နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ - ကာယပဿဒ္ဓိ (Calmness) နှင့် အပန်းဖြေခြင်း နည်းပညာ (Relaxation Techniques)

 

နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ - ကာယပဿဒ္ဓိ (Calmness) နှင့် အပန်းဖြေခြင်း နည်းပညာ (Relaxation Techniques)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၂) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဩဂုတ်လ တစ်လတာကာလအတွင်းမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများအနေနဲ့ စိတ်ကို လေ့ကျင့်ပေးတဲ့ တရားတွေကို နေ့စဉ်နဲ့အမျှ နာကြားခဲ့ကြရပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ဆိုတာ အမြဲတမ်း လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရတဲ့အရာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ တစ်ခါတလေမှာ စက်ယန္တရားကြီးတွေလိုပဲ အပူတွေတက်ပြီး "Overheat" ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ပူလောင်ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ စိတ်ကို အနားပေးဖို့၊ အေးချမ်းစေဖို့အတွက် "ပဿဒ္ဓိ" (Passaddhi) လို့ခေါ်တဲ့ ငြိမ်းအေးမှု တရားရေအေးကို တိုက်ကျွေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့ရက်မြတ်မှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိလေသာအပူမီးများ ငြိမ်းအေးပြီး၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ငြိမ်းချမ်းသာယာသော ဘဝကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ၊ ပြုခဲ့သမျှသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကိုလည်း နတ်လူသာဓု ခေါ်စေသော်လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ကာယပဿဒ္ဓိ" (Kaya-passaddhi) နဲ့ "စိတ္တပဿဒ္ဓိ" (Citta-passaddhi) လို့ ခေါ်တဲ့ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ငြိမ်းအေးခြင်းနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေ ညွှန်ကြားနေတဲ့ "Relaxation Techniques" (အပန်းဖြေ လျှော့ချနည်းများ) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေဟာ "အလုပ်လုပ်ဖို့" (To do) ကိုပဲ သင်ကြားခံခဲ့ရပြီး၊ "အနားယူဖို့" (To rest) ကိုတော့ မေ့လျော့နေတတ်ကြတယ်။ "အနားယူတယ်" ဆိုတာ အိပ်ရာထဲ လှဲနေရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ စိတ်ထဲမှာ တင်းကျပ်နေတဲ့ ကြိုးတွေကိုပါ ဖြေလျှော့ပေးမှသာ စစ်မှန်တဲ့ အနားယူခြင်း မည်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်ဆေးပညာက ပြောတဲ့ "Stress" (စိတ်ဖိစီးမှု) ကို ကုစားဖို့အတွက် ဘုရားရှင်က လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက "ပဿဒ္ဓိ" ဆိုတဲ့ ကုထုံးကို ပေးထားခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းတွေကို ဒီနေ့ အသေးစိတ် ဆွေးနွေးကြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို တင်းမာမှုတွေ လျော့ကျပြီး၊ ရေကန်အသင့် ကြာအသင့် ဆိုသလို အေးမြတည်ငြိမ်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ငြိမ်းအေးခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "အာပေါကသိုဏ်း" (Water Kasina) နဲ့ "အာနာပါန" ကို တွဲဖက်ပြီး စိတ်ကို ဖြေလျှော့ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာ ပြင်ထိုင်လိုက်ပါ။ ပခုံးတွေကို လျှော့ချလိုက်ပါ။ မျက်ခုံးမွှေးကြားက ကြွက်သားတွေကို ဖြေလျှော့လိုက်ပါ။ မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ဦးခေါင်းထိပ်ကနေ ရေအေးအေးလေး ဖြည်းဖြည်းချင်း စီးကျလာတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ အဲဒီ ရေအေးလေးက နဖူး၊ မျက်နှာ၊ လည်ပင်း၊ ပခုံး၊ လက်မောင်း၊ ရင်ဘတ်၊ ဝမ်းဗိုက်၊ ခြေထောက်တွေအထိ တဖြည်းဖြည်း စီးဆင်းသွားပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အပူတွေ၊ ညောင်းညာကိုက်ခဲမှုတွေကို ဆေးကြောချလိုက်သလို ခံစားကြည့်ပါ။ "အေးတယ်... အေးတယ်... ငြိမ်းတယ်... ငြိမ်းတယ်" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ရင်း၊ လေးလံနေတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးတွေကို မြေကြီးပေါ် ချလိုက်သလိုမျိုး စိတ်ကို ပေါ့ပါးသွားအောင် (၂) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး အနည်းငယ် ပေါ့ပါးပြီး အေးမြတဲ့သဘော ရောက်သွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Physiology" (ဇီဝကမ္မဗေဒ) နဲ့ "Neuroscience" (ဦးနှောက်သိပ္ပံ) က ဒီ "အနားယူခြင်း" (Relaxation) ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လူ့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ "Autonomic Nervous System" (အလိုအလျောက် အာရုံကြောစနစ်) ကို အပိုင်း (၂) ပိုင်း ခွဲခြားထားပါတယ်။

ပထမတစ်ခုက "Sympathetic Nervous System" (ဆင်ပသစ်တစ် အာရုံကြောစနစ်)။ သူက "Pedal" (လီဗာ) နဲ့ တူတယ်။ အန္တရာယ်ကြုံရင်၊ စိတ်လှုပ်ရှားရင်၊ အလုပ်လုပ်ရင် သူက အလုပ်လုပ်တယ်။ သူ အလုပ်လုပ်ရင် နှလုံးခုန်မြန်မယ်၊ သွေးပေါင်တက်မယ်၊ မျက်လုံးသူငယ်အိမ် ကျယ်လာမယ်။ ဒါကို "Fight or Flight Response" (တိုက်မလား ပြေးမလား တုံ့ပြန်မှု) လို့ ခေါ်တယ်။ ဒီနေ့ခေတ် လူတွေက စိတ်ဖိစီးမှုများတော့ ဒီစနစ်က အမြဲတမ်း ပွင့်နေပြီး၊ အင်ဂျင်ပူနေသလို ဖြစ်နေကြတယ်။

ဒုတိယတစ်ခုက "Parasympathetic Nervous System" (ပါရာ ဆင်ပသစ်တစ် အာရုံကြောစနစ်)။ သူက "Brake" (ဘရိတ်) နဲ့ တူတယ်။ အနားယူရင်၊ ထမင်းစားရင်၊ တရားထိုင်ရင် သူက အလုပ်လုပ်တယ်။ သူ အလုပ်လုပ်ရင် နှလုံးခုန် နှေးသွားမယ်၊ သွေးပေါင်ကျသွားမယ်၊ အစာကြေညက်မှု ကောင်းလာမယ်။ ဒါကို "Rest and Digest Response" (အနားယူပြီး အစာချေဖျက်ခြင်း တုံ့ပြန်မှု) လို့ ခေါ်တယ်။

အရေးကြီးတာက "Vagus Nerve" (ဝေဂတ်စ် အာရုံကြော) ဆိုတဲ့ ဦးနှောက်ကနေ နှလုံး၊ အဆုတ်၊ အစာအိမ်အထိ ဆက်သွယ်ထားတဲ့ အာရုံကြောကြီးပါပဲ။ သူတော်ကောင်းတို့ အသက်ကို ပြင်းပြင်းရှူပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်ထုတ်လိုက်တဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ဘုရားစာ ရွတ်ဖတ်လိုက်တဲ့အခါ၊ ဒီ Vagus Nerve ကို သွားပြီး နှိုးဆွလိုက်သလို ဖြစ်တယ်။ အဲဒီအခါ ခန္ဓာကိုယ်က "အိုကေ... အန္တရာယ် ကင်းသွားပြီ၊ နားလို့ရပြီ" ဆိုတဲ့ အချက်ပေးချက် (Signal) ကို ရရှိပြီး၊ "Acetylcholine" (အဆီတိုင်းကိုလင်း) ဆိုတဲ့ ဓာတ်တွေ ထွက်လာကာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး တစ်ခုလုံး ငြိမ်းအေးသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ "ပဿဒ္ဓိ" ဆိုတာ ဒီ Parasympathetic System အလုပ်လုပ်နေတဲ့ အခြေအနေနဲ့ အင်မတန် ဆင်တူပါတယ်။

.

 သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဘယ်ဘက်ခြမ်းက "Stress Mode" မှာဆိုရင် ခန္ဓာကိုယ်က မီးလောင်နေသလိုပဲ။ ညာဘက်ခြမ်းက "Calm Mode" ကျတော့ ရေလောင်းထားသလို အေးမြနေတယ်။ လူတော်တော်များများက ဘယ်ဘက်ခြမ်းမှာပဲ အချိန်ကုန်နေကြတယ်။ ညာဘက်ခြမ်းကို ကူးပြောင်းဖို့ မေ့နေကြတယ်။ တရားထိုင်တယ်၊ သတိပဋ္ဌာန်ပွားတယ် ဆိုတာ တကယ်တော့ လီဗာနင်းထားတဲ့ ခြေထောက်ကို ကြွပြီး၊ ဘရိတ်ကို ညင်ညင်သာသာလေး နင်းလိုက်တာပါပဲ။ အဲဒီလို နင်းလိုက်မှသာ ခန္ဓာကိုယ်ရော စိတ်ပါ ပြန်လည် အားပြည့် (Recharge) လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီ ငြိမ်းအေးမှု သဘောတရားကို "ပဿဒ္ဓိ" (Passaddhi) ဆိုတဲ့ စေတသိက် (၂) ပါးနဲ့ အတိအကျ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

(၁) ကာယပဿဒ္ဓိ (Kaya-passaddhi): စေတသိက် (နာမက္ခန္ဓာ ၃-ပါး) တို့၏ ငြိမ်းအေးခြင်း။

(၂) စိတ္တပဿဒ္ဓိ (Citta-passaddhi): စိတ် (ဝိညာဏက္ခန္ဓာ) ၏ ငြိမ်းအေးခြင်း။

ဒီနေရာမှာ "ကာယ" ဆိုတာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ပြောတာ မဟုတ်ဘဲ၊ "စေတသိက် အပေါင်း" (Mental Body) ကို ဆိုလိုတာပါ။ ဒါပေမယ့် စိတ်ငြိမ်းအေးရင် ရုပ်ခန္ဓာကြီးလည်း အလိုလို ငြိမ်းအေးသွားတာ (စိတ္တဇရုပ်) ဖြစ်လို့၊ ရုပ်ရော နာမ်ရော ပေါ့ပါးသွားတာကို ခံစားရပါတယ်။

အဘိဓမ္မာသဘောအရ ပဿဒ္ဓိရဲ့ လက္ခဏာက "ဒရထ ဝူပသမ လက္ခဏာ" တဲ့။ ပူပန်မှု၊ ပျံ့လွင့်မှု (Daratha) တွေကို ငြိမ်းအေးစေတဲ့ လက္ခဏာ ရှိတယ်။ နေပူထဲက ပြန်လာတဲ့သူ ရေချိုးလိုက်ရသလို၊ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီး ထမ်းလာတဲ့သူ အလေးကြီးကို ချလိုက်ရသလိုမျိုး အေးမြသက်သာသွားတဲ့ သဘော ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "ဒရထ နိမ္မဒ္ဒန ရသ" တဲ့။ ပူပန်မှုကို နှိပ်နယ် ဖျက်ဆီးပစ်တယ်။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Manifestation) ကတော့ "အပရိပ္ဖန္ဒန" တဲ့။ မတုန်လှုပ်ခြင်း၊ ငြိမ်သက်ခြင်း ဖြစ်တယ်။

ပဿဒ္ဓိဟာ "ဥဒ္ဓစ္စ" (ပျံ့လွင့်မှု) နဲ့ "ကုက္ကုစ္စ" (နောင်တ) တို့ရဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ထဲမှာ အတွေးတွေ များနေရင်၊ ဂနာမငြိမ် ဖြစ်နေရင် ပဿဒ္ဓိ မရှိဘူး။ ပဿဒ္ဓိ ဝင်လာတာနဲ့ အဲဒီ လှိုင်းတံပိုးတွေ ငြိမ်ကျသွားတယ်။ ပဿဒ္ဓိ ဖြစ်လာရင် နောက်ကနေ "သုခ" (ချမ်းသာမှု) နဲ့ "သမာဓိ" (တည်ကြည်မှု) ဆက်တိုက် လိုက်လာပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ သေတိ" (ကိုယ်စိတ်ငြိမ်းအေးသူသည် ချမ်းသာစွာ နေရ၏)၊ "သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ" (ချမ်းသာသူ၏ စိတ်သည် တည်ကြည်၏) လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် တရားထူးရဖို့အတွက် ဒီ "အအေးဓာတ်" ဟာ တံတားတစ်စင်းပါပဲ။

ကဲ... အခု ဒီ "ပဿဒ္ဓိ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ "ငြိမ်းအေးမှု" ကို ခံစားရုံ (Enjoying) သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ အဲဒီ ငြိမ်းအေးမှုကို "ဓာတ်သဘော" (Element) တစ်ခုအနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ရမယ်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Tranquillity):

အလုပ်တွေ ပင်ပန်းပြီးနောက် ခဏတဖြုတ် အနားယူလိုက်တဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): ဝင်လေ ထွက်လေကို အာရုံပြုလိုက်တယ်၊ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ လျော့ကျသွားမှုကို အာရုံပြုလိုက်တယ်။ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ/ဓမ္မာရုံ)။

(၂) ပဿဒ္ဓိ (Occurrence): စိတ်ထဲမှာ ရှုပ်ထွေးနေတာတွေ (ဥဒ္ဓစ္စ) ရပ်တန့်သွားပြီး၊ "အေး" ခနဲ၊ "ငြိမ်" ခနဲ ဖြစ်သွားတယ်။ ကြွက်သားတွေ ပြေလျော့သွားတယ်။ ဒါဟာ ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ စေတသိက်တွေ (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) အလုပ်လုပ်လိုက်တာပါ။

(၃) သုခ (Feeling): နေလို့ထိုင်လို့ ကောင်းသွားတယ်။ (သုခ ဝေဒနာ)။

(၄) သတိ (Observation): အဲဒီ ငြိမ်သက်မှုကို "ငါ ငြိမ်တယ်" လို့ မစွဲဘဲ၊ "ငြိမ်သက်တဲ့ သဘောတရားလေး ဖြစ်ပေါ်နေတယ်" လို့ သိလိုက်တယ်။

.

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

အသက်ကို ပြင်းပြင်းရှူသွင်းပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်ထုတ်လိုက်ပါ။

ထွက်လေဆုံးသွားတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး "လျှော" ခနဲ ကျသွားတာကို သတိထားကြည့်။

"လျော့တယ်... လျော့တယ်"၊ "အေးတယ်... အေးတယ်" လို့ မှတ်ပါ။

ရင်ဘတ်ထဲမှာ၊ ဦးခေါင်းထဲမှာ လှုပ်ရှားနေတဲ့ လှိုင်းတွေ (Vibrations) ငြိမ်ကျသွားတာကို မြင်အောင်ကြည့်။

"ဪ... ခုနက ပူလောင်နေတာတွေက ဒုက္ခသစ္စာ၊ အခု ငြိမ်းအေးသွားတာက ပဿဒ္ဓိ သင်္ခါရ။ ဘယ်အရာမှ မြဲမြံခြင်း မရှိပါလား" လို့ အနိစ္စသဘောကို ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။

အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်ရင် အပန်းလည်းပြေ၊ ကုသိုလ်လည်း ရ၊ ဉာဏ်လည်း ပွားရာ ရောက်ပါတယ်။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ "သန္တိ လက္ခဏာ" (ငြိမ်းချမ်းသော အမှတ်အသား) ကို အာရုံပြုရာ ရောက်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ စိတ်တော်ဟာ ဘယ်တော့မှ ပူလောင်ခြင်း မရှိပါဘူး။ မီးတောက်တွေကြားမှာ နေရရင်တောင် ရေကန်ထဲမှာ နေရသလို အေးချမ်းပါတယ်။ "ငါသည်လည်း ဘုရားသားတော် ပီသစွာ လောကအပူမီးတွေကို ပဿဒ္ဓိရေစင်နဲ့ ငြှိမ်းသတ်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလိုက်တာနဲ့၊ သရဏဂုံ တန်ခိုးကြောင့် စိတ်နှလုံးဟာ အလိုလို အေးမြကြည်လင်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Progressive Muscle Relaxation):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ညဘက် အိပ်မပျော်တဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) ခြေဖျားမှ စပါ (Start from Toes): ခြေချောင်းလေးတွေကို ကွေးလိုက်၊ တင်းလိုက်လုပ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်လျှော့ပါ။ "လျော့သွားပြီ" လို့ စိတ်က မှတ်ပါ။

(၂) အပေါ်ကို တက်ပါ (Scan Upwards): ခြေသလုံး၊ ပေါင်၊ ဝမ်းဗိုက်၊ လက်မောင်း၊ ပခုံး၊ မျက်နှာ... တစ်နေရာချင်းစီကို တင်းလိုက်၊ လျှော့လိုက် လုပ်ပါ။

(၃) အသက်ရှူပါ (Breathe): တစ်ကိုယ်လုံး လျော့သွားပြီဆိုရင် ဝမ်းဗိုက်လေး ဖောင်းလိုက် ပိန်လိုက် ဖြစ်နေတာကိုပဲ ငြိမ်ငြိမ်လေး စောင့်ကြည့်ပါ။

(၄) စိတ်ကို ကြည့်ပါ (Watch the Mind): ခန္ဓာကိုယ် ငြိမ်သွားတဲ့အခါ စိတ်ကော ငြိမ်သွားလား။ စိတ်ထဲမှာ "ဘဝင်ကျသလို" ငြိမ့်ခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ သဘောလေးကို ဖမ်းဆုပ်ပြီး "ငြိမ်တယ်... ငြိမ်တယ်" လို့ မှတ်ပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ စိတ်ဖိစီးမှု (Burnout) ဖြစ်နေတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို "ပဿဒ္ဓိ" နဲ့ ဘယ်လို ကုစားခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ စာကြည့်တိုက်နဲ့ သုတေသနဌာနမှာ "မသက်" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ မသက်က အရမ်း အလုပ်ကြိုးစားတယ်။ ဒါပေမယ့် သူက "Workaholic" (အလုပ်စွဲရောဂါ) ရှိတယ်။ မနက်စောစော လာတယ်၊ ညဉ့်နက်မှ ပြန်တယ်။ စနေ၊ တနင်္ဂနွေလည်း မနားဘူး။ "ဒီအလုပ် မပြီးမချင်း မနားဘူး" ဆိုပြီး သူ့ကိုယ်သူ ဖိအားပေးတယ်။ (ဒါ Sympathetic Nervous System လွန်ကဲနေတာပေါ့)။

ကြာလာတော့ မသက်ရဲ့ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်လာတယ်။ မျက်နှာတွေ ဖြူဖတ်ဖြူရော် ဖြစ်လာတယ်၊ ခဏခဏ ခေါင်းကိုက်တယ်၊ စကားပြောရင် စိတ်တိုလွယ်လာတယ်။ စာရွက်စာတမ်းတွေကို ကိုင်ရင် လက်တွေ တုန်နေတယ်။ တကယ်တော့ သူက "Burnout" (စိတ်ကုန်ခမ်းမှု) ဖြစ်နေတာ။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ဥဒ္ဓစ္စ" (Restlessness) တွေ ပြည့်နေပြီး "ပဿဒ္ဓိ" (Calmness) ပျောက်ဆုံးနေတာ။

ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က သတိထားမိတော့ "Template T211" (Health & Well-being Incident Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 7, Article 7.2" (Work-Life Balance & Mandatory Rest) ကို ကိုးကားပြီး မသက်ကို အနားယူခိုင်းရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ဝန်ထမ်းများသည် ကျန်းမာရေး ထိခိုက်သည်အထိ အလုပ်မလုပ်ရ။ သင့်လျော်သော အနားယူချိန် (Rest Period) ကို မဖြစ်မနေ ယူရမည်။ စိတ်ဖိစီးမှု များပြားပါက အပန်းဖြေခွင့် (Leave) ပေးရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက မသက်ကို ခေါ်တွေ့တယ်။ "မသက်... သမီး အလုပ်ကြိုးစားတာ ကောင်းတယ်။ ဒါပေမယ့် သမီးရဲ့ စိတ်က 'ကြိုး' လိုပဲ။ အရမ်းတင်းရင် ပြတ်တတ်တယ်။ ဘုရားရှင်က 'စောင်းကြိုး ဥပမာ' ပေးခဲ့ဖူးတယ်။ ကြိုးမလျော့ မတင်းမှ အသံကောင်း ထွက်တာ" လို့ ဆုံးမလိုက်တယ်။

ပြီးတော့ သူ့ကို (၃) ရက် ခွင့်ပေးလိုက်တယ်။ "ဒီ (၃) ရက်မှာ အလုပ်အကြောင်း လုံးဝ မတွေးရဘူး။ ဖုန်းပိတ်ထား။ သဘာဝတရားနဲ့ ထိတွေ့ပြီး တရားမှတ်၊ အနားယူ" လို့ အမိန့်ပေးလိုက်တယ်။

မသက်လည်း အစပထမတော့ နေမထိထိုင်မသာ ဖြစ်နေသေးတယ်။ ဒါပေမယ့် "ဩကာသ လောက" (သဘာဝ) ထဲမှာ သစ်ပင်တွေ၊ ရေကန်တွေကို ကြည့်ရင်း၊ သူ့ရဲ့ Vagus Nerve က အလုပ်ပြန်လုပ်လာတယ်။ Parasympathetic System ပြန်ပွင့်လာတယ်။ (၃) ရက်ပြည့်လို့ ပြန်လာတဲ့အခါ မသက်ရဲ့ မျက်နှာဟာ ကြည်လင်ဝင်းပနေတယ်။ "ဘုန်းဘုန်း... တပည့်တော် အခုမှပဲ အသက်ဝဝ ရှူနိုင်တော့တယ်" လို့ လျှောက်တယ်။ အလုပ်လုပ်တာလည်း ပိုပြီး သွက်လက် တိကျလာတယ်။

ဒါဟာ "Case-2540" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Rest is not laziness; it is recovery" (အနားယူခြင်းသည် ပျင်းရိခြင်း မဟုတ်၊ ပြန်လည်အားဖြည့်ခြင်း ဖြစ်သည်) ဆိုတာကို မသက်က သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကာယပဿဒ္ဓိ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် ပူလောင်ရတာ၊ ခန္ဓာကိုယ် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်တာ၊ ဂနာမငြိမ် ဖြစ်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ပူလောင်မှုကို ဖြစ်စေတာက "ငါ အကုန်လုပ်နိုင်ရမယ်" ဆိုတဲ့ မာန၊ အနားမယူချင်တဲ့ တဏှာ (Craving for action)၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ သဘာဝကို မသိတဲ့ မောဟတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းအေးပြီး၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ကြည်လင်အေးချမ်းသွားသော ပဿဒ္ဓိ အခိုက်အတန့်၊ ထိုမှတဆင့် ရရှိလာသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ငြိမ်းအေးမှု ရရှိဖို့အတွက် ကာယဂတာသတိ (ကိုယ်ကို ရှုမှတ်ခြင်း)၊ အာနာပါန (ထွက်လေဝင်လေ ရှုမှတ်ခြင်း) စတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၈) ရက်နေ့ အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ပူလောင်သော လောကကြီးထဲတွင် အေးမြသော စိတ်နှလုံးကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ"။ အလုပ်တာဝန်တွေ ဘယ်လောက်ပဲ များပြားပါစေ၊ မိမိတို့၏ စိတ်ကို "ပဿဒ္ဓိ" ရေစင်ဖြင့် နေ့စဉ် ဆေးကြောပေးနိုင်ကြပါစေ။ လီဗာနင်းရမယ့်အချိန်မှာ နင်းပြီး၊ ဘရိတ်နင်းရမယ့်အချိန်မှာ နင်းနိုင်သော ဉာဏ်ပညာဖြင့် ဘဝခရီးကို မောင်းနှင်ကာ၊ နောက်ဆုံးမှာ အပူခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးရာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

ဩဂုတ်လ (၂၈) ရက်၊ ၂၀၂၃