Day 87 Mar 28 2023 ဓာတ်ခွဲခန်း လုံခြုံရေးနှင့် ဝိနည်းစည်းကမ်း (Lab Safety & The Vinaya Code)
ဝိနည်းပိဋက၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော် (အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်သော သိက္ခာပုဒ်များ)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၇) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၈) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော ညချမ်းအချိန်ကာလလေးမှာ သွာဂတ သွားဓာတ်တော် စောင့်ရှောက်ရေး ပြတိုက်မှ စီစဉ်ကျင်းပအပ်သော နေ့စဉ် ဓမ္မသဘင်ပွဲကို စတင် ကျင်းပပါတော့မယ်။ ရှေးဦးစွာ တရားပွဲ မစတင်မီမှာ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးရဲ့ အနန္တဂုဏ်ကျေးဇူးတွေကို အာရုံပြုပြီး ရှိခိုးပူဇော်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "လုံခြုံရေး" ဆိုတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကို အကာအကွယ်ပေးခြင်း၊ ဘေးရန်ကင်းစေခြင်းတို့နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပူဇော်ချင်ပါတယ်။
"အရဟတော" - ကိလေသာ အန္တရာယ်တို့မှ ကင်းဝေးတော်မူပြီး၊ သံသရာတစ်လျှောက် တွေ့ကြုံရမည့် ဘေးဥပဒ်အပေါင်းမှ လွတ်ကင်းစေရန် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတည်းဟူသော လုံခြုံရေး ဝတ်စုံကို ဆင်မြန်းပေးတော်မူသော၊ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" - လောက၏ အန္တရာယ်ရှိသော ဓာတ်သဘာဝများနှင့် စိတ်၏ မမြင်ရသော ဘေးအန္တရာယ်များကို ဆရာမကူ သယမ္ဘူဉာဏ်တော်မြတ်ဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ "တဿ ဘဂဝတော" - ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်အား "နမော" - ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးကန်တော့လိုက်ရပါ၏ ဘုရား။
ဆက်လက်ပြီးတော့လည်း "အနန္တော အနန္တငါးပါး" ကို အာရုံပြုကြရအောင်။ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်၊ ဓမ္မဂုဏ်တော်၊ သံဃာဂုဏ်တော်၊ မိဘဂုဏ်တော်၊ ဆရာသမားဂုဏ်တော် ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးသော ကျေးဇူးရှင်ကြီးတွေကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ "ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်း ဘေးကင်းလုံခြုံသကဲ့သို့၊ သံသရာဓာတ်ခွဲခန်းကြီး အတွင်း၌လည်း အကုသိုလ်ဘေး၊ အပါယ်ဘေးတို့မှ ကင်းဝေးလုံခြုံနိုင်ကြပါစေ" လို့ ဦးဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... တရားမဟောခင်၊ တရားမနာခင်မှာ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး လုံခြုံသွားအောင် ပြင်ဆင်ကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ "ပထဝီကသိုဏ်း" (Earth Kasina) ကို အာရုံပြုပြီး စိတ်ကို အကာအကွယ် ယူကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ခိုင်ခံ့တဲ့ မြေသားတံတိုင်းကြီး တစ်ခု၊ ဒါမှမဟုတ် တောင်ကြီးတစ်လုံးက ကိုယ့်ကို ကာကွယ်ထားတယ်လို့ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဘေးပတ်ဝန်းကျင်က အန္တရာယ်တွေ၊ ဖျက်ဆီးလိုတဲ့ အရာတွေ ဘာမှ ဝင်လို့မရဘူး။ "လုံခြုံတယ်... ခိုင်ခံ့တယ်... ငြိမ်းချမ်းတယ်" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ယူရင်းနဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေကို တံတိုင်းရဲ့ အပြင်ဘက်မှာ ခဏလောက် ထားလိုက်ကြပါစို့။
စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားပြီဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားမယ့် "ဓာတ်ခွဲခန်း လုံခြုံရေးနှင့် ဝိနည်းစည်းကမ်း" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို စတင်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာမှာ ဓာတ်ခွဲခန်း (Laboratory) ဆိုတာ အလွန် အန္တရာယ်များတဲ့ နေရာပါ။ အက်ဆစ်တွေ၊ အဆိပ်တွေ၊ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေနဲ့ လုပ်ကိုင်ရတာကိုး။ ဒါကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ "Lab Safety Protocols" (ဓာတ်ခွဲခန်း လုံခြုံရေး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ) ကို တိတိကျကျ လိုက်နာရပါတယ်။
သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြရရင်... လုံခြုံရေးမှာ အဆင့် ၅ ဆင့် ရှိပါတယ်။ ဒါကို "Hierarchy of Controls" (ထိန်းချုပ်မှု အဆင့်ဆင့်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
၁။ Elimination: အန္တရာယ်ကို လုံးဝ ဖယ်ရှားပစ်တာ။ (ဒါက အထိရောက်ဆုံးပဲ)။
၂။ Substitution: အန္တရာယ်များတဲ့ ပစ္စည်းအစား၊ အန္တရာယ်နည်းတဲ့ ပစ္စည်းနဲ့ အစားထိုးတာ။
၃။ Engineering Controls: အန္တရာယ်ကို လူနဲ့ မထိအောင် စက်ပစ္စည်းနဲ့ ကာကွယ်တာ (ဥပမာ- Fume Hood လေစုပ်စက်ထဲမှာ လုပ်တာ)။
၄။ Administrative Controls: စည်းကမ်းချက်တွေ ထုတ်ပြီး လူတွေကို သင်တန်းပေးတာ။
၅။ PPE (Personal Protective Equipment): နောက်ဆုံး အဆင့်အနေနဲ့ မျက်မှန်၊ လက်အိတ်၊ ဝတ်စုံ (Lab Coat) တွေ ဝတ်ဆင်တာ။
ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ "ငါ ကျွမ်းကျင်ပါတယ်" ဆိုပြီး PPE မဝတ်ဘဲ လုပ်လို့ မရပါဘူး။ မတော်တဆမှု ဆိုတာ မျက်တောင် တစ်ခတ်အတွင်းမှာ ဖြစ်သွားနိုင်လို့ပါ။ အက်ဆစ် တစ်စက်က မျက်လုံးကို ကန်းသွားစေနိုင်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီသိပ္ပံ သဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဓမ္မဘက်ကို လှည့်ကြည့်ရအောင်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတော်တွေအတွက် "ဝိနည်း" (Vinaya) ဆိုတဲ့ စည်းကမ်းတွေကို ပညတ်ခဲ့တာဟာ ရဟန်းတွေကို ချုပ်ချယ်ချင်လို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သံသရာ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ ဘေးကင်းဖို့အတွက် "Safety Protocols" တွေ ချပေးထားတာပါ။
ပါရာဇိက ကျစေမယ့် အာရုံတွေကို ရှောင်တာဟာ Elimination ပါ။
အကုသိုလ် အာရုံအစား ကုသိုလ်အာရုံနဲ့ အစားထိုးတာဟာ Substitution ပါ။
သိမ်၊ ကျောင်း၊ သင်္ကန်း ဆိုတဲ့ အကာအကွယ်တွေဟာ Engineering Controls ပါ။
ဝိနည်း သိက္ခာပုဒ်တွေကို ရွတ်ဖတ် နာယူတာဟာ Administrative Controls ပါ။
"သီလ" (Morality) ဆိုတာကတော့ တို့တစ်တွေ ဝတ်ဆင်ရမယ့် PPE ဝတ်စုံပါပဲ။ သီလ လက်အိတ် မပါဘဲ ကိလေသာ အက်ဆစ်ကို သွားကိုင်ရင် လက်လောင်မှာ အသေအချာပါပဲ။
အခု... အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒိဋ္ဌိဖြုတ် ရှုကွက်" (Vipassana Instruction for Removing Self-View) ကို သွားကြရအောင်။ ဒီ အန္တရာယ်နဲ့ ကြုံတွေ့တဲ့အခါ "ငါ ကြောက်တယ်၊ ငါ့ကို ထိခိုက်မယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။
ဦးဇင်းတို့ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အခြေအနေ တစ်ခုနဲ့ ကြုံရတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်ထဲမှာ "ဒုက္ခရောက်တော့မယ်" ဆိုတဲ့ အသိ ဝင်လာတယ် ဆိုပါစို့။
အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
၁။ မနာယတန (စိတ်) ရှိတယ်။
၂။ ဓမ္မာရုံ (ဘေးအန္တရာယ် အာရုံ) ရှိတယ်။
၃။ မနောဝိညာဉ် (သိစိတ်) ပေါ်လာတယ်။
ဒီသုံးခု ဆုံလိုက်တာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿ ဖြစ်တဲ့ ခဏမှာ ပုထုဇဉ်တွေက ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ "ဟာ... ငါ ဒုက္ခရောက်ပြီ၊ ငါ ကြောက်တယ်" ဆိုပြီး "ငါ" က ဝင်လာတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်နည်း (Instruction):
အန္တရာယ်နဲ့ ကြုံရင်... "ငါ ကြောက်တယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။
"သိတယ်... မြင်တယ်... တုန်လှုပ်နေတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
ဓာတ်ခွဲခန်း ဝန်ထမ်းက အန္တရာယ် သင်္ကေတ (Hazard Symbol) ကို မြင်ရင် "ငါ" လို့ မထင်ဘဲ "သတိထားရမည့် အရာ" လို့ပဲ မြင်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း အာရုံတွေကို Hazard အနေနဲ့ပဲ ရှုမြင်ပါ။
"ငါ" က ကြောက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာ (Five Aggregates) က ရှင်သန်ချင်တဲ့အတွက် တုံ့ပြန်မှု (Survival Instinct) ပြတာပါ။
မျက်လှည့်ပြသူ (Magician) က ဓားနဲ့ ထိုးပြသလို၊ စိတ်က "သေရတော့မယ်" လို့ ခြိမ်းခြောက်နေတာပါ။
အဲဒီ ကြောက်စိတ်ဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ အန္တရာယ် လွန်သွားရင် ပျောက်သွားတယ်။ (အနိစ္စ)
အမြဲတမ်း သတိထားနေရတာ ပင်ပန်းလို့ "ဒုက္ခ"။
"လုံခြုံပါစေ" လို့ ဆုတောင်းရုံနဲ့ မရဘဲ၊ Protocol အတိုင်း နေမှ လုံခြုံမှာမို့ "အနတ္တ"။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲပြုတ်ပြီး၊ စိတ်ကို PPE ဝတ်ထားသလို လုံခြုံအေးချမ်းသွားပါလိမ့်မယ်။
ဒီအကြောင်းကို ပြောရရင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case Study) တစ်ပုဒ်ကို သတိရမိပါတယ်။ သေချာ နာယူကြည့်ကြပါဦး။ Case-2387 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ကိစ္စလေးပါ။
ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ထိန်းသိမ်းရေး ဓာတ်ခွဲခန်း (Conservation Lab) မှာ ဓာတုဆေးဝါးတွေ အများကြီး သုံးရပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 21 (Collection Care) နဲ့ Article 21.3 (Lab Safety Standards) မှာ "မည်သည့် ဓာတုဆေးဝါးကိုမဆို ကိုင်တွယ်ပါက မျက်မှန် (Goggles) နှင့် လက်အိတ် (Gloves) မဖြစ်မနေ ဝတ်ဆင်ရမည်" လို့ ပြဋ္ဌာန်းထားတယ်။
တစ်နေ့တော့... ဝန်ထမ်းလူငယ် "မောင်လှိုင်" (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ သူက အလုပ်မြန်တယ်။ "ဟာ... ဒီဆေးရည် နည်းနည်းလေး လောင်းထည့်ရမှာ၊ မျက်မှန် တပ်နေရင် ကြာတယ်" ဆိုပြီး Protocol ကို ကျော်လိုက်တယ်။ သူက ဆေးပုလင်းကို ဖွင့်ပြီး ကတော့ (Funnel) နဲ့ လောင်းထည့်တဲ့အချိန်မှာ၊ လက်က နည်းနည်း ချော်ပြီး ဆေးရည်က စားပွဲပေါ် ဖိတ်ကျ၊ ပြန်စင်ပြီး သူ့မျက်နှာနားကို ရောက်လာတယ်။
ကံကောင်းလို့ မျက်လုံးထဲ မဝင်ဘူး။ ပါးပေါ်မှာ နည်းနည်း စင်သွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အက်ဆစ်ပျော့က အရေပြားကို ချက်ချင်း လောင်စေတယ်။ သူ အော်ဟစ်ပြီး မျက်နှာကို လက်နဲ့ အုပ်လိုက်တယ်။ ဘေးက လူတွေက ဝိုင်းအုံလာပြီး သူ့ကို "Emergency Eye Wash Station" (အရေးပေါ် မျက်လုံးဆေး စင်) ဆီ ဆွဲခေါ်သွားပြီး ရေနဲ့ ၁၅ မိနစ်လောက် ဆေးကြောပေးရတယ်။
ဦးဇင်း ရောက်သွားတော့ Template T199 (Laboratory Safety Incident Report) ကို ချက်ချင်း ဖြည့်ခိုင်းတယ်။ မောင်လှိုင်က ငိုမဲ့မဲ့နဲ့ "ဆရာတော်... တပည့်တော် နည်းနည်းလေးမို့လို့ ပေါ့လိုက်တာပါ" တဲ့။ ဦးဇင်းက သူ့ကို ဆုံးမရတယ်။ "မောင်လှိုင်... ဓာတ်ခွဲခန်းမှာ 'နည်းနည်းလေး' ဆိုတာ မရှိဘူး။ အန္တရာယ် ဆိုတာ ပမာဏနဲ့ မဆိုင်ဘူး၊ သတိနဲ့ ဆိုင်တယ်။ မင်း PPE မဝတ်တာဟာ စစ်မြေပြင်ကို အင်္ကျီဗလာနဲ့ ထွက်သလိုပဲ" လို့။
ကိုင်း... ဒီဇာတ်လမ်းလေးကို သင်ခန်းစာယူပြီး ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ပါ။ မောင်လှိုင်က မျက်မှန် မတပ်ဘဲ အက်ဆစ်ကိုင်သလို၊ တို့တစ်တွေလည်း "သီလ" မျက်မှန် မတပ်ဘဲ လောကဓံ အက်ဆစ်တွေကို ကိုင်တွယ်နေကြတယ်။ "ဒီအကုသိုလ်လေးက နည်းနည်းလေးပါ၊ ဘာဖြစ်မှာလဲ" ဆိုပြီး မုသားလေး နည်းနည်းပြော၊ သူများမယား နည်းနည်းပစ်မှား လုပ်မိတတ်တယ်။ အဲဒီ "နည်းနည်းလေး" ကနေ သံသရာမှာ မျက်ရည် ပင်လယ်ဝေအောင် ဒုက္ခပေးနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template T199 နဲ့ မတော်တဆမှုကို မှတ်တမ်းတင်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ Safety ကို စစ်ဆေးပါ။ "ငါ ဒီနေ့ သီလ PPE ဝတ်ထားရဲ့လား... မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း တံခါးတွေမှာ အကာအကွယ် ရှိရဲ့လား" လို့ Audit လုပ်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
အမြဲတမ်း အန္တရာယ်တွေ ဝိုင်းနေတဲ့၊ ပေါ့ဆရင် ပျက်စီးတတ်တဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်နဲ့ ဘဝဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အန္တရာယ်ကို လျှော့တွက်ပြီး၊ စည်းကမ်းကို ဖောက်ဖျက်ချင်တဲ့ မောဟနဲ့ တဏှာဟာ "သမုဒယသစ္စာ"။
အန္တရာယ်ခပ်သိမ်း၊ ဘေးဥပဒ်ခပ်သိမ်း ကင်းဝေးသွားတဲ့ လုံခြုံရာ နိဗ္ဗာန်ဟာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် ဘဝဓာတ်ခွဲခန်းမှာ သတိ PPE ဝတ်ပြီး ကျင့်ကြံတဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ဓာတ်ခွဲခန်း လုံခြုံရေးနှင့် ဝိနည်းစည်းကမ်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သံသရာဘေးအန္တရာယ်များကို ကြောက်ရွံ့လျက်၊ မြတ်စွာဘုရားရှင် ချမှတ်ပေးထားသော သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတည်းဟူသော Safety Protocols များကို တိကျစွာ လိုက်နာကာ၊ ဘေးရန်ကင်းရှင်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၈ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် ဓမ္မဗဟုသုတများ ပိုမိုဆွေးနွေးလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group ဖြစ်သော https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ တွင်လည်း ဝင်ရောက် လေ့လာနိုင်ကြပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ။
