Day: 277 | October 4, 2023 | စိတ်ကျန်းမာရေး (Mental Health) | Majjhima Nikaya, Citta Visuddhi | Mental Health (Psychiatry)

 

Day: 277 |  October 4, 2023 |  စိတ်ကျန်းမာရေး (Mental Health) |  Majjhima Nikaya, Citta Visuddhi |  Mental Health (Psychiatry)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

(ပရိသတ်ကို ဂရုဏာသက်သော မျက်လုံးများဖြင့် ကြည့်ရှုပြီးမှ အသံနက်နက်ဖြင့် စတင်ပါသည်)

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၄) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ "စိတ်ကျန်းမာရေးနေ့" အထိမ်းအမှတ်တွေ လုပ်ဆောင်ဖို့ ပြင်ဆင်နေကြတဲ့ ကာလပေါ့။ ဒီလိုအချိန်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ မေတ္တာရပ်ခံ ဆုတောင်းပေးချင်တာက... လောကကြီးမှာ အပြင်ဒဏ်ရာထက် ကုရခက်တာက အတွင်းဒဏ်ရာ၊ ကိုယ်ရောဂါထက် ဆိုးတာက စိတ်ရောဂါ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး စိတ်ကျန်းမာခြင်း ကိုယ်ချမ်းသာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကြပြီး၊ အတွင်းစိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။

တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ရဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတွေကို ခဏလောက် ချထားလိုက်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... "သက်ပြင်းချ" လိုက်ပါ။ ဟုတ်တယ်... အားရပါးရကြီး သက်ပြင်းချလိုက်။ ရင်ထဲမှာ အောင့်ထားတဲ့ အပူတွေ၊ မောပန်းမှုတွေ အားလုံးကို လေပူတွေအဖြစ် မှုတ်ထုတ်လိုက်ပါ။ တစ်ခါ၊ နှစ်ခါ၊ သုံးခါ လောက် လုပ်လိုက်ပါ။ ရင်ထဲမှာ နည်းနည်း ပေါ့မသွားဘူးလား... ပေါ့သွားတယ်နော်။ အဲဒီ ပေါ့ပါးမှုလေးနဲ့ ဒီနေ့တရားကို နာယူကြရအောင်။

ကိုင်း... စိတ်ကျန်းမာရေး ဆိုတာကို ပေါ့ပေါ့လေး မထင်လိုက်ကြပါနဲ့။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ်ဆေးပညာ (Psychiatry) မှာ တွေ့ရှိထားတာက စိတ်ဓာတ်ကျတယ် (Depression) ဆိုတာ "စိတ်ပျော့ညံ့တာ" မဟုတ်ဘူး။ ဦးနှောက်ထဲက ဓာတုဗေဒ စစ်ပွဲကြီး တစ်ခု ဖြစ်နေတာ။

သူတော်ကောင်းတို့ မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်စမ်းပါ... ကိုယ့်ဦးနှောက်ထဲမှာ "Serotonin" တို့ "Dopamine" တို့ဆိုတဲ့ ပျော်ရွှင်စေတဲ့ ဓာတ်ပစ္စည်းလေးတွေ ရှိတယ်။ အဲဒီ ဓာတ်လေးတွေ ပုံမှန်ထွက်နေရင် လောကကြီးက နေချင်စရာ ကောင်းနေရော။ ဒါပေမဲ့... စိတ်ဖိစီးမှုတွေ များလာတဲ့အခါ၊ ဝမ်းနည်းစရာတွေ ဆက်တိုက်ကြုံလာတဲ့အခါ အဲဒီ ဓာတ်တွေ ခန်းခြောက်သွားတယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ဘာဖြစ်လဲ သိလား။ လောကကြီးတစ်ခုလုံး "မီးမှိန်" သွားသလိုပဲ။ အလင်းရောင် ပျောက်သွားတယ်။ မနက်အိပ်ရာထချင်စိတ် မရှိတော့ဘူး။ ထမင်းစားချင်စိတ် မရှိတော့ဘူး။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ခဲဆွဲထားသလို လေးလံနေပြီး၊ အသက်ရှူရတာတောင် မောနေတတ်တယ်။ ဒါဟာ "စိတ်ကူးယဉ်" နေတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ ဦးနှောက်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် (Brain Function) ယိုယွင်းပျက်စီးနေတဲ့ "ရောဂါ" တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ခါတစ်ရံမှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုတောင် သတ်သေချင်စိတ် ပေါက်လာတဲ့အထိ တွန်းပို့တတ်တယ်။ ဒါဟာ ကြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား... သိပ်ကြောက်စရာ ကောင်းတာပေါ့။ ဒါကြောင့် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က စိတ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာကို "Silent Killer" (တိတ်တိတ်လေး သတ်တဲ့ လူသတ်သမား) လို့တောင် တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဦးနှောက်ထဲက နျူရွန် (Neuron) ဆဲလ်လေးတွေ ဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်သွားတဲ့အခါ၊ လူတစ်ယောက်ဟာ အထီးကျန် ကျွန်းတစ်ကျွန်းပေါ် ရောက်သွားသလို ခံစားရတယ်။ ဘေးမှာ လူတွေ ဘယ်လောက် ဝိုင်းနေနေ၊ သူကတော့ တစ်ယောက်တည်းပဲ။ အော်ဟစ် အကူအညီတောင်းချင်ပေမဲ့ အသံထွက်မလာတဲ့ အိပ်မက်ဆိုးကြီး မက်နေသလိုမျိုးပေါ့။ ဒါကို သိပ္ပံပညာက "Chemical Imbalance" (ဓာတုဓာတ် မညီမျှခြင်း) လို့ ခေါ်ပေမဲ့၊ ခံစားရတဲ့သူ အဖို့တော့ "ငရဲ" ပါပဲ။ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာတယ်နော်။

ဒီလို ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ စိတ်အခြေအနေကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ ဝတ္ထသုတ် (စိတ္တဝိသုဒ္ဓိခန်း) မှာ အခုလို ရှင်းလင်း ဟောကြားထားပါတယ်။

"စိတ္တေ သင်္ကိလိဋ္ဌေ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ။

စိတ္တေ အသင်္ကိလိဋ္ဌေ သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ။"

ကိုင်း... စကားလုံးတွေက ရိုးရိုးလေးနဲ့ ထိမိလိုက်တာ။ Method #61 အရ ရင်ထဲရောက်အောင် ဖွင့်ဆိုပြမယ်။

• စိတ္တေ သင်္ကိလိဋ္ဌေ = စိတ်သည် ညစ်နွမ်းနောက်ကျိနေခဲ့သော်။ (စိတ်ထဲမှာ အပူတွေ၊ သောကတွေ၊ မကျေနပ်မှုတွေနဲ့ ရောထွေးပြီး ညစ်ပတ်နေရင်)။

• ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ = မကောင်းသောလားရာ "ဒုဂ္ဂတိ" ဘုံဘဝကို မလွဲမသွေ မျှော်လင့်အပ်၏။

ဒီနေရာမှာ "ဒုဂ္ဂတိ" ဆိုတာ သေမှ ငရဲကျတာကို ပြောတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ အခုချက်ချင်း လူ့ပြည်မှာ နေရင်းနဲ့ ငရဲကျနေတာကို ဆိုလိုတာ။ စိတ်ဓာတ်ကျနေတဲ့သူ၊ စိတ်ညစ်နေတဲ့သူရဲ့ မျက်နှာကို ကြည့်ဖူးလား။ ပြာနှမ်းနေတာပဲ။ နေရတာ ပူလောင်နေတာပဲ။ ထမင်းစားလည်း အရသာ မရှိ၊ အိပ်လည်း မပျော်။ အဲဒါ "ဒုဂ္ဂတိ" မဟုတ်လို့ ဘာလဲ။

ဘုရားရှင်က ဆက်ဟောတယ်။ "စိတ္တေ အသင်္ကိလိဋ္ဌေ" = စိတ်သည် မညစ်နွမ်းဘဲ ဖြူစင်သန့်ရှင်းနေခဲ့သော်။ "သုဂတိ ပါဋိကင်္ခါ" = ကောင်းသောလားရာ "သုဂတိ" ကို မျှော်လင့်အပ်၏ တဲ့။

စိတ်ကလေး ရှင်းသွားတာနဲ့ ဘဝကြီးက ချက်ချင်း အလင်းရောင် ရသွားတယ်။ အခန်းကျဉ်းလေးထဲ နေရပေမဲ့ စိတ်ရှင်းနေရင် နတ်ပြည် ရောက်နေသလိုပဲ။

ဒီတရားတော်ဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၇၊ အပိုဒ်ခွဲ ၇.၉ (Pol 7, Art 7.9) မှာ ပါတဲ့ "Mental Well-being" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကောင်းမွန်စွာနေထိုင်ရေး) နဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။ အဲဒီမှာ ဘာရေးထားလဲဆိုတော့... "The safety of the mind is as important as the safety of the relics." (စိတ်၏ လုံခြုံရေးသည် ဓာတ်တော်များ၏ လုံခြုံရေးကဲ့သို့ပင် အရေးကြီးသည်) တဲ့။

စိတ်ညစ်နွမ်းနေတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ဟာ ဓာတ်တော်ကို ဘယ်လိုလုပ် ကြည်ညိုစိတ်နဲ့ စောင့်ရှောက်နိုင်မလဲ။ သူ့စိတ်ထဲက မီးက ဓာတ်တော်ကိုပါ လာပူစေမှာပေါ့။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "စိတ်စင်ကြယ်ဖို့" ကို ပထမဦးဆုံး ဦးစားပေးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု လက်တွေ့ စစ်မြေပြင်ကို သွားကြစို့။ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ စိတ်ညစ်စရာတွေ၊ စိတ်ဓာတ်ကျစရာတွေ ဝင်လာပြီဆိုရင် ဘယ်လို တိုက်ထုတ်မလဲ။

နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့  "စိတ္တာနုပဿနာ" ရှုနည်းနဲ့ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး ပုဒ်ရေ (၁၉၆) က "ဒေါမနဿ" (နှလုံးမသာယာခြင်း) ကို ဖြိုခွင်းကြမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ နားထောင်စမ်းပါ။ စိတ်ထဲမှာ "ဝုန်း" ဆိုပြီး ဝမ်းနည်းစိတ်ကြီး ဝင်လာပြီ။ ရင်ဘတ်ကြီး ပိတ်ပြီး မွန်းကြပ်လာပြီ။ အဲဒီအချိန်မှာ လူအများစုက ဘာလုပ်လဲ။ "ငါ စိတ်ညစ်တယ်၊ ငါ ခံစားရတယ်၊ ငါတော့ သွားပါပြီ" ဆိုပြီး "ငါ" (Atta) နဲ့ သွားကောက်ကိုင်လိုက်တယ်။ အဲဒါ အမှားကြီးပဲ။ အဲဒီလို ဖြစ်လာရင်... ချက်ချင်း သတိကပ်လိုက်။ "ဒါ ငါ မဟုတ်ဘူး... ဒါ ဒေါသစိတ် (Dosa Citta)" လို့ နာမည် တပ်လိုက်ပါ။ စိတ်ညစ်တယ် (Depression) ဆိုတာ တခြားမဟုတ်ဘူး၊ အာရုံကို မကြိုက်တဲ့ "ဒေါသ" အုပ်စုဝင်ပဲ။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှာ ဘာဖြစ်နေလဲ ကြည့်လိုက်။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ပူနေလား။ လေးနေလား။ အဲဒါ "တေဇောဓာတ်" (အပူ) နဲ့ "ပထဝီဓာတ်" (အလေး) ဖောက်ပြန်နေတာ။

၁။ Identify (ဖော်ထုတ်): စိတ်ညစ်စိတ် ဝင်လာတာနဲ့ "ဪ... ဧည့်သည် လာပြန်ပြီ" လို့ သိလိုက်။ "ဒေါမနဿ ဝေဒနာ (Unpleasant Feeling) ပေါ်နေပါလား" လို့ ရှု။

၂။ Deconstruct (ဖြိုခွဲ): "ငါ ရူးနေတာ မဟုတ်ဘူး။ ငါ့ဦးနှောက်ထဲက ဓာတ်တွေ (Chemicals) ဖောက်ပြန်နေတာ။ ရုပ်နာမ်ရဲ့ ဖြစ်စဉ် (Process) သက်သက်ပဲ" လို့ ဒိဋ္ဌိ ခွာလိုက်။

၃။ Observe (စောင့်ကြည့်): မီးလောင်နေတဲ့ အိမ်ကို အဝေးက ရပ်ကြည့်သလိုမျိုး၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ပူလောင်မှုကို ခပ်ခွာခွာလေးကနေ "ပူတယ်... ပူတယ်... ကျပ်တယ်... ကျပ်တယ်" လို့ပဲ မှတ်နေလိုက်။

စိတ်ကို လှုံ့ဆော်ပြီး ပြောရရင်... "ရုန်းမနေနဲ့... ရုန်းရင် ပိုနစ်မယ်။ ရွှံ့နွံထဲ ကျနေသူလိုပဲ၊ ငြိမ်ငြိမ်လေး နေပြီး သတိနဲ့ စောင့်ကြည့်။ ဒီစိတ်ဟာ မမြဲဘူး။ လာပြီးရင် ပြန်သွားမယ့် တိမ်မည်းကြီး တစ်ခုပဲ" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အားပေးပါ။

အဲဒီလို "ငါ" မလုပ်ဘဲ "ဓမ္မ" သဘောအနေနဲ့ ရှုမြင်နိုင်ပြီ ဆိုရင်တော့၊ စိတ်ရောဂါ ဆိုတာ ကုလို့ရတဲ့ "သဘောတရား" တစ်ခု ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

ကိုင်း... "စိတ်ကျန်းမာရေး" (Mental Health) ယိုယွင်းလာရင် လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝ ဘယ်လောက်အထိ အမှောင်ကျသွားနိုင်သလဲ၊ အဲဒီ အမှောင်ထဲကနေ ပြန်ထွက်လာဖို့ ဘယ်လောက် ခက်ခဲသလဲ ဆိုတာကို ပိုပြီး ထိထိမိမိ ခံစားနားလည်နိုင်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ခု (Case-2577) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ နှလုံးသားကို လှုပ်ခါလိုက်ပါလိမ့်မယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ၈ လလောက်ကပေါ့... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ "မနွယ်" လို့ ခေါ်တဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက အရမ်း တော်တယ်။ အလုပ်လုပ်ရင် စေ့စပ်သေချာတယ်။ "Perfectionist" (စုံလင်ပြည့်ဝမှုကို လိုလားသူ) ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ တစ်နေ့ကျတော့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း မှတ်တမ်းတစ်ခု ရေးသွင်းရင်းနဲ့ ခုနှစ်သက္ကရာဇ် တစ်လုံး မှားရိုက်မိသွားတယ်။ သာမန်အားဖြင့် ပြန်ပြင်လိုက်ရင် ရတဲ့ ကိစ္စလေးပါ။ ဒါပေမဲ့ သူ့စိတ်ထဲမှာတော့ ကမ္ဘာပျက်သွားသလို ခံစားလိုက်ရတယ်။

အဲဒီနေ့ကစပြီး မနွယ် တစ်ယောက် မျက်နှာ မကောင်းတော့ဘူး။ "ငါ လူသုံးမကျဘူး၊ ငါ အမှားလုပ်မိပြီ၊ ငါ့ကြောင့် ပြတိုက်ကြီး သိက္ခာကျတော့မယ်" ဆိုတဲ့ အတွေးဆိုးတွေက သူ့ခေါင်းထဲမှာ တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေတော့တာပဲ။ ညဘက်တွေ အိပ်မပျော်တော့ဘူး။ အစာစားရင်လည်း အန်ထွက်တယ်။ တစ်ပတ်လောက် ကြာတော့ လူက ရုပ်ပေါက်ဆင်းပျက် ဖြစ်ပြီး၊ ရုံးခန်းထောင့်မှာ တစ်ယောက်တည်း ထိုင်ငိုနေတာကို တွေ့ရတယ်။ သူ့ကြည့်ရတာ မျှော်လင့်ချက်မဲ့နေတဲ့ မျက်လုံးတွေနဲ့... ရင်ထဲမှာ ဆို့နင့်စရာ ကောင်းလိုက်တာ ဒကာတို့ရယ်။

သူ့သူငယ်ချင်းတွေက "နင်ကလည်း... ဒါလေးများ" လို့ ပြောပေမဲ့ သူက လက်မခံဘူး။ သူ့စိတ်ထဲမှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်တင်တဲ့ "ဒေါသ" မီးတွေက တဟုန်းဟုန်း လောင်ကျွမ်းနေတာကိုး။ တစ်နေ့ကျတော့ သူက အလုပ်ထွက်စာ လာတင်တယ်။ "တပည့်တော် ဆက်မလုပ်နိုင်တော့ဘူး ဘုရား... တပည့်တော်က အမှိုက်ပါ" ဆိုပြီး တုန်တုန်ယင်ယင်နဲ့ လာပြောတယ်။

ဒီအခြေအနေမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က Template T211 (Staff Mental Health Support Form) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ဒီပုံစံခွက်က "အလုပ်ထွက်ခွင့်" မဟုတ်ဘဲ "စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှေးဦးသူနာပြု" (Psychological First Aid) လုပ်ဖို့ပါ။ ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို ရုံးခန်းထဲ ခေါ်ပြီး မေးလိုက်တယ်။

"မနွယ်... ညည်း အခု ခံစားနေရတာကို ဦးပဉ္ဇင်း သိတယ်။ ရင်ဘတ်ထဲမှာ ကျောက်တုံးကြီး ဖိထားသလို မဟုတ်လား။ အသက်ရှူတိုင်း နာကျင်နေတယ် မဟုတ်လား" လို့ မေးလိုက်တော့ သူက "မှန်ပါ့... အရမ်း ပင်ပန်းပါတယ် ဘုရား" ဆိုပြီး အော်ငိုပါလေရော။

ဦးပဉ္ဇင်းက ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၇၊ အပိုဒ်ခွဲ ၇.၉ (Pol 7, Art 7.9) ကို ထောက်ပြပြီး ရှင်းပြရတယ်။

"သမီး... ဒီမူဝါဒမှာ ဘာရေးထားလဲ ကြည့်စမ်း။ 'The safety of the mind is as important as the safety of the relics' တဲ့။ ညည်းရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးဟာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေထက် ပိုတန်ဖိုးရှိတယ်။ အခု ဖြစ်နေတာက ညည်း ညံ့တာ မဟုတ်ဘူး။ ညည်းရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ စိတ်ဖိစီးမှု ဟိုမုန်း (Stress Hormones) တွေ များပြီး၊ ဓာတ်သဘော ဖောက်ပြန်နေတာ။ ဒါဟာ ဖျားနာတာနဲ့ အတူတူပဲ။ ကုရင် ပျောက်တယ်။ 'ငါ့အပြစ်' ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဓားနဲ့ မမွှန်းပါနဲ့တော့" လို့ မေတ္တာနဲ့ ပြောပြရတယ်။

ပြီးတော့ သူ့ကို "စိတ္တာနုပဿနာ" ရှုနည်း သင်ပေးလိုက်တယ်။

"သမီး... အခု ဝမ်းနည်းစိတ် ပေါ်လာရင် 'ဝမ်းနည်းတယ်' လို့ မပြောနဲ့။ 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ ပေါ်နေတယ်' လို့ပဲ ရှု။ အဲဒီ ဝေဒနာက သမီး မဟုတ်ဘူး။ ဧည့်သည်ပဲ။ ခဏနေရင် ပြန်ထွက်သွားမှာ" ဆိုပြီး လက်တွေ့ ကျင့်ခိုင်းလိုက်တယ်။

ပြတိုက်ကနေ သူ့ကို (၂) ပတ်ခွင့်ပေးပြီး၊ စိတ်ကျန်းမာရေး ဆရာဝန်နဲ့လည်း ပြခိုင်းတယ်။ ပြန်ရောက်လာတဲ့အခါ မနွယ်ဟာ လူသစ် ဖြစ်နေပြီ။ မျက်နှာလေး ကြည်လင်ပြီး၊ "ဘုန်းဘုန်း... တပည့်တော် သဘောပေါက်သွားပြီ။ စိတ်ဆိုတာ ပြုပြင်လို့ ရတဲ့အရာပဲနော်" ဆိုပြီး ပြုံးပြုံးရွှင်ရွှင် ပြန်ပြောနိုင်ခဲ့တယ်။

စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ... အကယ်၍သာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က သူ့ကို "နင် ညံ့တယ်" ဆိုပြီး လွှတ်ထားလိုက်ရင်၊ ဒီကလေးမလေး ဘဝ ဘယ်လောက်တောင် အောက်ဆုံးထိ ထိုးကျသွားမလဲ။ အခုတော့ ဓမ္မဆေးကြောင့် ပြန်ရှင်သန်လာရပြီ။ ဝမ်းမြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား... ကောင်းပါတယ်နော်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စိတ်ကျန်းမာရေး" (Mental Health) တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။

လောကကြီးမှာ စိတ်ဓာတ်ကျတာ၊ စိတ်ဖိစီးတာ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အားမလိုအားမရ ဖြစ်ပြီး ပူလောင်ရတာတွေ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။

အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်သလဲ။ လောကကြီးကို ကိုယ်ဖြစ်ချင်သလို ဖြစ်စေချင်တဲ့ "တဏှာ"၊ ငါ အမြဲတမ်း တော်နေရမယ် ဆိုတဲ့ "မာန"၊ စိတ်ခံစားချက်ကို ငါလို့ ထင်နေတဲ့ "ဒိဋ္ဌိ" တွေကြောင့် ဖြစ်ရတာမို့ ဒါဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။

အဲဒီ တဏှာနဲ့ ဒိဋ္ဌိကို ပယ်သတ်ပြီး၊ "စိတ်သည် စိတ်သက်သက်သာ ဖြစ်သည်၊ ရောဂါသည် ရောဂါသက်သက်သာ ဖြစ်သည်" လို့ ခွဲခြားသိမြင်ပြီး ငြိမ်းအေးသွားရင်တော့ ဒါဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။

အဲဒီလို သိမြင်ဖို့အတွက် သတိ (Sati) ထားမယ်၊ ကိုယ့်စိတ်ကို အမြဲ စောင့်ကြည့်တဲ့ စိတ္တာနုပဿနာ (Magga) ကို ပွားများမယ်ဆိုရင်တော့ ဒါဟာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပါပဲ။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခန္ဓာကိုယ် ဖျားနာရင် ဆေးကုသလို၊ စိတ်ဖျားနာရင်လည်း ဓမ္မဆေးနဲ့ ကုသကြပါ။ "ငါ ရူးသွားပြီလား" လို့ တွေးပြီး မကြောက်ပါနဲ့။ စိတ်ဆိုတာ ပြုပြင်လို့ရတဲ့ ဓာတ်သဘောမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်ပါ။

ယနေ့ ကျရောက်သော ကမ္ဘာ့စိတ်ကျန်းမာရေးနေ့ မှသည် နောင်အနာဂတ် ကာလပတ်လုံး... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး၊ စိတ်၏ ဆင်းရဲခြင်း ကင်းဝေးကြပါစေ၊ ကြည်လင်အေးမြသော စိတ်နှလုံးကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး ဘဝခရီးကို ပျော်ရွှင်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.