နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂) ရက်၊ ၂၀၂၃- မနသိကာရ (Manasikara) နှင့် အာရုံစိုက်ခြင်း (Focus & Attention)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၁) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ကမ္ဘာမှာတော့ "မိခင်နို့တိုက်ကျွေးရေး ရက်သတ္တပတ်" အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြတယ်။ မိခင်မေတ္တာဆိုတာ အာရုံစိုက်မှု (Focus) အကောင်းဆုံး မေတ္တာတစ်မျိုးပါပဲ။ မိခင်တစ်ယောက်ဟာ သူ့ရင်သွေးငယ်လေး ဘယ်နားရောက်နေလဲ၊ ဘာလိုအပ်နေလဲဆိုတာကို အမြဲတမ်း "မနသိကာရ" လို့ခေါ်တဲ့ နှလုံးသွင်းမှု ပြုနေသလိုမျိုး၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို မိခင်မေတ္တာကဲ့သို့ ဂရုတစိုက် စောင့်ကြည့်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မနသိကာရ" ဆိုတဲ့ စိတ်ရဲ့ "စတီယာရင်" (Steering Wheel) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ "အာရုံစိုက်လို့ မရဘူး"၊ "သတိလွတ်သွားတယ်"၊ "ဘယ်ရောက်သွားမှန်း မသိဘူး" ဆိုတာတွေ ခဏခဏ ဖြစ်ကြတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒါ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ စိတ်ကို မောင်းနှင်နေတဲ့ "မနသိကာရ" ဆိုတဲ့ ယာဉ်မောင်းသူကို သတိမကပ်မိလို့ပါပဲ။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ လူတွေက "Focus" (အာရုံစိုက်မှု) ကို တန်ဖိုးထားကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက ဒီအာရုံစိုက်မှုကို လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက "မနသိကာရ" ဆိုတဲ့ နာမည်နဲ့ အတိအကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ပြသခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို တည်ငြိမ်ပြီး အာရုံစူးစိုက်မှု အားကောင်းလာအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်က "အာရုံစိုက်ခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "အာလောက ကသိုဏ်း" (Light Kasina) ဆိုတဲ့ အလင်းရောင်ကို အာရုံပြုတဲ့ နည်းလမ်းလေးနဲ့ စိတ်ကို စုစည်းကြည့်မယ်။ မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ မျက်ခွံအတွင်းမှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ စိတ်အာရုံထဲမှာပဲဖြစ်ဖြစ် လင်းလက်နေတဲ့ "အလင်းဝိုင်း" လေးတစ်ခုကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ လရောင်လို အေးမြတဲ့ အလင်းရောင်လေးပေါ့။ အဲဒီ အလင်းဝိုင်းလေးကိုပဲ စိတ်နဲ့ စိုက်ကြည့်နေပါ။ တခြား အတွေးတွေ ဝင်လာရင် ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါ။ "အလင်း... အလင်း... အလင်း" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ပြီး အဲဒီ အလင်းရောင်လေး ထင်းနေအောင် (၁) မိနစ်လောက် အာရုံစိုက်ထားကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပြီး အာရုံစူးစိုက်မှု (Focus) ရလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာက ဒီ "အာရုံစိုက်ခြင်း" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ကြည့်ကြရအောင်။ ဦးနှောက်နဲ့ အာရုံကြော သိပ္ပံပညာ (Neuroscience) မှာ "Selective Attention" (ရွေးချယ် အာရုံစိုက်ခြင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ... အခုလက်ရှိ ဒီနေရာမှာ အသံတွေ အများကြီး ရှိတယ်။ လေတိုက်သံ၊ ပန်ကာလည်သံ၊ အပြင်က ကားသံ၊ ဦးပဉ္ဇင်းရဲ့ အသံ။ ဒါပေမယ့် သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ နားထဲမှာ ဘယ်အသံကို အဓိက ကြားနေရသလဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းရဲ့ တရားသံကိုပဲ ကွဲကွဲပြားပြား ကြားနေရတယ် မဟုတ်လား။ ကျန်တဲ့ အသံတွေက နောက်ခံ (Background) အဖြစ် မှေးမှိန်သွားတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာမှာ "Cocktail Party Effect" လို့ ခေါ်တယ်။ ပါတီပွဲတစ်ခုမှာ လူတွေ ဆူညံနေပေမယ့် ကိုယ်နားထောင်ချင်တဲ့ သူငယ်ချင်းရဲ့ စကားသံကိုပဲ ရွေးပြီး နားထောင်လို့ ရတာမျိုးပေါ့။

ဒါ ဘယ်လို ဖြစ်ရတာလဲ။ ဦးနှောက်ရဲ့ အောက်ခြေမှာ "Reticular Activating System" (RAS) ဆိုတဲ့ စစ်ထုတ်ရေး ယန္တရားလေး တစ်ခု ရှိလို့ပါပဲ။ သူက တံခါးမှူးနဲ့ တူတယ်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ် ဆိုတဲ့ ဒွါရတွေကနေ တစ်စက္ကန့်ကို သတင်းအချက်အလက် (Information) ပေါင်း ဘီလီယံချီပြီး ဝင်လာတယ်။ အဲဒီအကုန်လုံးကိုသာ ဦးနှောက်က လက်ခံလိုက်ရင် "Short Circuit" ဖြစ်ပြီး ရှော့ခ်ရသွားမှာပေါ့။ ဒါကြောင့် ဒီ RAS ဆိုတဲ့ စစ်ထုတ်စက်က "အရေးကြီးတယ်" လို့ ယူဆတဲ့ အာရုံကိုပဲ အပေါ်ထပ်က သိစိတ် (Consciousness) ဆီကို ပို့ပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို ပိုပြီး မြင်သာအောင် ပုံလေးတစ်ပုံ ထုတ်ကြည့်ရအောင်။

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ ပြထားတဲ့အတိုင်းပဲ၊ အာရုံတွေ အများကြီး လာနေပေမယ့် "အာရုံစိုက်မှု" (Attention) ဆိုတဲ့ မီးမောင်းထိုးပေးလိုက်တဲ့ အရာကသာလျှင် ဦးနှောက်ထဲကို ရောက်သွားတာ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... "Energy flows where attention goes" တဲ့။ အာရုံရောက်တဲ့ နေရာမှာ စွမ်းအင်တွေ စီးဆင်းသွားတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာမှာ ဟောထားတဲ့ "မနသိကာရ" ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်နဲ့ တစ်ထပ်တည်း ကျနေပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က စိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်တိုင်းမှာ မပါမဖြစ် ပါဝင်ရမယ့် စေတသိက် (၇) ပါး (သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ) ထဲမှာ ဒီ "မနသိကာရ" ကို ထည့်သွင်း ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "ကိရ မနသိကရောတီတိ မနသိကာရော" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "စိတ်၌ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်တတ်သောကြောင့် မနသိကာရ မည်၏" တဲ့။

ရိုးရိုးလေး ရှင်းပြရရင်... စိတ် (Citta) ဆိုတာက "ဘုရင်" နဲ့ တူတယ်။ အာရုံ (Object) ဆိုတာက "တိုင်းပြည်" နဲ့ တူတယ်။ မနသိကာရ (Manasikara) ဆိုတာကတော့ ဘုရင်ကြီးကို တိုင်းပြည်ဆီ ရောက်အောင် မောင်းပို့ပေးတဲ့ "ရထားထိန်း" (Charioteer) နဲ့ တူပါတယ်။ ရထားထိန်းက မြင်းတွေ (ကျန်တဲ့ စေတသိက်တွေ) ကို ထိန်းကျောင်းပြီး လိုရာခရီးကို မောင်းနှင်ပေးသလိုပဲ၊ မနသိကာရကလည်း စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုဆီ ရောက်သွားအောင် တည့်မတ်ပေးပါတယ်။ အဘိဓမ္မာ သဘောအရ မနသိကာရရဲ့ လက္ခဏာက "သာရထိ" (Sārathi) တဲ့။ ပဲ့ကိုင်ရှင် သဘော ရှိတယ်။ သူက စိတ်ကို "ဟိုဘက် လှည့်လိုက်"၊ "ဒီဘက် ကြည့်လိုက်" ဆိုပြီး လမ်းကြောင်းပေးတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ တစ်ခါတလေ စာဖတ်နေရင်း စိတ်က တခြားရောက်သွားတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒါ "မနသိကာရ" က စာအုပ်ဆီမှာ မရှိတော့ဘဲ "အတိတ်က အကြောင်းအရာ" ဆီကို စတီယာရင် လှည့်လိုက်လို့ ဖြစ်ရတာပါ။

ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးဆုံး အချက်တစ်ချက် ရှိတယ်။ မနသိကာရမှာ နှစ်မျိုး ရှိတယ်။ "ယောနိသော မနသိကာရ" (သင့်လျော်မှန်ကန်စွာ နှလုံးသွင်းခြင်း) ဆိုတာက ကုသိုလ် ဖြစ်စေတဲ့ လမ်းကြောင်း။ "အယောနိသော မနသိကာရ" (မသင့်လျော် မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းခြင်း) ဆိုတာက အကုသိုလ် ဖြစ်စေတဲ့ လမ်းကြောင်း။ ဥပမာ - လမ်းမှာ ခလုတ်တိုက်မိတယ် ဆိုပါစို့။ "ဘယ်ကောင် ဒီကျောက်ခဲ လာထားတာလဲ" လို့ ဒေါသထွက်တာဟာ "အယောနိသော မနသိကာရ" (မှားယွင်းသော နှလုံးသွင်းမှု) ကြောင့် ဖြစ်တာ။ "ဪ... ငါ သတိမထားမိလို့ပါလား၊ နောက်တစ်ခါ သတိထားမှ" လို့ တွေးတာဟာ "ယောနိသော မနသိကာရ" (မှန်ကန်သော နှလုံးသွင်းမှု) ဖြစ်ပါတယ်။ အာရုံ (ကျောက်ခဲ) ကတော့ အတူတူပါပဲ။ ဒါပေမယ့် စိတ်ကို ဘယ်ဘက် မောင်းမလဲဆိုတာကတော့ "မနသိကာရ" ပေါ်မှာပဲ မူတည်နေပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "မနသိကာရ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ တကယ်တော့ ဒီ "မနသိကာရ" ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးတာပါပဲ။ သာမန်အချိန်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်က "ငါ"၊ "သူ"၊ "ယောက်ျား"၊ "မိန်းမ" ဆိုတဲ့ ပညတ်တွေအပေါ်မှာပဲ နှလုံးသွင်းနေကြတယ်။ အခု ဝိပဿနာ ရှုတဲ့အခါကျတော့ "ရုပ်"၊ "နာမ်"၊ "ဖြစ်"၊ "ပျက်" ဆိုတဲ့ ပရမတ်အပေါ်ကို နှလုံးသွင်းမှု ပြောင်းပေးရမယ်။

စိတ်ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): အသံတစ်ခု ကြားလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ (သဒ္ဒါရုံ)။

(၂) ဒွါရ (Door): နားမှာ လာတိုက်တယ်။ (သောတဒွါရ)။

(၃) မနသိကာရ (Attention): စိတ်က အဲဒီအသံဆီကို လှည့်သွားတယ်။ "ဘာသံလဲ" လို့ အာရုံစိုက်လိုက်တယ်။ ဒီအဆင့်က အရေးအကြီးဆုံးပဲ။

(၄) ဝိညာဉ် (Consciousness): ကြားသိစိတ် ပေါ်လာတယ်။

အကယ်၍ မနသိကာရက "ဒါ ငါ့ကို ဆဲတဲ့အသံပဲ" လို့ ပညတ်ဘက်ကို လှည့်လိုက်ရင် (အယောနိသော)၊ နောက်ကနေ "ဒေါသ" ဆိုတဲ့ စေတသိက် ချက်ချင်း လိုက်လာမယ်။ အကယ်၍ မနသိကာရက "ဒါဟာ လေတိုးသံ၊ ရုပ်သံ သက်သက်ပါလား" လို့ ဓာတ်သဘောဘက်ကို လှည့်လိုက်ရင် (ယောနိသော)၊ နောက်ကနေ "ဥပေက္ခာ" သို့မဟုတ် "ပညာ" ဆိုတဲ့ စေတသိက် လိုက်လာမယ်။

ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ "ရတနာသုံးပါးကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း" (Renewing Refuge) သဘောကို နှလုံးသွင်းကြည့်ရအောင်။ ဩဂုတ်လရဲ့ Theme က "သိပ္ပံနှင့် ရုပ်နာမ်" (Science & Elements) ဖြစ်ပါတယ်။ "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ မနသိကာရ (နှလုံးသွင်း) ကို လောကီအာရုံတွေဆီကနေ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဉာဏ်တော်ဆီကို ဦးလှည့်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ့စိတ်က အမြဲတမ်း အကုသိုလ်ဘက်ကိုပဲ ဦးလှည့်နေပါလား၊ အခုတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ အဆုံးအမဘက်ကို ဦးလှည့်ပါတော့မယ်" ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ စစ်မှန်တဲ့ သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ပြန်ရောက်ရင် ဒါလေးကို "ကားမောင်းသင်သလို" လက်တွေ့ ကျင့်ကြည့်ကြမယ်။

(၁) အာရုံ (The Road): မိမိရှေ့မှာ မြင်နေရတဲ့ မြင်ကွင်း၊ ဒါမှမဟုတ် ကြားနေရတဲ့ အသံ တစ်ခုခုကို မှတ်တိုင်ထားလိုက်ပါ။

(၂) ယာဉ်မောင်းကို ကြည့်ပါ (Watch the Driver): အဲဒီ အာရုံကို စိတ်က ဘယ်လို သွားယူသလဲ ဆိုတာကို စောင့်ကြည့်ပါ။ စိတ်က "လိုချင်တဲ့ဘက်" (လောဘ) ကို မောင်းနေသလား၊ "မကျေနပ်တဲ့ဘက်" (ဒေါသ) ကို မောင်းနေသလား။

(၃) ဘရိတ်အုပ်ပြီး လမ်းကြောင်းပြောင်းပါ (Correcting the Steering): မကောင်းတဲ့ဘက်ကို စိတ်က ဦးလှည့်နေပြီဆိုရင် "နို... နို... ဒီလမ်းက ဒုက္ခလမ်း" လို့ သိပြီး၊ "ဒါဟာ ရုပ်တရား သက်သက်ပဲ၊ ကြားရုံ သက်သက်ပဲ" ဆိုတဲ့ "ပရမတ်လမ်း" ပေါ်ကို မနသိကာရ စတီယာရင်ကို ပြန်တည့်မတ်ပေးလိုက်ပါ။

(၄) ဉာဏ်စဉ် (Insight): အဲဒီလို ပြန်တည့်ပေးလိုက်တဲ့အခါ စိတ်ရဲ့ ပူလောင်မှု ငြိမ်းသွားတာကို တွေ့ရလိမ့်မယ်။ အဲဒါဟာ "သင်္ခါရ" (ပြုပြင်မှု) ကို မြင်ပြီး "နိရောဓ" (ငြိမ်းအေးမှု) ကို မျက်မှောက်ပြုတာပါပဲ။ သတိပဋ္ဌာန်မှာတော့ ဒါကို "ဓမ္မာနုပဿနာ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "အာရုံစိုက်မှု" (Focus) ပျက်ယွင်းရင် ဘယ်လောက် အန္တရာယ်ကြီးသလဲ ဆိုတာပေါ့။ တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေးဌာနမှာ "မောင်ဘ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ မောင်ဘက လူကတော့ သဘောကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့မှာ အကျင့်ဆိုးတစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ "စိတ်ကူးယဉ်တတ်တာ" (Daydreaming) ပါပဲ။ သူ့တာဝန်က CCTV မော်နီတာတွေကို ထိုင်ကြည့်ပြီး လုံခြုံရေး စောင့်ကြည့်ရတာ။ ဒါပေမယ့် မောင်ဘရဲ့ မျက်စိက မော်နီတာကို ကြည့်နေပေမယ့်၊ သူ့ရဲ့ "မနသိကာရ" ကတော့ မော်နီတာမှာ မရှိဘူး။ အိမ်က မိန်းမနဲ့ ရန်ဖြစ်ခဲ့တာတွေ၊ ညနေကျရင် ဘောလုံးပွဲ ကြည့်ဖို့တွေဆီကို ရောက်နေတတ်တယ်။ (သိပ္ပံလို ပြောရင် Selective Attention လွဲနေတာပေါ့)။

တစ်ရက်မှာတော့... ပြတိုက်ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ ဇုန်တစ်ခုမှာ မီးကြိုးရှော့ခ် ဖြစ်ပြီး မီးခိုးငွေ့တွေ ထွက်လာတယ်။ မော်နီတာမှာ မီးခိုးငွေ့ကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်နေရတယ်။ အချက်ပေးမီးတွေလည်း မှိတ်တုတ်မှိတ်တုတ် လင်းနေတယ်။ ဒါပေမယ့် မောင်ဘက မမြင်ဘူး။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူ့စိတ်က "မနေ့ညက မန်ယူပွဲ" ဆီ ရောက်နေလို့လေ။ မနသိကာရ မရှိရင် မျက်စိဖွင့်ထားလျက်နဲ့လည်း မမြင်ရပါဘူး။ ကံကောင်းလို့ ဖြတ်သွားတဲ့ သန့်ရှင်းရေး ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က အနံ့ရလို့ ဝင်ကြည့်ပြီး မီးသတ်လိုက်လို့ပေါ့။ မဟုတ်ရင် ပြတိုက်တစ်ခုလုံး ပြာကျသွားနိုင်တယ်။

ဒီကိစ္စ ဖြစ်ပြီးတဲ့အခါ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "Template T210" (Incident & Focus Log) ဆိုတာကို ထုတ်သုံးရတယ်။ အဲဒီ Template မှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "Duty ချိန်အတွင်း စိတ်ပျံ့လွင့်မှု ဖြစ်ပေါ်ပါက မှတ်တမ်းတင်ရန်" ဆိုတဲ့ အကွက်ပါတယ်။ မောင်ဘကို ခေါ်ပြီး မေးတယ်။ "မောင်ဘ... မင်း အဲဒီအချိန်မှာ ဘာတွေးနေလဲ"။ မောင်ဘက ဝန်ခံတယ်။ "ကျွန်တော် ဘောလုံးပွဲ အကြောင်း တွေးနေမိပါတယ် ဘုရား"။

ဒါနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က အပြစ်ပေးတဲ့အနေနဲ့ မဟုတ်ဘဲ၊ လေ့ကျင့်ပေးတဲ့ အနေနဲ့ "Policy No. 20, Article 20.3" (Duty Station Alertness Protocol) ကို ကျင့်သုံးခိုင်းတယ်။ အဲဒါက ဘာလဲဆိုတော့... (၁၅) မိနစ် တစ်ခါ "Check-in" လုပ်ရတဲ့ စနစ်ပါ။ (၁၅) မိနစ်ပြည့်တိုင်း "ငါ အခု ဘာလုပ်နေလဲ၊ ငါ့စိတ် ဘယ်ရောက်နေလဲ" ဆိုတာကို စာအုပ်ထဲမှာ အမှန်ခြစ် ခြစ်ရတယ်။ ဒီနည်းလမ်းက မောင်ဘရဲ့ "မနသိကာရ" ကို အတင်းအဓမ္မ ဆွဲခေါ်ပြီး ပစ္စုပ္ပန်တည့်အောင် လုပ်ပေးလိုက်တာပါပဲ။ နောက်ပိုင်းတော့ မောင်ဘဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အာရုံစူးစိုက်မှု အကောင်းဆုံး ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ဖြစ်လာပါတယ်။ ... "မနသိကာရ" ကို ပြုပြင်လို့ ရတယ်ဆိုတာ လက်တွေ့ သက်သေပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မနသိကာရ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: အာရုံတွေနောက်ကို လိုက်ပြီး မနားမနေ ပြေးလွှားနေရတဲ့ မနသိကာရရဲ့ အလုပ်၊ စိတ်ရဲ့ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါလားလို့ သိမြင်တာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ မနသိကာရကို မှားယွင်းတဲ့ဘက် (အယောနိသော) ကို တွန်းပို့နေတဲ့ တဏှာနဲ့ အဝိဇ္ဇာ တရားတွေဟာ ဒုက္ခဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေပါလားလို့ သိမြင်တာဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: မနသိကာရကို တည်ငြိမ်သွားစေပြီး၊ အာရုံတွေနောက် မလိုက်တော့ဘဲ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: အဲဒီလို ငြိမ်းအေးဖို့အတွက် သတိပဋ္ဌာန်တရား ပွားများပြီး "ယောနိသော မနသိကာရ" (မှန်ကန်သော နှလုံးသွင်း) ဖြစ်အောင် ကြိုးစားအားထုတ်တာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂) ရက်၊ မိခင်နို့တိုက်ကျွေးရေး ရက်သတ္တပတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး မိခင်နို့ရည်ကဲ့သို့ အကျိုးပြုသော မေတ္တာတရား ရှိကြပါစေ"။ မိခင်က ကလေးကို မျက်ခြေမပြတ် ကြည့်ရှုသကဲ့သို့၊ မိမိတို့၏ "မနသိကာရ" ကိုလည်း သတိတရားဖြင့် အမြဲမပြတ် စောင့်ကြည့် ထိန်းကျောင်းနိုင်ကြပါစေ။ နောက်ဆုံးမှာ မှားယွင်းသော နှလုံးသွင်းမှုများ ကင်းစင်ပြီး၊ မှန်ကန်သော မဂ္ဂင်လမ်းကြောင်းအတိုင်း နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၂) ရက်၊ ၂၀၂၃