Day 61 March 2 Year 2023 မြေကြီးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး (Earth and Agriculture)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
"ယနေ့ ကျရောက်သော တောင်သူလယ်သမားနေ့ (Peasants Day) တွင် မြေကြီးကို ပြုပြင်၍ အသီးအနှံ စိုက်ပျိုးကြကုန်သော တောင်သူဦးကြီးများကဲ့သို့ မိမိတို့၏ စိတ်မြေကွက်လပ်တွင် ကုသိုလ်မျိုးစေ့များကို ကောင်းစွာ စိုက်ပျိုးနိုင်ကြပါစေ။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ...
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ တပေါင်းလဆန်းပိုင်း၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ်ဖြစ်တဲ့ "တောင်သူလယ်သမားနေ့" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ ဆွေးနွေးမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မြေကြီးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး" (Earth and Agriculture) ဖြစ်ပါတယ်။
တောင်သူဦးကြီးတွေဟာ မြေကြီးကို တူးဆွပြီး စိုက်ပျိုးကြတယ်။ ဒါဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ တရားနာပရိသတ်တွေကော... ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတဲ့ မြေကြီးကို ဘယ်လို တူးဆွပြီး ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ စိုက်ပျိုးကြမလဲ။ တရားမဟောခင်မှာ "မြေကြီး" လို့ ကိုယ်က ထင်မှတ်ထားတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဓာတ်သဘောကို အရင်ဆုံး ဝိပဿနာရှုထောင့်ကနေ ဖြိုခွဲကြည့်ကြရအောင်။
ခန္ဓာဖွဲ့နည်း (ကာယဒွါရ - မြေဓာတ်ကို ရှုမြင်ပုံ)။
ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ သူတော်ကောင်းတို့။
တောင်သူတွေ လယ်ကွင်းထဲဆင်းပြီး ရွှံ့နွံတွေကို နင်းလိုက်တဲ့အခါ "ပျော့တယ်"၊ ကျောက်ခဲကို နင်းမိရင် "မာတယ်" လို့ ခံစားရသလိုပဲ... အခု တရားနာနေတဲ့ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ထိုင်နေတဲ့ နေရာမှာ တင်ပါးနဲ့ ကြမ်းပြင် ထိတွေ့မှုကို တစ်ချက်လောက် သတိထားကြည့်ပါ။
ကိုယ် (Body)။
ကာယအကြည် (ကာယပသာဒ) ဆိုတာ တစ်ကိုယ်လုံးမှာ ပြန့်နှံ့နေတယ်။ အဲဒီ အကြည်ဓာတ်လေးကို ကြမ်းပြင်က "မာမှု" ဆိုတဲ့ ပထဝီဓာတ် (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) လာတိုက်တယ်။
အဲဒီလို တိုက်လိုက်တဲ့အခါ ဘာပေါ်လာသလဲ။ "ထိသိစိတ်" (ကာယဝိညာဏ်) ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား။ ပေါ်လာတယ်နော်။
ကာယဝိညာဏ် ပေါ်သောအခါ တစ်ဝိညာဏ်တည်း ပေါ်လို့ ဖြစ်ပါသလား။ မဖြစ်နိုင်ပါ။ ကာယဝိညာဏ်နှင့် သဟဇာတ ဖြစ်တဲ့ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ သုံးပါး ပေါင်းတော့ နာမက္ခန္ဓာ လေးပါး ဖြစ်ပါသည်။
ကာယအကြည်နှင့် ပထဝီဓာတ် (မာမှု) ကို ခန္ဓာဖွဲ့တော့ ရူပက္ခန္ဓာ ဖြစ်ပါသည်။ နာမက္ခန္ဓာ လေးပါးနှင့် ရူပက္ခန္ဓာ ပေါင်းတော့ ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပါသည်။
ဒီနေရာမှာ စိတ်ဖြစ်စဉ်ကို အသေးစိတ် ထပ်ကြည့်ရအောင်။
တောင်သူဦးကြီးက ထယ်ထိုးနေရင်း ထယ်သွားက မြေကြီးထဲ ဝင်သွားတာကို သိလိုက်တယ်။
"မြေကြီးက မာလိုက်တာ၊ ထိုးရတာ ပင်ပန်းလိုက်တာ" လို့ ခံစားရရင် ဒုက္ခ ဝေဒနာ (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ)။
"ဒါ ငါ့လယ်ကွက်၊ ဒါ ငါ့မြေ" လို့ မှတ်သားလိုက်တာက သညာ (သညာက္ခန္ဓာ)။
"အားစိုက်ပြီး တွန်းလိုက်ဦးမှ" လို့ စေ့ဆော်လိုက်တာက သင်္ခါရ (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ)။
မာမှန်း၊ ပျော့မှန်း သိနေတဲ့ အသိစိတ်က ဝိညာဏ် (ဝိညာဏက္ခန္ဓာ)။
ပေါင်းလိုက်တော့ ခန္ဓာဘယ်နှစ်ပါးလဲ။ ခန္ဓာငါးပါးပါပဲ သူတော်ကောင်းတို့။
အဲဒီ ခန္ဓာငါးပါးထဲမှာ "လယ်သမား" ပါသလား။ မပါပါဘူး။ "မြေကြီး" ပါသလား။ မပါပါဘူး။ ပထဝီဓာတ် (Hardness) နဲ့ ကာယပသာဒ (Sensitivity) တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရုပ်နာမ်ဓမ္မ အစုအဝေးသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မြတ်စွာဘုရားက "မျက်လှည့်ပြပွဲ" (Illusionist) နဲ့ တူတယ်လို့ ဟောပါတယ်။ မျက်လှည့်ဆရာက မြေကြီးခဲကို ရွှေဖြစ်အောင် လှည့်စားသလိုပဲ၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကလည်း ဒီ ဓာတ်ကြီးလေးပါး အစုအဝေးကို "ငါ့ကိုယ်၊ ငါ့မြေ၊ ငါ့ဥစ္စာ" လို့ ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်အောင် လုပ်ပြနေတာပါ။ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ရှိတဲ့ အသား၊ အရိုး ဆိုတာလည်း အပြင်က မြေကြီးခဲနဲ့ သဘောချင်း အတူတူပါပဲ (အဇ္ဈတ္တ ပထဝီ နှင့် ဗဟိဒ္ဓ ပထဝီ)။
တွေ့တဲ့တရားက ခန္ဓာငါးပါး၊ ထင်တဲ့တရားက "ငါ့လယ်၊ ငါ့ယာ"။
အဲဒီလို ကွဲကွဲပြားပြား မသိတော့ ဘာဖြစ်လဲ။ မြေကြီးက သီးနှံမထွက်ရင် စိတ်ညစ်တယ်။ ရာသီဥတုဖောက်ရင် ဒုက္ခရောက်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ဦးဇင်းတို့က ဒီ "မြေကြီးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး" သဘောတရားကို ခေတ်သစ် စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ (Agriculture Science) ရှုထောင့်ကနေ ဖြိုခွဲကြည့်ပြီး၊ ဓမ္မနဲ့ ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲဆိုတာ လေ့လာကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာမယ်လို့ ဦးဇင်း ထင်ပါတယ်… "အရှင်ဘုရား... ဘုရားလက်ထက်က ရဟန်းတော်တွေ လယ်မလုပ်ရဘူးဆိုတာ မှန်ပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘုရားရှင် ဘယ်လို သဘောထားခဲ့သလဲ၊ ဘယ်လို ဥပမာတွေ ပေးခဲ့သလဲ" ဆိုတာမျိုးပေါ့။
အေး... ဒီမေးခွန်းအတွက် အင်မတန် ထင်ရှားတဲ့ သုတ္တန်တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ သုတ္တနိပါတ်တော်လာ "ကသီဘာရဒွါဇသုတ်" (Kasibhāradvāja Sutta) ပါပဲ။
တစ်ခါတုန်းက မြတ်စွာဘုရားဟာ မဂဓတိုင်း၊ ဒက္ခိဏဂိရိပုဒ်မှာ သီတင်းသုံးနေတော်မူတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ကသီဘာရဒွါဇ လို့ခေါ်တဲ့ ပုဏ္ဏားကြီးက လယ်ထွန်မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပနေတယ်။ ထွန်တုံးပေါင်း (၅၀၀) နဲ့ ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ လုပ်နေတာ။ မြတ်စွာဘုရားက ဆွမ်းခံကြွလာတော့ ပုဏ္ဏားကြီးက မကြည်ညိုဘူး။
"အို ရဟန်း... ငါကတော့ လယ်ထွန်တယ်၊ မျိုးစေ့ချတယ်၊ ပြီးမှ စားတယ်။ သင်ကတော့ လယ်လည်း မထွန်၊ မျိုးလည်း မချဘဲ ဘာလို့ အလကား လိုက်စားနေတာလဲ" လို့ စိန်ခေါ်ပါလေရော။
အဲဒီအခါမှာ မြတ်စွာဘုရားက ပြန်မိန့်တော်မူတယ်။ "ပုဏ္ဏား... ငါလည်း လယ်ထွန်တာပါပဲ၊ ငါလည်း မျိုးစေ့ချတာပါပဲ" တဲ့။ ပုဏ္ဏားကြီးက အံ့သြသွားတယ်။ "ဒါဆို သင့်ရဲ့ ထွန်တုံးက ဘယ်မှာလဲ၊ နွားက ဘယ်မှာလဲ၊ မျိုးစေ့က ဘယ်မှာလဲ" လို့ မေးတယ်။
ဒီတော့ ဘုရားရှင်က ဂါထာလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ဖြေကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
"သဒ္ဓါ ဗီဇံ၊ တပေါ ဝုဋ္ဌိ၊ ပညာ မေ ယုဂနင်္ဂလံ။
ဟိရိ ဤသာ၊ မနော ယောတ္တံ၊ သတိ မေ ဖာလပါစနံ။"
အနက်ဖွင့်ကြည့်ကြစို့။
သဒ္ဓါ ဗီဇံ - ယုံကြည်ခြင်း 'သဒ္ဓါ' သည် (ငါဘုရား၏) မျိုးစေ့ ဖြစ်၏။
တပေါ ဝုဋ္ဌိ - ခြိုးခြံသော အကျင့် 'တပ' (သီလ/ဣန္ဒြေလုံခြုံခြင်း) သည် မိုးရေ ဖြစ်၏။
ပညာ မေ ယုဂနင်္ဂလံ - အမှန်မြင်သော 'ပညာ' သည် ထွန်တုံး ထွန်သွား ဖြစ်၏။
ဟိရိ ဤသာ - မကောင်းမှုမှ ရှက်ခြင်း 'ဟိရိ' သည် ထွန်သန် ဖြစ်၏။
မနော ယောတ္တံ - စိတ်သည် ထွန်ကြိုး ဖြစ်၏။
သတိ မေ ဖာလပါစနံ - အောက်မေ့မှု 'သတိ' သည် ထွန်သွားနှင့် နွားတို့ရှေ့သွား ဖြစ်၏။
ဒီဂါထာဟာ စိုက်ပျိုးရေး သဘောတရားကို ဓမ္မနဲ့ အပြည့်အဝ နှိုင်းယှဉ်ထားတာပါ။ တောင်သူတစ်ယောက်မှာ မျိုးစေ့ကောင်းမှ အပင်ပေါက်သလို၊ ယောဂီတစ်ယောက်မှာလည်း သဒ္ဓါ (Faith) ဆိုတဲ့ မျိုးစေ့ ရှိမှ ကုသိုလ်အပင် ပေါက်မှာပါ။
တောင်သူမှာ မိုးရေ လိုအပ်သလို၊ ယောဂီမှာ တပ (Discipline) ဆိုတဲ့ ကျင့်ကြံအားထုတ်မှု လိုအပ်ပါတယ်။
တောင်သူမှာ မြေကြီးကို ခွဲဖို့ ထွန်သွား လိုအပ်သလို၊ ယောဂီမှာ ကိလေသာ မြေခဲတွေကို ခွဲဖို့ ပညာ (Wisdom) လိုအပ်ပါတယ်။
အေး… ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ (Modern Agriculture Science) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီးရှင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ မြေကြီးထဲမှာ အပင်တစ်ပင် ရှင်သန်ဖို့အတွက် ဘာတွေ လိုအပ်သလဲ။ ဓာတုဗေဒအရ ကြည့်ရင် NPK ဆိုတဲ့ အဓိက အာဟာရဓာတ် (Nutrients) သုံးမျိုး လိုအပ်ပါတယ်။
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ သူတော်ကောင်းတို့။
၁။ Nitrogen (N) - နိုက်ထရိုဂျင်: ဒါက အရွက်တွေကို သန်စွမ်းစေတယ်၊ အပင်ကို စိမ်းလန်းစေတယ်။ အပင်ရဲ့ အသက်ရှင်မှုအတွက် မရှိမဖြစ်ပဲ။
၂။ Phosphorus (P) - ဖော့စဖရပ်: ဒါက အမြစ်တွေကို သန်မာစေတယ်၊ အပွင့်အသီး ဖြစ်ပေါ်မှုကို အားပေးတယ်။
၃။ Potassium (K) - ပိုတက်ဆီယမ်: ဒါက အပင်တစ်ခုလုံးရဲ့ ကျန်းမာရေး၊ ရောဂါဒဏ်ခံနိုင်ရည်ကို မြှင့်တင်ပေးတယ်။
ဒီသိပ္ပံသဘောတရားကို ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရအောင်။
Nitrogen (N) ဟာ သီလ (Sila) နဲ့ တူပါတယ်။ အရွက်တွေ စိမ်းလန်းမှ အစာချက်လုပ်လို့ ရသလို၊ သီလ လုံခြုံမှ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝဟာ စိုပြည်ပြီး ကုသိုလ်တွေ ဆက်လုပ်လို့ ရတာပါ။ သီလ မရှိရင် (Nitrogen နည်းရင်) ဘဝက ညှိုးနွမ်းသွားရော။
Phosphorus (P) ဟာ သမာဓိ (Samadhi) နဲ့ တူပါတယ်။ အမြစ်တွေ မြေကြီးထဲ စွဲမြဲမှ အပင်မလဲသလို၊ စိတ်တည်ငြိမ်မှု သမာဓိ ရှိမှ ကုသိုလ်အသီးအပွင့်တွေ ဖြစ်ထွန်းတာပါ။ အမြစ်မရှိတဲ့ အပင်ဟာ လေတိုက်ရင် လဲသလို၊ သမာဓိမရှိတဲ့ စိတ်ဟာ လောကဓံ တိုက်ရင် လဲပြိုတတ်ပါတယ်။
Potassium (K) ဟာ ပညာ (Panna) နဲ့ တူပါတယ်။ ရောဂါဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည် ရှိသလို၊ ပညာရှိမှ ကိလေသာ ရောဂါတွေကို တွန်းလှန်နိုင်မှာပါ။
A diagram showing the interaction of N, P, and K in soil chemistry. Show roots absorbing these elements. Next to it, visually parallel 'Sila', 'Samadhi', 'Panna' feeding a 'Dhamma Tree'. Educational style, infographic format.]
Figure: မြေဆီလွှာ အာဟာရဓာတ် (NPK) နှင့် သိက္ခာသုံးပါး နှိုင်းယှဉ်ချက်
နောက်တစ်ခုက Soil pH (မြေချဉ်ငံကိန်း) ပါ။ မြေကြီးက အရမ်းချဉ်နေရင် (Acidic) အပင်ပေါက်လို့ မရဘူး။ ထုံးထည့်ပြီး ပြုပြင်ရတယ်။
အဲဒီလိုပဲ... ကိုယ့်စိတ်မြေကြီးမှာ ဒေါသ တွေ များနေရင် (Acidic ဖြစ်နေရင်) ဘယ်လောက်ပဲ တရားအားထုတ်ထုတ် ကုသိုလ်အပင် မပေါက်ပါဘူး။ အဲဒီအခါ မေတ္တာ (Metta) ဆိုတဲ့ ထုံးကို ထည့်ပြီး Neutralize (ဓာတ်ပြယ်) လုပ်ပေးရပါတယ်။ ဒါဟာ စိတ်ရဲ့ ဓာတုဗေဒ (Mental Chemistry) ပါပဲ။
အေး… ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ လက်တွေ့ဖြစ်ရပ်တစ်ခုနဲ့ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီးရှင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ Case-2361 ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်က စိုက်ပျိုးရေးအပေါ် ထားရှိတဲ့ အမြင်မတူညီမှုကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပဋိပက္ခလေးပါ။
ဖြစ်စဉ်က ဒီလိုပါ။
ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ ပန်းဥယျာဉ်လေး တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒီဥယျာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် စေတနာရှင် "ဘကြီးလှ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ဒေသခံ တောင်သူကြီးတစ်ယောက် လာကူညီတယ်။ ဘကြီးလှက စေတနာ သိပ်ကောင်းတယ်။ ဘုရားပန်းတင်ဖို့အတွက် ပန်းတွေ အမြန်ပွင့်စေချင်တယ်။
ဒါနဲ့ တစ်နေ့ကျတော့ ဘကြီးလှက ဈေးကနေ "ဓာတ်မြေဩဇာ" (Chemical Fertilizer) တွေ၊ "ပိုးသတ်ဆေး" (Pesticide) တွေ အများကြီး ဝယ်လာပြီး ပက်ဖျန်းဖို့ ပြင်ဆင်တယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု မန်နေဂျာ "ကိုသက်" (အမည်လွှဲ) ရောက်လာတယ်။ ကိုသက်က ခေတ်ပညာတတ်ဆိုတော့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို သိပ်ဂရုစိုက်တယ်။
"ဘကြီးလှ... ဒီဆေးတွေ မသုံးရဘူး။ ဒါတွေသုံးရင် မြေကြီးပျက်မယ်၊ ပြတိုက်လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေ အနံ့ရပြီး အန္တရာယ်ဖြစ်မယ်။ မူဝါဒနဲ့ မညီဘူး" ဆိုပြီး တားလိုက်တယ်။
ဘကြီးလှက စိတ်ဆိုးသွားတယ်။ "ငါက စေတနာနဲ့ လုပ်တာ၊ ဘုရားပန်း လှစေချင်လို့ လုပ်တာ။ မင်းတို့က စာအုပ်ကြီးပဲ ကိုင်ပြီး လာပြောမနေနဲ့။ ငါ လယ်လုပ်လာတာ နှစ် ၄၀ ရှိပြီ" ဆိုပြီး ဒေါသတွေ ထွက်လာတယ်။
ကိုင်း... ကြည့်စမ်း။ ဥယျာဉ်မြေကြီးကို မပြုပြင်ခင်၊ သူတို့နှစ်ယောက်ရဲ့ "စိတ်မြေကြီး" မှာ ဒေါသ အက်ဆစ်တွေ (Acidic Soil) ပြည့်ကုန်ပြီ။
ဘကြီးလှရဲ့ စေတနာ (Saddha) ရှိပေမယ့်၊ နည်းလမ်း (Panna) မကျတော့ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ရတယ်။ ကိုသက်မှာ ပညာ (Knowledge) ရှိပေမယ့်၊ ပြောဆိုပုံ (Metta) မပါတော့ ဘကြီးလှ နာကျင်သွားတယ်။
ဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Policy 23 (Environmental Stewardship) နဲ့ Article 23.1 (Sustainable Land Use) ကို ကိုင်စွဲပြီး ဖြေရှင်းရပါတယ်။
ဒီမူဝါဒမှာ ဘာရေးထားသလဲဆိုတော့ "ပြတိုက်ဝင်းအတွင်း မြေဆီလွှာ ထိန်းသိမ်းရာတွင် ရေရှည်တည်တံ့သော နည်းလမ်းများ (Organic/Sustainable Methods) ကို ဦးစားပေးရမည်။ ဓာတုဆေးဝါး အသုံးပြုမှုကို ကန့်သတ်ရမည်" လို့ ပါရှိပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းက နှစ်ယောက်လုံးကို ခေါ်လိုက်တယ်။
"ကဲ... ရန်မဖြစ်ကြနဲ့။ Template T252 (Garden & Landscape Maintenance Log) ကို ယူခဲ့စမ်း" လို့ ပြောလိုက်တယ်။
Template T252 မှာ Column နှစ်ခု ပါပါတယ်။ (၁) Immediate Result (လက်ငင်းရလဒ်) နဲ့ (၂) Long-term Impact (ရေရှည်သက်ရောက်မှု)။
ဦးဇင်းက တွက်ပြတယ်။ "ဘကြီးလှ ကြည့်... ဓာတ်မြေဩဇာ သုံးလိုက်ရင် (၁) လအတွင်း ပန်းတွေ လှမယ်။ ဒါပေမယ့် (၁) နှစ်နေရင် မြေကြီးက ကျပ်သွားမယ် (Soil Compaction)။ တီကောင်တွေ သေကုန်မယ်။ နောက်နှစ်ကျရင် ပန်းမပွင့်တော့ဘူး။ ဒါ ကုသိုလ် ရေရှည် မဖြစ်ဘူးနော်။"
"ကိုသက် ပြောတဲ့ သဘာဝမြေဆွေး (Compost) နည်းကျတော့ (၃) လလောက် ကြာမှ ပန်းပွင့်မယ်။ ဒါပေမယ့် မြေကြီးက ပွလာမယ်။ နှစ်တိုင်း ပန်းခူးလို့ ရမယ်။ ဘကြီးလှ ဘယ်ဟာ လိုချင်လဲ။"
ဘကြီးလှက စဉ်းစားသွားတယ်။ "တပည့်တော်က ဘုရားကို ရေရှည် လှူချင်တာဘုရား" တဲ့။
နောက်ဆုံးတော့ ဘကြီးလှလည်း သဘောပေါက်ပြီး ဓာတ်မြေဩဇာတွေကို ပြန်သိမ်းသွားတယ်။ ပြတိုက်က ထွက်တဲ့ သစ်ရွက်ခြောက်တွေကို စုပြီး "သဘာဝမြေဆွေး" လုပ်ဖို့ ကိုသက်နဲ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်သွားကြတယ်။
ရလဒ်က ဘာလဲ။ ခြောက်လလောက် နေတော့ ပန်းတွေ အရမ်းလှလာတယ်။ မြေကြီးလည်း ကောင်းလာတယ်။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ ဘကြီးလှနဲ့ ကိုသက်ကြားက ဆက်ဆံရေး (Relation) မှာ မေတ္တာဓာတ် (Nitrogen)၊ သည်းခံမှု (Phosphorus) နဲ့ နားလည်မှု (Potassium) တွေ မျှတသွားတာပါပဲ။
ဒီဖြစ်ရပ်ကို ကြည့်ပြီး ဦးဇင်းတို့ ယူသင့်တဲ့ သင်ခန်းစာနဲ့ နိဂုံးချုပ် သစ္စာဆိုက်ပုံကို သေချာ နာယူကြပါစို့။
မြေကြီးကို ပြုပြင်တယ်ဆိုတာ စိုက်ပျိုးရေး သိပ္ပံနည်းအရ NPK မျှတဖို့ လိုသလို၊ ဓမ္မနည်းအရလည်း သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မျှတဖို့ လိုပါတယ်။
ဘကြီးလှရဲ့ ဒေါသစိတ်ကို ပြန်ကြည့်။
"ငါ့အကြံကို ပယ်ချတယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲ (အတ္တ) ဟာ သမုဒယသစ္စာ။
စိတ်ဆိုးပြီး ပူလောင်ရတာက ဒုက္ခသစ္စာ။
"ဪ... မြေကြီးဆိုတာ သူ့သဘာဝအတိုင်း ပြုပြင်မှ ရတာပါလား၊ အတင်းအဓမ္မ လုပ်ယူလို့ မရပါလား" လို့ သိမြင်လိုက်တာက မဂ္ဂသစ္စာ။
အဲဒီလို သိပြီး ဓာတုဆေးဝါးအပေါ်၊ ကိုယ့်အမြင်အပေါ် တွယ်တာမှု ချုပ်ငြိမ်းသွားတာက နိရောဓသစ္စာ။
ဒီနေ့ တောင်သူလယ်သမားနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ အားလုံး "စိတ်လယ်သမား" တွေ ဖြစ်အောင် ကြိုးစားကြစို့။
ကိုယ့်စိတ်မြေကွက်လပ်မှာ ပေါက်နေတဲ့ "ကိလေသာ ပေါင်းပင်" တွေကို သတိ (Mindfulness) ဆိုတဲ့ ပေါက်ပြားနဲ့ ရှင်းထုတ်ပါ။
ကုသိုလ်မျိုးစေ့ (Good Deeds) တွေကို စိုက်ပျိုးပါ။
မေတ္တာရေ (Loving-kindness) ကို လောင်းပါ။
ဒါဆိုရင် တနေ့ကျရင် "နိဗ္ဗာန်" ဆိုတဲ့ ရွှေအသီးအပွင့်ကို မလွဲမသွေ ရိတ်သိမ်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို နားထောင်နေရင်း ကိုယ့်စိတ်ထဲ ဘာဖြစ်နေသလဲဆိုတာကိုလည်း သတိထားကြည့်ပါ…
ထိုင်နေတဲ့ နေရာက မြေကြီးရဲ့ မာကျောမှုကို ခံစားကြည့်ပါ။ (ပထဝီဓာတ်)။
"ငါ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း ဒီမြေဓာတ်တွေ ရှိနေပါလား"။
"အပြင်မြေကြီးနဲ့ အတွင်းမြေကြီး အတူတူပါလား"။
ဒီလို မြင်ရင် ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ပျောက်ပြီး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ကျန်ပါတော့တယ်။
"ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'မြေကြီးနှင့် စိုက်ပျိုးရေး' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ စိတ်မြေကွက်လပ်တွင် သဒ္ဓါမျိုးစေ့၊ ပညာထွန်တုံးတို့ဖြင့် ကုသိုလ်သီးနှံများကို အောင်မြင်စွာ စိုက်ပျိုး ရိတ်သိမ်းနိုင်ကြပါစေ... ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
