆင်ကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ ဓာတ်ပြုမှုတွေ လွန်ကဲနေရင် ထိန်းချုပ်ဖို့အတွက် "တေဇောကသိုဏ်း" (Fire Kasina) ကို အသုံးပြုပြီး စွမ်းအင်ညှိကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဇီဝဓာတုဖြစ်စဉ်တွေကြောင့် အပူတွေ ထွက်နေတာကို သတိပြုပါ။ စက်ရုံတစ်ရုံ လည်ပတ်နေသလိုပါပဲ။ အဲဒီ အပူတွေကို "မျှတစေ... ငြိမ်းအေးစေ" လို့ အမိန့်ပေးပြီး၊ ပိုလျှံနေတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု အပူတွေကို ရှူထုတ်လိုက်ပါ။ "ငြိမ်သက်တယ်... မျှတတယ်" လို့ မှတ်ယူရင်းနဲ့ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ လောကီအာရုံတွေကို ခဏလောက် ဘေးချထားလိုက်ကြပါစို့။
စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားပြီဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားမယ့် "နည်းပညာနှင့် ဓာတုဗေဒ" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို စတင်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သာမန် "ဓာတုဗေဒ" (Chemistry) ဆိုတာက ဓာတ်ပစ္စည်းတွေ ဘယ်လို ပေါင်းစပ်သလဲ ဆိုတာလောက်ကိုပဲ လေ့လာတာပါ။ ဒါပေမဲ့ "Chemical Engineering" (ဓာတုအင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ) ကျတော့ အဲဒီထက် ပိုပါတယ်။ သူက ဓာတ်ပြုမှုတွေကို အကြီးစား စက်ရုံတွေမှာ ဘယ်လို ထိန်းချုပ်မလဲ၊ ဘယ်လို အကျိုးရှိအောင် လုပ်မလဲ ဆိုတာကို "Technology" (နည်းပညာ) နဲ့ ပေါင်းစပ်ထားတာပါ။
သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြရရင်... စက်ရုံတစ်ရုံမှာ ကုန်ကြမ်း (Raw Materials) တွေကို ကုန်ချော (Products) ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲတဲ့အခါ "Process Control" (လုပ်ငန်းစဉ် ထိန်းချုပ်မှု) ဆိုတာ အသက်ပါပဲ။ "Reactor" (ဓာတ်ပေါင်းဖို) တစ်ခုထဲမှာ အပူချိန် (Temperature)၊ ဖိအား (Pressure)၊ စီးဆင်းနှုန်း (Flow Rate) တွေကို ကွန်ပျူတာ နည်းပညာတွေနဲ့ တိတိကျကျ ထိန်းချုပ်ရတယ်။
ဥပမာ- ဓာတ်ပြုမှု မြန်လွန်းရင် "Cooling System" (အအေးပေးစနစ်) က အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်ရတယ်။ နှေးလွန်းရင် "Catalyst" (ဓာတ်ကူပစ္စည်း) ထည့်ပေးရတယ်။ ဒီစနစ်တစ်ခုလုံးကို "Feedback Loop" (တုံ့ပြန်ထိန်းကျောင်းမှု စနစ်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အာရုံခံကိရိယာ (Sensors) တွေက အခြေအနေကို တိုင်းတာမယ်၊ ကွန်ပျူတာက တွက်ချက်မယ်၊ ပြီးရင် ပြန်ပြုပြင်မယ်။ ဒီနည်းပညာ မရှိရင် ဓာတ်ပေါင်းဖို ပေါက်ကွဲပြီး ပျက်စီးသွားမှာပါ။
ကိုင်း... ဒီသိပ္ပံ သဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဓမ္မဘက်ကို လှည့်ကြည့်ရအောင်။ အဘိဓမ္မပိဋက၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော်၊ ဉာဏဝိဘင်း မှာ "ဉာဏဝတ္ထု" (Bases of Knowledge) တွေကို ဟောကြားထားပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ ဓာတုစက်ရုံကြီး (Chemical Plant) တစ်ခုပါပဲ။
မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း ကနေ ဝင်လာတဲ့ အာရုံတွေက "Raw Materials" (ကုန်ကြမ်း) တွေပါ။
စိတ် (Citta) ဆိုတာ "Reactor" (ဓာတ်ပေါင်းဖို) ပါပဲ။
စေတသိက် (Mental Factors) တွေက "Chemicals" (ဓာတုပစ္စည်း) တွေပါ။
ဒီစက်ရုံကြီးကို မောင်းနှင်ဖို့အတွက် Chemical Engineering နည်းပညာ လိုပါတယ်။ အဲဒီ နည်းပညာကတော့ "ဝိပဿနာ" ပါပဲ။
သာမန် ပုထုဇဉ်တွေက Process Control မရှိဘူး။ အာရုံဝင်လာရင် လောဘ၊ ဒေါသ ဓာတ်ကူပစ္စည်းတွေ ထည့်လိုက်တော့ "အကုသိုလ်" ဆိုတဲ့ ပေါက်ကွဲမှုတွေ ထွက်လာတယ်။
"ဉာဏ်" ရှိတဲ့ ယောဂီကတော့ Feedback Loop ရှိတယ်။ ဒေါသ အပူချိန် တက်လာတာနဲ့ "သတိ" (Sensor) က သိလိုက်တယ်။ "မေတ္တာ" (Cooling System) နဲ့ ချက်ချင်း လှမ်းထိန်းလိုက်တယ်။ ဒါဟာ စိတ်ကို အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာနဲ့ မောင်းနှင်တာပါပဲ။
အခု... အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒိဋ္ဌိဖြုတ် ရှုကွက်" (Vipassana Instruction for Removing Self-View) ကို သွားကြရအောင်။ ဒီ စက်ရုံလည်ပတ်ပုံကို ကြည့်ပြီး "ငါ လုပ်နေတယ်၊ ငါ တွေးနေတယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။
ဦးဇင်းတို့ တစ်ခုခုကို စဉ်းစားတွေးခေါ်နေတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားနေတယ် ဆိုပါစို့။
အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
၁။ ဟဒယဝတ္ထု (နှလုံးအိမ်) ရှိတယ်။ (ဒါက ဓာတ်ပေါင်းဖို Reactor)။
၂။ ဓမ္မာရုံ (ကုန်ကြမ်း အာရုံ) ရှိတယ်။
၃။ မနောဝိညာဉ် (သိစိတ်) ပေါ်လာတယ်။
ဒီသုံးခု ဆုံလိုက်တာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿ ဖြစ်တဲ့ ခဏမှာ ပုထုဇဉ်တွေက ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ "ငါ ဉာဏ်ကောင်းတယ်၊ ငါ စီမံခန့်ခွဲနေတယ်" ဆိုပြီး "ငါ" က ဝင်လာတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်နည်း (Instruction):
စဉ်းစားတဲ့အခါ... "ငါ စဉ်းစားတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။
"လည်ပတ်နေတယ်... သိတယ်... ဓာတ်ပြုနေတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာက စက်ရုံလည်ပတ်နေတာကို မော်နီတာကနေ ကြည့်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ကိုယ့်စိတ်ကို ဉာဏ် (Monitor) ကနေ စောင့်ကြည့်ပါ။
"ငါ" က လုပ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ "စေတနာ" (Volition) ဆိုတဲ့ စက်မောင်းနှင်အားက လုပ်ဆောင်နေတာပါ။
မျက်လှည့်ပြသူ (Magician) က စက်ရုပ်ကို လူလုပ်ပြသလို၊ စိတ်က "ငါ လုပ်တယ်" လို့ လှည့်စားထားတာပါ။
အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကြီးဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ ကုန်ကြမ်းပြတ်ရင် စက်ရပ်သွားမယ်။ (အနိစ္စ)
စက်မောင်းနေရတာ ပင်ပန်းလို့ "ဒုက္ခ"။
"စက်မပူနဲ့" လို့ တားမရဘဲ အကြောင်းရှိရင် ပူလာလို့ "အနတ္တ"။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတဲ့ Operator ပျောက်သွားပြီး၊ "Process" (လုပ်ငန်းစဉ်) သက်သက်ကိုပဲ မြင်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီအကြောင်းကို ပြောရရင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case Study) တစ်ပုဒ်ကို သတိရမိပါတယ်။ သေချာ နာယူကြည့်ကြပါဦး။ Case-2389 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ကိစ္စလေးပါ။
ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ထိန်းသိမ်းရေး ဓာတ်ခွဲခန်း (Conservation Lab) မှာ ခေတ်မီ နည်းပညာတစ်ခု ဖြစ်တဲ့ "Electrolytic Reduction Machine" (လျှပ်စစ်ဓာတု သန့်စင်စက်) ကို အသုံးပြုပါတယ်။ ဒီစက်က ရှေးဟောင်း ဒင်္ဂါးပြားတွေ၊ သံကြေးတက်နေတဲ့ ပစ္စည်းတွေကို သန့်စင်ပေးတာ။ သူက Chemical Engineering သဘောတရားအတိုင်း "Voltage" (ဗို့အား) နဲ့ "Solution Concentration" (ပျော်ရည် ပြင်းအား) ကို တိတိကျကျ ထိန်းချုပ်ရတယ်။
တစ်နေ့တော့... နည်းပညာ ဝန်ထမ်းအသစ် "မောင်နိုင်" (အမည်လွှဲ) ရောက်လာတယ်။ သူက IT နည်းပညာတော့ ကျွမ်းကျင်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း သဘောတရား (Material Science) ကို နားမလည်ဘူး။ သူက "စက်တွေက အတူတူပါပဲ၊ ပါဝါမြှင့်လိုက်ရင် ပိုမြန်မြန်ပြီးမှာပေါ့" ဆိုပြီး "Overclocking" လုပ်သလို တွေးလိုက်တယ်။
ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 29 (Advanced Technology Usage) နဲ့ Article 29.1 (Equipment Calibration & Testing) မှာ "ပစ္စည်းတစ်ခုကို စက်ထဲမထည့်မီ စမ်းသပ်မှု (Trial Run) လုပ်ရမည်၊ သတ်မှတ်ထားသော ဗို့အားထက် မကျော်ရ" လို့ ပါရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ မောင်နိုင်က ဒါကို ကျော်ပြီး ဗို့အားကို အမြင့်ဆုံး တင်လိုက်တယ်။ ရှေးဟောင်း ကြေးဒင်္ဂါးပြားတွေကို စက်ထဲ ထည့်လိုက်တယ်။
၁၀ မိနစ်လောက် ကြာတော့... ဓာတ်ပေါင်းဖိုထဲမှာ ရေတွေ ဆူပွက်လာပြီး၊ ဒင်္ဂါးပြားတွေက မူလ အရောင်ပျောက်ပြီး နီရဲရဲ ကြေးနီရောင် ပြောင်းသွားတယ်။ အပေါ်ယံ သံကြေးတွေ ကွာသွားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ဒင်္ဂါးပြားရဲ့ မျက်နှာပြင် (Patina) တစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားတာ။ Chemical Process Control မှားသွားလို့ "Over-cleaning" ဖြစ်သွားတာ။
ဦးဇင်းတို့ Template T246 (Technology Failure / Damage Log) နဲ့ စစ်ဆေးတော့မှ မောင်နိုင်ရဲ့ လက်ချက်မှန်း သိရတယ်။ မောင်နိုင်ကို ခေါ်ပြီး ဆုံးမရတယ်။ "မောင်နိုင်... နည်းပညာ ဆိုတာ လက်နက်ပဲ။ ပညာ (Wisdom) နဲ့ တွဲသုံးမှ အကျိုးရှိတာ။ မင်းက စက်ကိုပဲ ယုံပြီး၊ ဓာတ်သဘော (Chemistry) ကို မသိတော့ ရတနာတွေ ပျက်စီးကုန်ပြီ။ Process Control မရှိတဲ့ နည်းပညာဟာ ဖျက်ဆီးရေး လက်နက်ပဲ" လို့။
ကိုင်း... ဒီဇာတ်လမ်းလေးကို သင်ခန်းစာယူပြီး ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ပါ။ မောင်နိုင်က ဗို့အား မြှင့်လွန်းအားကြီးပြီး ဒင်္ဂါးပြားကို ဖျက်ဆီးသလို၊ တို့တစ်တွေလည်း ဘဝမှာ "လိုချင်မှု" (Greed) ဗို့အားတွေကို မြှင့်လွန်းအားကြီးပြီး ကိုယ့်ဘဝကို ဖျက်ဆီးတတ်ကြတယ်။ "မြန်မြန် ချမ်းသာချင်တယ်၊ မြန်မြန် အောင်မြင်ချင်တယ်" ဆိုပြီး Process Control မလုပ်ဘဲ အရှိန်တင်လိုက်တဲ့အခါ၊ သီလတွေ ကျိုးပေါက်၊ ကျန်းမာရေးတွေ ပျက်စီးပြီး ဘဝဒင်္ဂါးပြားတွေ အရောင်ပြောင်းကုန်ကြတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template T246 နဲ့ နည်းပညာ သုံးစွဲမှုကို စစ်ဆေးသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ အရှိန်ကို စစ်ဆေးပါ။ "ငါ သွားနေတာ မြန်လွန်းနေလား... ဗို့အား များနေလား... ဉာဏ်နဲ့ ထိန်းချုပ်ထားရဲ့လား" လို့ Audit လုပ်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ထိန်းချုပ်ရ ခက်ခဲပြီး၊ အမြဲတမ်း ဓာတ်ပြုပြောင်းလဲနေတဲ့ ခန္ဓာစက်ရုံကြီးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ စက်ရုံကို အနားမပေးဘဲ အရှိန်မြှင့် မောင်းနှင်နေတဲ့၊ လိုချင်တပ်မက်တဲ့ တဏှာဟာ "သမုဒယသစ္စာ"။
လည်ပတ်မှုတွေ ရပ်တန့်ပြီး၊ အေးချမ်းငြိမ်သက်သွားတဲ့ (Shutdown) နိဗ္ဗာန်ဟာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် စိတ်ဓာတ်ပြုမှုတွေကို ဉာဏ်ပညာနဲ့ ထိန်းကျောင်းမောင်းနှင်တဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး (Process Control) ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'နည်းပညာနှင့် ဓာတုဗေဒ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ခေတ်မီနည်းပညာများကို သတိ၊ ပညာဖြင့် ယှဉ်တွဲအသုံးပြုသကဲ့သို့၊ မိမိတို့၏ စိတ်ဓာတ်စက်ရုံကြီးကိုလည်း ဝိပဿနာနည်းပညာဖြင့် စနစ်တကျ ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်ကာ၊ အမှားအယွင်း ကင်းစင်သော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် ဓမ္မဗဟုသုတများ ပိုမိုဆွေးနွေးလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group ဖြစ်သော https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ တွင်လည်း ဝင်ရောက် လေ့လာနိုင်ကြပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ။
