Day 52 Feb 21 ဦးနှောက် (မတ္ထလုင်္ဂံ) နှင့် မှတ်ဉာဏ် (The Brain & Memory: The Biological Hard Drive & The Nature of Saññā)

 

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် (၁) ရက် (လဆန်း ၁ ရက် သဘော)၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၁) ရက်။

"ဦးခေါင်းခွံအတွင်း၌ တည်ရှိ၍ နို့ဓမ်းခဲကဲ့သို့ ဖြူသော အဆင်းရှိသော၊ အာရုံကြောကွန်ရက်တို့၏ ဗဟိုဌာနဖြစ်သော 'မတ္ထလုင်္ဂံ' မည်သည့် ဦးနှောက်၏ သဘောမှန်ကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ မှတ်သားခြင်း 'သညာ' သဘောတရားသည် မြဲမြံခြင်းမရှိဘဲ အကြောင်းတရားများအပေါ် မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ဦးနှောက်ကို အကောင်းဆုံး အသုံးချ၍၊ မှားယွင်းသော အမှတ်အသားများကို ပယ်ဖျက်ကာ မှန်ကန်သော ဉာဏ်အမြင်ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၁) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်ခန်းထဲမှာ နောက်ဆုံးဖြစ်သော၊ သို့သော် အလွန်အရေးပါသော "ဦးနှောက်" (မတ္ထလုင်္ဂံ) အကြောင်းကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။

သူတော်ကောင်းတို့... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစမ်းပါ။

လောကမှာ လူတွေက "ငါ့ဦးနှောက်က ကောင်းတယ်၊ ငါ့ဉာဏ်က ကောင်းတယ်" လို့ ဂုဏ်ယူကြတယ်။ တကယ်တော့ ဦးနှောက်ဆိုတာ အသားတုံး တစ်တုံးပါပဲ။ ကွန်ပျူတာတစ်လုံးမှာ Hard Drive (ဦးနှောက်) ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း၊ Software (စိတ်/စေတသိက်) မကောင်းရင် အဲဒီကွန်ပျူတာ အသုံးမကျပါဘူး။

ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်က ၃၂ ကောဋ္ဌာသကို ဟောတဲ့အခါ "မတ္ထလုင်္ဂံ" (ဦးနှောက်) ကို "အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ" (ရိုးတွင်းခြင်ဆီ) ထဲမှာ ထည့်သွင်း ရေတွက်လေ့ ရှိပေမယ့်၊ အဋ္ဌကထာဆရာတော်များကတော့ သီးခြား ထင်ရှားအောင် (၃၂) ခုမြောက် ကောဋ္ဌာသအနေနဲ့ ခွဲထုတ်ပြသလေ့ ရှိပါတယ်။

ဒီနေ့တော့ ဒီ "ဦးနှောက်" ရဲ့ သဘောတရားကို ခေတ်သစ် သိမြင်မှုဆိုင်ရာသိပ္ပံ (Cognitive Science) နဲ့ ဦးနှောက်အာရုံကြောဗေဒ (Neuroscience) တို့နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဒီဖြူဖြူပျော့ပျော့ အရာဝတ္ထုကြီးကနေ ဝိပဿနာဉာဏ် ဘယ်လို ယူမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ်၊ အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး နာယူမှတ်သားကြပါ။

ရှေးဦးစွာ အဋ္ဌကထာကျမ်းများအရ "မတ္ထလုင်္ဂံ" (ဦးနှောက်) ၏ တည်နေပုံကို ကြည့်ကြပါစို့။

သဏ္ဌာန (Shape): ထန်းရွက်အိုးပုတ် (ထန်းရွက်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော အိုးငယ်) အတွင်း၌ ထည့်ထားသော မုန့်နှစ်စိမ်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ အုန်းသီးခွံအတွင်း၌ ရှိသော အုန်းသီးနုဖတ် ကဲ့သို့ လည်းကောင်း ရှိသည်။

ဝဏ္ဏ (Color): မှိုပွင့်ကဲ့သို့ ဖြူသော အဆင်းရှိသည်။ (White Matter ကို ဆိုလိုသည်)။

အာသယ (Origin): ဦးခေါင်းခွံအတွင်း၌ ၄ ခုသော အရိုးဆက်ကြောင်း (Sutures) တို့ဖြင့် စပ်လျက် တည်ရှိသည်။

ရှေးဆရာများက "ပညာမဲ့သောသူ၏ ဦးနှောက်သည် ရွှံ့ညွန်ကဲ့သို့ ရှုပ်ထွေးနေပြီး၊ ပညာရှိသူ၏ ဦးနှောက်သည် ပတ္တမြားလုံးကဲ့သို့ ကြည်လင်သည်" ဟု တင်စားကြသည်။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒ (Biology) နဲ့ သိမြင်မှုဆိုင်ရာသိပ္ပံ (Cognitive Science) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ဦးနှောက်ဆိုတာ စကြာဝဠာမှာ အရှုပ်ထွေးဆုံးသော ဝတ္ထုပစ္စည်း ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ (အပေါ်က ပုံမှာ ကြည့်ပါ)။

သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်များကို ကြည့်ရအောင်။

၁။ Neurons (အာရုံကြောဆဲလ်များ): လူ့ဦးနှောက်ထဲမှာ အာရုံကြောဆဲလ်ပေါင်း ၈၆ ဘီလီယံ ခန့် ရှိပါတယ်။ အဲဒီ ဆဲလ်တွေက တစ်ခုနဲ့တစ်ခု Synapse လို့ခေါ်တဲ့ ဆက်သွယ်မှုပေါင်း ထရီလီယံ ချီပြီး ချိတ်ဆက်ထားပါတယ်။

၂။ Neuroplasticity (ဦးနှောက်၏ ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း): ဒါက ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ အနိစ္စသဘောနဲ့ အလွန်ကိုက်ညီပါတယ်။ ဦးနှောက်ဟာ ငြိမ်နေတဲ့ အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးဇင်းတို့ တစ်ခုခုကို သင်ယူလိုက်တိုင်း၊ တွေးလိုက်တိုင်းမှာ ဦးနှောက်ထဲက လမ်းကြောင်း (Neural Pathways) တွေ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ ကုသိုလ်စိတ် များများမွေးရင် ကုသိုလ်လမ်းကြောင်းတွေ ခိုင်မာလာပြီး၊ ဒေါသစိတ် များများမွေးရင် ဒေါသလမ်းကြောင်းတွေ ကြီးထွားလာပါတယ်။

၃။ Memory (မှတ်ဉာဏ်): အဘိဓမ္မာမှာ "သညာ" (Saññā) ဆိုတာ "မှတ်သားခြင်း" သဘောပါ။ သိပ္ပံအရတော့ Hippocampus ဆိုတဲ့ နေရာက မှတ်ဉာဏ်တွေကို သိမ်းဆည်းပေးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီမှတ်ဉာဏ်တွေဟာ အမြဲတမ်း မှန်ကန်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပြန်လည် ပြုပြင်ဖန်တီး (Reconstruct) လုပ်ရင်းနဲ့ အမှားတွေ ပါလာတတ်ပါတယ်။ (သညာရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု - Saññā Vipallāsa)။

[လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုပွားနည်း - Practical Meditation Guide]

ကိုင်း... ဒီ သိပ္ပံဗဟုသုတတွေ၊ ဓမ္မအသိတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးဇင်းတို့ ယောဂီတွေအနေနဲ့ ဒီ "ဦးနှောက်" (မတ္ထလုင်္ဂံ) ကို ဘယ်လို လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်ကြမလဲ။ နည်းလမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။

နည်းလမ်း (၁) - အသုဘသဘောဖြင့် ရှုမှတ်ခြင်း (Brain as Organic Matter):

၁။ တိတ်ဆိတ်စွာ ထိုင်ပါ။ ဦးခေါင်းခွံကို စိတ်ဖြင့် ခွဲလိုက်ပါ။

၂။ အတွင်းထဲမှာ ဖြူဖတ်ဖြူရော်၊ ပျော့စိစိ၊ အကန့်အကန့်တွေနဲ့ ဦးနှောက်ကြီးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။

၃။ "ဒီဦးနှောက်ကြီးဟာ ငါ့ရဲ့ ဉာဏ်ပညာ မဟုတ်။ အသားတုံး၊ အဆီတုံး (Lipid & Water) တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်သည်။ သေသွားရင် ပုပ်သိုးပြီး အရည်ပျော်သွားမယ့် အရာပါလား" လို့ အသုဘ ကို ပွားများပါ။

၄။ "မတ္ထလုင်္ဂံ၊ မတ္ထလုင်္ဂံ" လို့ ရွတ်ဆိုရင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အမြင့်မြတ်ဆုံးလို့ ထင်ရတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတောင်မှ စက်ဆုပ်ဖွယ်ပါလားလို့ ဆင်ခြင်ပါ။

နည်းလမ်း (၂) - စိတ်နှင့် ဦးနှောက်ကို ခွဲခြားခြင်း (Observer & The Hardware):

၁။ အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာတိုင်း "ဒါဟာ ဦးနှောက်ထဲက လျှပ်စစ်စီးဆင်းမှု (Firing of Neurons) မျှသာ ဖြစ်တယ်" လို့ သိလိုက်ပါ။

၂။ "ငါ တွေးတာ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းအကျိုး ဆုံလို့ ဦးနှောက်က အလုပ်လုပ်တာ" လို့ အနတ္တ ကို ရှုပါ။

၃။ ဦးနှောက် ပင်ပန်းတဲ့အခါ၊ မေ့လျော့တဲ့အခါ "ရုပ်တရားရဲ့ ဖောက်ပြန်မှု (Impairment of Vatthu)" လို့ သဘောထားပြီး၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်မတင်ပါနဲ့။ စိတ် (Name) က ကြည်လင်နေနိုင်သေးတယ် ဆိုတာကို သတိပြုပါ။

ဒီဦးနှောက်နဲ့ မှတ်ဉာဏ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံလိုက်ရတဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု (Case-2352) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

စာမေးပွဲ ရာသီမှာပေါ့။ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား လူငယ်လေးတစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူက မျက်မှန်ထူထူနဲ့၊ ပုံစံကတော့ စာတော်မယ့်ပုံပါပဲ။ ဒါပေမယ့် မျက်နှာမှာ စိုးရိမ်စိတ်တွေ အပြည့်နဲ့။

သူက လျှောက်ပါတယ်...

"ဦးဇင်းဘုရား... တပည့်တော် PhD တက်နေတာပါ။ ဒါပေမယ့် ဒီရက်ပိုင်း စာကျက်ရင် ခေါင်းထဲ ဘာမှ မဝင်တော့ဘူး။ ဖတ်ပြီးရင် မေ့သွားတယ်။ ဦးနှောက်က 'Block' ဖြစ်နေသလိုပဲ။ သူငယ်ချင်းတွေက ပြောတယ်... 'ဉာဏ်တော်' လို့ခေါ်တဲ့ ဓာတ်တော်တစ်မျိုး ရှိတယ်တဲ့။ အဲဒါကို ခေါင်းပေါ်တင်ပြီး ဆုတောင်းရင် ဉာဏ်ပွင့်တယ်ဆိုလို့ လာတာပါ။ တပည့်တော် ဦးနှောက် ပြန်ကောင်းချင်ပါတယ်" တဲ့။

သူ့ရဲ့ ပြဿနာက "ဦးနှောက်" (Hardware) ညံ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ "စိတ်" (Software) မှာ Stress (ဖိစီးမှု) တွေ များလွန်းပြီး၊ System Hang နေတာပါ။ သူက ပြင်ပအရာဝတ္ထုနဲ့ ဦးနှောက်ကို Upgrade လုပ်ချင်နေပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းက Policy 20 (Educational Guidance), Article 20.3 (Cognitive Health vs. Superstition) အရ သူ့ကို သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ ပေါင်းစပ်ပြီး လမ်းပြပေးရပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T201 (Brain Health & Mindfulness) ကို သုံးပြီး ဆွေးနွေးပါတယ်။

ဦးဇင်း - "ဒကာလေး... ပညာလိုလားတဲ့ စိတ်ကို ချီးကျူးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် ဒကာလေးရဲ့ ဦးနှောက်က ပျက်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ Cortisol (စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း) တွေ များနေလို့ Hippocampus (မှတ်ဉာဏ်ထိန်းချုပ်ရာ) က ကောင်းကောင်း အလုပ်မလုပ်နိုင်တာပါ။ ကွန်ပျူတာ ပူလွန်းရင် (Overheat) လေးလံသွားသလိုပေါ့။"

ကျောင်းသား - "ဒါဆို ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ ဘုရား။ ဓာတ်တော်က မကူညီနိုင်ဘူးလား။"

ဦးဇင်း - "ဓာတ်တော်က ဒကာလေးရဲ့ သဒ္ဓါတရားကို တက်စေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဦးနှောက်ကို ပြုပြင်ဖို့က 'ဘာဝနာ' (Meditation) လိုပါတယ်။ သိပ္ပံသုတေသနတွေအရ တရားထိုင်ခြင်းက ဦးနှောက်ရဲ့ Grey Matter (မီးခိုးရောင် အသား) ကို ထူလာစေပြီး၊ မှတ်ဉာဏ်ကို ကောင်းစေတယ်လို့ တွေ့ရှိထားပါတယ်။"

ဦးဇင်းက သူ့ကို လက်တွေ့လေ့ကျင့်ခန်း ပေးလိုက်ပါတယ်။

"စာကျက်လို့ မရရင် စာအုပ်ကို ပိတ်လိုက်။ ၅ မိနစ်လောက် မျက်လုံးမှိတ်ပြီး ဝင်လေ ထွက်လေကိုပဲ မှတ်လိုက်။ 'ငါ စာရရမယ်' ဆိုတဲ့ လောဘကို လွှတ်ချလိုက် (Relax)။ ဦးနှောက်အေးသွားမှ ပြန်ဖတ်။ အဲဒါက ဓာတ်တော်တင်တာထက် ပိုထိရောက်တဲ့ 'Brain Cleaning' နည်းလမ်းပဲ။"

ကျောင်းသားလေး သဘောပေါက်သွားတယ်။ "တပည့်တော်က စာမရမှာ ကြောက်တဲ့ စိတ်နဲ့ ဦးနှောက်ကို နှိပ်စက်နေမိတာကိုး" ဆိုပြီး ဝန်ခံပါတယ်။ သူ ပြန်သွားပြီး တရားမှတ်နည်းနဲ့ စာကျက်နည်းကို တွဲလုပ်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်း သူပြန်လာတော့ "ဦးဇင်း... စာမေးပွဲ အောင်ပါပြီ။ အခုဆိုရင် စာဖတ်ရတာ ပိုမြန်လာတယ်" လို့ ဝမ်းသာအားရ လျှောက်ထားပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။

"ဦးနှောက်" (မတ္ထလုင်္ဂံ) ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဌာနချုပ် ဖြစ်ပေမယ့်၊ သူက စိတ်ရဲ့ စေခိုင်းမှုကို ခံရတဲ့ အလုပ်သမားပါပဲ။ စိတ်ရှုပ်ရင် ဦးနှောက်ရှုပ်မယ်၊ စိတ်ရှင်းမှ ဦးနှောက်ရှင်းမယ်။

ဒါကြောင့် ဦးနှောက်ကောင်းချင်ရင် အားဆေးတွေ လိုက်ရှာမနေပါနဲ့။ "သတိ" (Mindfulness) ဆိုတဲ့ အားဆေးကို နေ့တိုင်း သောက်သုံးပါ။

ဒီနေ့ တရားနာပြီးရင် အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ဒီအချက်လေးတွေကို လက်တွေ့ လိုက်နာကြည့်ကြပါစို့။

ပထမအချက်အနေနဲ့ "ဦးနှောက်ကို အနားပေးပါ"။ တစ်နေ့တာလုံး ဖုန်းတွေ၊ အလုပ်တွေနဲ့ ရှုပ်နေတဲ့ ဦးနှောက်ကို အိပ်ရေးဝဝ အိပ်ခြင်းဖြင့် ဆေးကြောပါ (Glymphatic system cleansing).

ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ "အသစ် သင်ယူပါ"။ တရားစာပေ ဖြစ်ဖြစ်၊ ပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်ဖြစ် အသစ်သင်ယူတာဟာ ဦးနှောက်ဆဲလ်သစ်တွေ (Neurogenesis) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။

တတိယအချက်ကတော့ "အတွေးကို စောင့်ကြည့်ပါ"။ "ငါ တွေးနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဦးနှောက်က အလုပ်လုပ်နေတာ" လို့ ရှုမြင်ပြီး၊ မကောင်းတဲ့ အတွေးလမ်းကြောင်း (Bad Neural Pathways) တွေကို ဖျက်၊ ကောင်းတဲ့ လမ်းကြောင်းသစ်တွေကို ဖောက်လုပ်ပါ။

မိမိ၏ ဦးခေါင်းကို စမ်းသပ်ကြည့်တိုင်း... အတွင်း၌ ရှိသော ဦးနှောက်အသားတုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်ကာ၊ မှားယွင်းသော အယူအဆများကို ပယ်ဖျက်၍ မှန်ကန်သော ဉာဏ်ပညာကို တည်ဆောက်နိုင်သော သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ဦးနှောက် (မတ္ထလုင်္ဂံ) နှင့် မှတ်ဉာဏ်' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ ထိန်းချုပ်ခန်းကို နားလည်ပြီး၊ သတိပဋ္ဌာန်တရားဖြင့် ဦးနှောက်ကို ပြုပြင်ကာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Feb 21, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/