Day 3 Jan 3 ပထဝီဓာတ် (မြေ) ၏ မာခြင်းသဘော (The Element of Earth: Solidity)

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၃) ရက်။

မြေကြီးသဖွယ် ခိုင်ခံ့သော သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုလျက်၊ ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် လောကဓံမုန်တိုင်းများအကြားတွင် တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသော စိတ်ခွန်အားကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးမည့် အကြောင်းအရာကတော့ ဓာတ်ကြီးလေးပါးထဲက ပထမဆုံးဖြစ်တဲ့ "ပထဝီဓာတ်" သို့မဟုတ် မြေဓာတ် အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ နေ့စဉ် နင်းလျှောက်နေတဲ့ မြေကြီး၊ ကိုင်တွယ်နေတဲ့ အရာဝတ္ထုတွေ၊ နောက်ဆုံး ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အရိုးအသားတွေဟာ တကယ်တော့ "မာခြင်း"၊ "ပျော့ခြင်း" ဆိုတဲ့ သဘောတရားမျှသာ ဖြစ်ကြောင်းကို ဒီနေ့ ရှင်းလင်းတင်ပြသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ်တော်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ပထဝီဓာတ်ကို ဒီလို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။

"ကက္ခဠံ ခရဂတံ ဥပါဒိန္နကံ အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စတ္တံ... ယံ ကေသံ လောမာ နခါ ဒန္တာ တစော မံသံ..."

ဒီပါဠိစာကြောင်းလေးကို အနက်ဖွင့်ကြည့်လိုက်ရင်...

"ကက္ခဠံ" ဆိုတာ မာကျောခြင်း သဘော၊ "ခရဂတံ" ဆိုတာ ကြမ်းတမ်းခြင်း သဘော ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ဆက်လက်ပြီး ခွဲခြားပြပါတယ်။ အဇ္ဈတ္တ (အတွင်း) ပထဝီဓာတ် ဆိုတာ ဆံပင်၊ အမွေး၊ ခြေသည်း၊ လက်သည်း၊ သွား၊ အရေ၊ အသား၊ အရိုး စသည်တို့ ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိဒ္ဓ (အပြင်) ပထဝီဓာတ် ဆိုတာကတော့ မြေကြီး၊ ကျောက်တောင်၊ သစ်ပင် စတာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက "မြေ" ဆိုသည်မှာ မြေမှုန့်ကို ပြောတာမဟုတ်ဘဲ "မာကျောမှု သဘောတရား" (Solidity/Hardness) မှန်သမျှကို ပထဝီဓာတ်လို့ ခေါ်တာပါ။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ ဘူမိဗေဒ (Geology) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီးရှင်းသွားပါလိမ့်မယ်။ ဘူမိဗေဒမှာ တွင်းထွက်ပစ္စည်းတွေရဲ့ မာကျောမှုကို တိုင်းတာတဲ့ "Mohs Hardness Scale" ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဆင့် (၁) ကနေ (၁၀) အထိ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ ဥပမာ - ပေါင်ဒါမှုန့်လို ပျော့ပျောင်းတဲ့ Talc ဆိုရင် Hardness 1 ပဲ ရှိပြီး၊ အလွန်မာကျောတဲ့ စိန် (Diamond) ဆိုရင် Hardness 10 ရှိပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "ဒါဟာ မြေကြီး၊ ဒါဟာ စိန်" လို့ နာမည်တပ်မနေဘဲ၊ သူတို့ရဲ့ မော်လီကျူးတွေ ဘယ်လောက် ကျစ်လစ်ခိုင်မာစွာ ဖွဲ့စည်းထားသလဲ (Binding Energy) ဆိုတဲ့အပေါ် မူတည်ပြီး ခွဲခြားကြတာပါ။ ဓမ္မဘက်က ကြည့်ရင်တော့ စိန်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ မြေကြီးပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ အရိုးပဲဖြစ်ဖြစ် အားလုံးဟာ "ပထဝီဓာတ်" သဘောတရား တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။ မာတာနဲ့ ပျော့တာ၊ ကြမ်းတာနဲ့ ချောတာ ကွာခြားမှုသာ ရှိပါတယ်။

Caption: ဘူမိဗေဒသုံး Mohs Hardness Scale နှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ပထဝီဓာတ် (ရိုး၊ သွား) နှိုင်းယှဉ်ချက်

ဒီသဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ Case-2303 မှာ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုပါ။ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က အဖိုးတန် ကျောက်စိမ်းရုပ်ပွားတော် တစ်ဆူနဲ့ ဓာတ်တော်လို့ ယူဆရတဲ့ အရာဝတ္ထုတွေကို လာလှူပါတယ်။ သူက "ဦးဇင်း... ဒီဓာတ်တော်တွေက သံတူနဲ့ ထုတောင် မကွဲဘူး၊ မာကျောလိုက်တာ လွန်ရော၊ ဒါကြောင့် တန်ခိုးကြီး ဓာတ်တော်အစစ်တွေပါ" လို့ ဂုဏ်ယူစွာ လျှောက်ထားပါတယ်။ သူက "မာကျောခြင်း" (Hardness) ကို "စွမ်းအား" (Power/Holiness) လို့ မှားယွင်းစွာ ယူဆနေတာပါ။

ဒီနေရာမှာ မူဝါဒ Policy 9, Article 9.3 (Material Hardness Testing) အရ ဦးဇင်းတို့က စိတ်ခံစားချက်နဲ့ လက်မခံဘဲ Template T110 (Element Analysis Form) ကို ဖွင့်ပြီး စစ်ဆေးရပါတယ်။ ဘူမိဗေဒ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တွေနဲ့ ပူးပေါင်းပြီး Mohs Test (ခြစ်ရာထင်မထင် စစ်ဆေးနည်း) နဲ့ Specific Gravity (သိပ်သည်းဆ) ကို တိုင်းတာကြည့်တဲ့အခါ၊ အဲဒီ အရာဝတ္ထုတွေဟာ Quartz (သလင်းကျောက် - Hardness 7) အမျိုးအစား ဖြစ်နေတာ တွေ့ရပါတယ်။ ဟုတ်ပါတယ်၊ မာတော့ မာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မာကျောတိုင်း ဓာတ်တော် မဟုတ်ပါဘူး။ ကျောက်ခဲတိုင်းလည်း မာတာပါပဲ။

ဦးဇင်းက ဒကာကြီးကို ရှင်းပြရပါတယ်။ "ဒကာကြီး... မာကျောခြင်း (ပထဝီဓာတ်) ဆိုတာ ရုပ်ရဲ့ သဘောသဘာဝ (Physical Property) တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ စိန်က မာပေမယ့် မီးရှို့ရင် ပြာကျသွားသလို၊ ပထဝီဓာတ် ဆိုတာလည်း အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် ပျက်စီးတတ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်ရဲ့ တန်ဖိုးအစစ်အမှန်က မာကျောမှုမှာ ရှိတာမဟုတ်ဘဲ၊ ထိုဓာတ်တော်ရှင် ရဟန္တာမထေရ်မြတ်ရဲ့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဂုဏ်ကျေးဇူးတွေအပေါ်မှာသာ ရှိတာပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဟောပြခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီတော့မှ ဒကာကြီးလည်း ကျောက်ခဲကို ကိုးကွယ်မိမယ့် အဖြစ်ကနေ လွတ်မြောက်ပြီး၊ တရားအနှစ်သာရကို မြင်သွားပါတယ်။

ဒီအချက်ကို နားထောင်နေရင်း ကိုယ့်စိတ်ထဲ ဘာဖြစ်နေသလဲဆိုတာကိုလည်း သတိထားကြည့်ပါ။ ဦးဇင်းတို့ လူသားတွေဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို "ငါ့ကိုယ်ကြီးက ခိုင်မာတယ်၊ တောင့်တင်းတယ်" လို့ ထင်နေကြတယ်။ တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အရိုးတွေ (Internal Pathavi) ဟာ အပြင်က ကျောက်ခဲတွေ (External Pathavi) နဲ့ သဘောချင်း အတူတူပါပဲ။ တစ်နေ့ကျရင် ဒီပထဝီဓာတ်တွေဟာ မြေကြီးထဲကို ပြန်ရောက်သွားပြီး မြေကြီးနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားမှာပါ။ ဘာတစ်ခုမှ "ငါ" ပိုင်တာ မရှိပါဘူး။ ခေတ်သစ် ဘူမိဗေဒအရ ပြောရရင် တောင်ကြီးတွေတောင်မှ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာရင် တိုက်စားခံရပြီး (Erosion) မြေမှုန့် ဖြစ်သွားရသလို၊ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်က ပထဝီဓာတ်တွေလည်း အိုမင်းခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်းဆိုတဲ့ တိုက်စားမှုကို ခံရပြီး နောက်ဆုံးမှာ ပြိုကွဲသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီနေ့ သင်ခန်းစာယူရမှာက... ပထဝီဓာတ်ရဲ့ မာကျောခြင်းကို အားကိုးပြီး မာန်တက်မနေပါနဲ့။ မာကျောခြင်းသည် ခဏတာ ဖွဲ့စည်းထားသော ရုပ်သဘောမျှသာ ဖြစ်သည်။ တကယ် ခိုင်မြဲအောင် တည်ဆောက်ရမှာက စိတ်ဓာတ်ခွန်အား ဖြစ်ပါတယ်။ ပြတိုက်တစ်ခုမှာ အဆောက်အအုံ မာကျောဖို့ လိုသလို၊ လူ့ဘဝမှာလည်း စိတ်ဓာတ် မာကျောဖို့ လိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ မာကျောမှုဟာ ဒေါသနဲ့ မာကျောတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သည်းခံခြင်း (ခန္တီ)၊ ကြိုးစားခြင်း (ဝီရိယ) တို့နဲ့ မာကျောသော "ကုသိုလ်ပထဝီ" ဖြစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ပထဝီဓာတ် (မြေ) ၏ မာခြင်းသဘော' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ရုပ်ခန္ဓာ၏ မခိုင်မြဲသော ပထဝီသဘောကို ဆင်ခြင်မိကြပြီး၊ လောကဓံ တိုက်စားမှုဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော စိတ်ဓာတ်ခွန်အား၊ သဒ္ဓါတရား ခိုင်ခံ့မှုတို့ကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 3, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Scripture Reference: Majjhima Nikaya – Dhatu-vibhanga Sutta]

[Modern Field Concept: Geology (Mineral Hardness - Mohs Scale)]

[Case Study: Case-2303 | Policy Ref: Pol 9, Art 9.3 | Template: T110]