နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-254) - သေနာသန (Senasana/Shelter) နှင့် စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ (Green Building/LEED)

 

နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-254) - သေနာသန (Senasana/Shelter) နှင့် စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ (Green Building/LEED)

ကိုးကားကျမ်း - ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝါ၊ သေနာသနက္ခန္ဓက။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Sustainable Architecture & Biophilia (ရေရှည်တည်တံ့သော ဗိသုကာပညာနှင့် သဘာဝကို မြတ်နိုးခြင်း)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်နေ့မှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နေထိုင်ရာ "အိမ်၊ ကျောင်း၊ အဆောက်အအုံ" တွေအကြောင်း ဆွေးနွေးကြပါမယ်။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးဟာ သူနေထိုင်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် (Environment) နဲ့ တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေပါတယ်။ အခန်းကျဉ်းကျဉ်း၊ မှောင်မည်းမည်း၊ လေမဝင်တဲ့ နေရာမှာ နေရရင် စိတ်မွန်းကျပ်ပြီး ဒေါသထွက်လွယ်သလို၊ လေကောင်းလေသန့်ရပြီး သဘာဝနဲ့ နီးစပ်တဲ့ နေရာမှာ နေရရင် စိတ်ကြည်လင် အေးချမ်းပါတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်က တရားအားထုတ်ဖို့အတွက် "သေနာသန သပ္ပါယ" (သင့်လျော်သော နေရာထိုင်ခင်း) ကို အရေးကြီးတဲ့ အချက်အနေနဲ့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာတော့ ဒါကို "Green Building" (စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ) လို့ ခေါ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး သင့်လျော်ကောင်းမွန်တဲ့ နေရာထိုင်ခင်းကို ရရှိပြီး၊ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းစွာဖြင့် တရားဘာဝနာ ပွားများနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သေနာသန" (Senasana) လို့ ခေါ်တဲ့ နေရာထိုင်ခင်း ကျောင်းအိပ်ရာနှင့် ခေတ်သစ် ဗိသုကာပညာရဲ့ "LEED Certification" (စွမ်းအင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဒီဇိုင်းဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်မှု) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက အိမ်ဆောက်ရင် "လှဖို့၊ ကြီးဖို့" ပဲ စဉ်းစားကြတယ်။ "နေလို့ကောင်းဖို့၊ ကျန်းမာဖို့" (Livability & Health) ကို မေ့နေတတ်ကြတယ်။ အဆောက်အအုံတစ်ခုဟာ သဘာဝတရားနဲ့ သဟဇာတ မဖြစ်ရင်၊ အဲဒီအထဲမှာ နေတဲ့လူရဲ့ "ဓာတ်" တွေလည်း ဖောက်ပြန်တတ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အကာအရံတွေထဲက ရုန်းထွက်ပြီး၊ သစ်ပင်ရိပ် ဝါးပင်ရိပ်အောက် ရောက်သွားသလို အေးမြသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "နေရာထိုင်ခင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် "ကာယဂတာသတိ" နဲ့ "အာကာသ ကသိုဏ်း" ကို တွဲဖက် ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရောက်နေတဲ့ အခန်းကို စိတ်ကူးနဲ့ ဖျောက်လိုက်ပါ။ မိမိရဲ့ ဘေးပတ်လည်မှာ အစိမ်းရောင် သစ်ပင်တွေ၊ အေးမြတဲ့ လေညှင်းတွေ ရှိနေတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ သဘာဝတရားရဲ့ အေးမြမှု (Cooling Effect) က အရေပြားကတဆင့် နှလုံးသားထဲကို စီးဝင်သွားတယ်။ "အေးမြတယ်... လန်းဆန်းတယ်... ငြိမ်းချမ်းတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ မိမိရဲ့ စိတ်ဟာ ကွန်ကရစ်တိုက်တွေကြားမှာ ပိတ်လှောင်မနေဘဲ၊ သဘာဝနဲ့ တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတဲ့ ခံစားမှုကို (၁) မိနစ်လောက် အရသာခံကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး လန်းဆန်းပြီး သဘာဝနဲ့ နီးစပ်သွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Sustainable Architecture" (ရေရှည်တည်တံ့သော ဗိသုကာပညာ) နဲ့ "Environmental Psychology" (ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) က ဒီ "Green Building" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Biophilia Hypothesis" (ဇီဝမြတ်နိုးမှု သီအိုရီ) ကို ဖော်ထုတ်ထားပါတယ်။ လူသားတွေဟာ သဘာဝတရား (Nature) နဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံလိုတဲ့ ဗီဇ (Genetics) ပါလာတယ်။ ဒါကြောင့် ပြတင်းပေါက်မရှိတဲ့ အခန်းထက်၊ သစ်ပင်မြင်ရတဲ့ အခန်းမှာ နေရတဲ့ လူနာတွေက ပိုမြန်မြန် ကျန်းမာလာတယ်။ ရုံးခန်းထဲမှာ အပင်စိုက်ထားရင် ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ "Productivity" (စွမ်းဆောင်ရည်) တက်လာတယ်။

LEED (Leadership in Energy and Environmental Design) ဆိုတာ ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ စံသတ်မှတ်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ Energy Efficiency: မီးလောင်စာ သက်သာခြင်း (သဘာဝ အလင်းရောင်/လေ သုံးခြင်း)။

၂။ Water Saving: ရေချွေတာခြင်း။

၃။ Indoor Environmental Quality: လေကောင်းလေသန့် ရရှိခြင်း။

၄။ Materials: အဆိပ်အတောက် မရှိသော ပစ္စည်းများ သုံးခြင်း။

အဆောက်အအုံတစ်ခုဟာ "Passive Cooling" (သဘာဝနည်းဖြင့် အေးမြစေခြင်း) စနစ် ပါရင်၊ အဲဒီအထဲမှာ နေတဲ့လူရဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း (Cortisol) ကျဆင်းပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းမှု (Serotonin) တိုးပွားစေတယ်လို့ သုတေသနတွေက ဆိုပါတယ်။

 ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ညာဘက်က အဆောက်အအုံက "အသက်ရှူ" နေသလိုပဲ။ လေဝင်လေထွက် ကောင်းတယ်။ ဘယ်ဘက်ကတော့ ပိတ်လှောင်နေတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာအိမ်ကိုရော၊ နေအိမ်ကိုပါ "Green" ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲမှ စိတ်ချမ်းသာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ ဝိနည်းပိဋကတ်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကျောင်းဆောက်လုပ်ခြင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အင်မတန် တိကျတဲ့ စည်းကမ်းတွေ (Construction Codes) ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။

၁။ နေရာရွေးချယ်မှု: ကျောင်းဆောက်ရင် ပိုးမွှားတိရစ္ဆာန် မရှိတဲ့နေရာ၊ သစ်ပင်ကြီးတွေကို မခုတ်ရတဲ့နေရာ ဖြစ်ရမယ်။ (Environmental Impact Assessment)။

၂။ အရွယ်အစား: လိုတာထက် ပိုမကြီးရဘူး။ (Sustainability)။

၃။ လေဝင်လေထွက်: ပြတင်းပေါက် (ဝါတပါန) ထားရမယ်။ နေရောင်ရမယ်။

ဘုရားရှင်က "သေနာသန ဝတ်" (ကျောင်းနေဝတ်) မှာလည်း ကျောင်းကို နေ့စဉ် သန့်ရှင်းရေး လုပ်ဖို့၊ လေဝင်လေထွက် ဖွင့်ဖို့ သင်ကြားပေးခဲ့တယ်။ "သေနာသန သပ္ပါယ" (သင့်လျော်သော ကျောင်း) မရရင် စိတ်မတည်ကြည်ဘူး၊ စိတ်မတည်ကြည်ရင် တရားမရနိုင်ဘူးလို့ ဟောပါတယ်။ ဒါကြောင့် "Green Building" ဆိုတာ ခေတ်မီ ဆန်းသစ်တီထွင်မှု သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ ဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ "သပ္ပါယ" ဖန်တီးမှု ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "သေနာသန" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ကာယာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Noting Environment):

အခန်းထဲမှာ ထိုင်နေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): လေအေးလေး လာထိတာ (ဝါယော/တေဇော)၊ အလင်းရောင် မြင်ရတာ (ရူပါရုံ)။

(၂) ဖဿ (Contact): ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ထိတွေ့မှု။

(၃) ဝေဒနာ (Feeling): အခန်းက အေးမြ သန့်ရှင်းနေရင် "သုခ" (Comfort) ဖြစ်တယ်။ ပူအိုက် ညစ်ပတ်နေရင် "ဒုက္ခ" (Discomfort) ဖြစ်တယ်။

(၄) စိတ္တ (Mind State): သုခ ဖြစ်ရင် စိတ်ကြည်တယ် (သမာဓိ ရလွယ်တယ်)။ ဒုက္ခ ဖြစ်ရင် စိတ်နောက်တယ် (ဒေါသ ဖြစ်လွယ်တယ်)။

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတိနဲ့ စကင်န် (Scan) ဖတ်လိုက်ပါ။

"အေးတယ်... လေတိုက်တယ်"။

အဲဒီ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေကြောင့် စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "သက်သာမှု" (Relief) သို့မဟုတ် "မွန်းကျပ်မှု" (Suffocation) ကို သိလိုက်ပါ။

"ဒီ အဆောက်အအုံဟာ ပထဝီ (မြေ/အုတ်)၊ တေဇော (အပူ/အအေး)၊ ဝါယော (လေ) တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတာပါလား"။

"ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကလည်း ဓာတ် ၄ ပါး၊ အိမ်ကလည်း ဓာတ် ၄ ပါး။ ဓာတ်ချင်း ပြန်ညှိနေတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ "ဝိဝေက" (ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ မွေ့လျော်ခြင်း) ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြုရာ ရောက်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ ရွှေနန်းတော်ထက် သစ်ပင်ရင်းကို ပိုမြတ်နိုးခဲ့ပါတယ်။ "ငါသည်လည်း သဘာဝတရားနှင့် သဟဇာတဖြစ်သော၊ ရိုးရှင်းသော နေထိုင်မှုဘဝကို တည်ဆောက်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် အကောင်းဆုံးသော နေထိုင်မှုပုံစံ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Green Audit):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ရုံးရောက်ရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) လေ (Air Check): ပြတင်းပေါက်တွေ ပိတ်ထားသလား။ ဖွင့်လိုက်ပါ။ လေကောင်းလေသန့် ဝင်လာတာကို "ဝါယော... ဝါယော" လို့ ရှုမှတ်ရင်း ခံစားပါ။

(၂) အလင်း (Light Check): မလိုအပ်တဲ့ မီးတွေကို ပိတ်ပါ။ သဘာဝ အလင်းရောင်ကို ယူပါ။ (စွမ်းအင် ချွေတာခြင်း ကုသိုလ်)။

(၃) အပင် (Plant Check): ကိုယ့်အနားမှာ သစ်ပင်ပန်းမန်လေး တစ်ခုခု ရှိပါစေ။ အစိမ်းရောင်ကို ကြည့်ပြီး မျက်စိအေးတာကို သတိပြုပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ  ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "Green Building" စနစ်ကို ကျင့်သုံးပြီး ပြဿနာဖြေရှင်းခဲ့ပုံပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ လျှပ်စစ်မီတာခက အရမ်းတက်လာတယ်။ တစ်လကို သိန်းပေါင်းများစွာ ကျတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေကလည်း အဲကွန်းဖွင့်ထားတာတောင် "ပူတယ်၊ မွန်းကျပ်တယ်" လို့ ညည်းကြတယ်။ ပြတိုက်မှူး "ကိုသက်" က ခေါင်းကိုက်နေပြီ။

ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းဖို့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က "Template T105" (Facility Maintenance & Green Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ အဆောက်အအုံ မူဝါဒ "Policy No. 27, Article 27.6" (Sustainable Infrastructure & Energy Conservation) ကို ကိုးကားပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု လုပ်ရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်သည် စွမ်းအင်ချွေတာသော နည်းလမ်းများ (Energy Efficient Methods) ကို ဦးစားပေးရမည်။ သဘာဝအလင်းရောင်နှင့် လေဝင်လေထွက်ကို အမြင့်ဆုံး အသုံးချရမည်" တဲ့။

ဦးပဉ္ဇင်းက ကိုသက်ကို အကြံပေးတယ်။ "ကိုသက်... တို့တွေ LEED စနစ်ကို ကျင့်သုံးကြမယ်။ အဲကွန်းတွေကို လျှော့ပြီး၊ ပြတင်းပေါက်တွေကို မနက်စောစော ဖွင့်မယ်။ အမိုးပေါ်မှာ 'Heat Reflective Paint' (အပူပြန်ကန် ဆေး) သုတ်မယ်။ ပြတိုက်ဝင်းထဲမှာ သစ်ပင်တွေ ထပ်စိုက်မယ်"။

ကိုသက်က ဦးဆောင်ပြီး လုပ်တယ်။ မီးလုံးတွေကို LED ပြောင်းတယ်။ လေဝင်ပေါက်တွေကို ရှင်းတယ်။ ရလဒ်က အံ့သြစရာပဲ။ (၃) လလောက် နေတော့ မီတာခ (၃၀%) လောက် ကျသွားတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေလည်း "အခုမှပဲ နေလို့ကောင်းတော့တယ်၊ စိတ်ကြည်တယ်" လို့ ပြောလာကြတယ်။ ဧည့်သည်တွေကလည်း "ပြတိုက်က အေးမြပြီး စိမ်းလန်းနေတာပဲ" လို့ ချီးကျူးကြတယ်။

ဒါဟာ "Case-2554" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "အဆောက်အအုံကို ပြုပြင်လိုက်တာဟာ စိတ်ကို ပြုပြင်လိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲ" ဆိုတာ လက်တွေ့ သက်သေပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သေနာသန နှင့် စိမ်းလန်းသော အဆောက်အအုံ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: နေပူဒဏ်၊ လေပူဒဏ် ခံရခြင်း၊ မွန်းကျပ်သော နေရာတွင် နေရ၍ စိတ်ဆင်းရဲခြင်းတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက သဘာဝကို ဖျက်ဆီးတဲ့ လောဘ၊ စွမ်းအင်ကို ဖြုန်းတီးတဲ့ မောဟတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: ရာသီဥတု မျှတပြီး၊ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းသော၊ အပူအပင် ကင်းစင်သော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သင့်လျော်သော ကျောင်း၌ နေခြင်း (သေနာသန သပ္ပါယ)၊ သတိဖြင့် နေထိုင်ခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်၊ အဆောက်အအုံ စိမ်းလန်းရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် (နှင့်ဆက်စပ်သော) အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး စိတ်ချမ်းသာ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ ဖြစ်စေမည့် နေရာထိုင်ခင်း ကောင်းများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ"။ မိမိတို့၏ နေအိမ်၊ ရုံးခန်းများကို စိမ်းလန်းစိုပြည်အောင် ဖန်တီး၍ သဘာဝတရားနှင့် သဟဇာတ ဖြစ်စွာ နေထိုင်ရင်း၊ နောက်ဆုံးမှာ အမြတ်ဆုံးသော ခိုလှုံရာ "နိဗ္ဗာန် ရွှေကျောင်းတော်" ကြီးဆီသို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

စက်တင်ဘာလ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃

နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-253) - ဝိဘဝတဏှာ (Craving for Non-existence) နှင့် မိမိကိုယ်ကို သတ်သေမှု ကာကွယ်ရေး (Suicide Prevention)

 

နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-253) - ဝိဘဝတဏှာ (Craving for Non-existence) နှင့် မိမိကိုယ်ကို သတ်သေမှု ကာကွယ်ရေး (Suicide Prevention)

ကိုးကားကျမ်း - သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Suicidology & Crisis Intervention (သတ်သေမှုဆိုင်ရာ လေ့လာရေးနှင့် အကျပ်အတည်း ဖြေရှင်းရေးပညာ)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၁၁) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်နေ့ကို "ကမ္ဘာ့ မိမိကိုယ်ကို သတ်သေမှု ကာကွယ်တားဆီးရေးနေ့" (World Suicide Prevention Day) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

လောကမှာ အသက်ထက် အဖိုးတန်တာ ဘာမှမရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် တစ်ခါတလေမှာ လူသားတွေဟာ ဆင်းရဲဒုက္ခတွေ၊ ဖိစီးမှုတွေ အလွန်အမင်း များပြားလာတဲ့အခါ "သေလိုက်ရင် အေးသွားမယ်" ဆိုတဲ့ မှားယွင်းတဲ့ အတွေး (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) ဝင်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဟောကြားတဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ" (ဘဝပြတ်စဲခြင်းကို တပ်မက်ခြင်း) ရဲ့ နှိပ်စက်မှုပါပဲ။ ဒီနေ့မှာတော့ အမှောင်မိုက်ဆုံး အချိန်တွေကို ဖြတ်သန်းနေရသူများအတွက် မျှော်လင့်ချက် အလင်းရောင် ပေးနိုင်မယ့် တရားတော်ကို ဟောကြားပါမယ်။ အားလုံးပဲ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားတွေ ပြည့်ဝပြီး၊ ဘဝရဲ့ တန်ဖိုးကို နားလည်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဝိဘဝတဏှာ" (Vibhava Tanha) လို့ ခေါ်တဲ့ ဘဝကို ငြီးငွေ့၍ ပြတ်စဲလိုခြင်းနှင့် ခေတ်သစ် စိတ်ပညာက လေ့လာထားတဲ့ "Psychology of Suicide" (သတ်သေမှုဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ စိတ်ပညာရှင်ကြီး Edwin Shneidman က ပြောဖူးပါတယ်... "Suicide is not a desire to die; it is a desire to end pain." (သတ်သေခြင်းဆိုတာ သေချင်လို့ မဟုတ်ဘူး၊ နာကျင်မှုကို ရပ်တန့်ချင်လို့ လုပ်တာ) တဲ့။ နာကျင်မှုကို ရပ်တန့်ဖို့အတွက် "သေခြင်း" ဟာ တစ်ခုတည်းသော ထွက်ပေါက် မဟုတ်ကြောင်းကို သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မ ပေါင်းစပ်ပြီး ရှင်းပြပါမယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အားငယ်မှု၊ ဝမ်းနည်းမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ သက်ရှိဖြစ်ရခြင်းရဲ့ တန်ဖိုးကို မြင်အောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "အသက်ကို တန်ဖိုးထားခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် "မရဏနုဿတိ" နဲ့ "မေတ္တာ" ကို တွဲဖက် ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ နှလုံးခုန်သံလေးကို နားထောင်ကြည့်ပါ။ "ဒုတ်... ဒုတ်... ဒုတ်..."။ ဒီနှလုံးသားလေးဟာ မရပ်မနား အလုပ်လုပ်ပြီး သင့်ကို အသက်ရှင်စေချင်နေပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်က ရှင်သန်ချင်ပေမယ့်၊ စိတ်က ပင်ပန်းနေတာပါ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်ပြီး မေတ္တာပို့ပါ... "ငါ့ရဲ့ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းပါစေ... ဒီအခက်အခဲက ခဏတာပါ... ငါ ကျော်ဖြတ်နိုင်ရမယ်"။ ကိုယ့်ကို ချစ်တဲ့သူတွေ၊ ကိုယ့်ကျေးဇူးရှင်တွေကို မြင်ယောင်ပြီး "ငါ့အသက်ဟာ သူတို့အတွက်လည်း အဓိပ္ပာယ် ရှိပါတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တည်ငြိမ်ပြီး မျှော်လင့်ချက် ရောင်ခြည်သန်းလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Suicidology" (သတ်သေမှု လေ့လာရေးပညာ) နဲ့ "Crisis Intervention" (အကျပ်အတည်း ဖြေရှင်းရေး) က ဒီစိတ်အခြေအနေကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက သတ်သေချင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်လာတာကို "Tunnel Vision" (ဥမင်လို မြင်ခြင်း) သို့မဟုတ် "Cognitive Constriction" (သိမြင်မှု ကျဉ်းမြောင်းသွားခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ပုံမှန်အချိန်မှာ လူတစ်ယောက်ဟာ ပြဿနာတစ်ခုအတွက် ဖြေရှင်းနည်း (၅) မျိုးလောက် မြင်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်ဓာတ်အကြီးအကျယ် ကျလာရင် (Crisis State) ဦးနှောက်က တခြားလမ်းတွေကို ပိတ်ချလိုက်ပြီး "သေမှပဲ ပြီးမယ်" ဆိုတဲ့ လမ်းတစ်လမ်းတည်းကိုပဲ မြင်တော့တယ်။ ဒါဟာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Biology" (ဇီဝကမ္မ) ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ယာယီအမှား (Temporary Glitch) တစ်ခုပါ။

နောက်တစ်ခုက "Psychache" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု) ပါ။ ခန္ဓာကိုယ် နာရင် ဆေးသောက်လို့ ရပေမယ့်၊ စိတ်နာရင် ဘယ်လိုလုပ်ရမှန်း မသိတော့ "Switch Off" လုပ်ချင်စိတ် (ပိတ်ချလိုက်ချင်စိတ်) ပေါ်လာတာပါ။ ဒါပေမယ့် သတိပြုရမှာက... "ခံစားချက်" (Feeling) ဆိုတာ ရာသီဥတုလိုပါပဲ။ ဘယ်လောက် မုန်တိုင်းထန်ထန်၊ အချိန်တန်ရင် ပြောင်းလဲသွားစမြဲ ဖြစ်ပါတယ်။

 ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ သတ်သေချင်စိတ် ဆိုတာ ဥမင်လို ကျဉ်းမြောင်းနေတဲ့ အမြင်တစ်ခုပါပဲ။ တကယ်တော့ အပြင်မှာ လမ်းတွေ အများကြီး ရှိပါသေးတယ်။ အဲဒီ ဥမင်ထဲကနေ ဆွဲထုတ်ပေးဖို့အတွက် "မိတ်ဆွေကောင်း" (Kalyana Mitta) သို့မဟုတ် "ဆေးပညာ/တရားဓမ္မ" အကူအညီ လိုအပ်ပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ တရားတော်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဓမ္မစကြာ တရားဦး" မှာကတည်းက တဏှာ (၃) မျိုးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

၁။ ကာမတဏှာ: ကာမဂုဏ်ကို လိုချင်ခြင်း။

၂။ ဘဝတဏှာ: ဘဝကို ခုံမင်ခြင်း (မသေချင်ခြင်း)။

၃။ ဝိဘဝတဏှာ: ဘဝပြတ်စဲခြင်းကို တပ်မက်ခြင်း (သေချင်ခြင်း)။

"ဝိဘဝတဏှာ" (Vibhava Tanha) ဆိုတာ "ငါ သေလိုက်ရင် အားလုံး ပြီးသွားပြီ၊ ဘာမှ မရှိတော့ဘူး" ဆိုတဲ့ "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" (ပြတ်စဲသည်ဟု ယူဆသော အယူမှား) အပေါ်မှာ အခြေခံပါတယ်။ ဗုဒ္ဓက ဟောပါတယ်... သတ်သေလိုက်ရုံနဲ့ ဒုက္ခမချုပ်ပါဘူး။ သတ်သေတဲ့အချိန်မှာ စိတ်က "ဒေါသ" (Self-hatred)၊ "မောဟ" (Delusion) တွေနဲ့ ပူလောင်ပြီး သေရတာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ နောက်ဘဝမှာ ပိုဆိုးတဲ့ ဒုက္ခတွေနဲ့ ကြုံရတတ်ပါတယ်။

သတ်သေခြင်းဟာ "လွတ်မြောက်ခြင်း" မဟုတ်ပါဘူး။ "ထွက်ပြေးခြင်း" (Escapism) သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ စစ်မှန်တဲ့ လွတ်မြောက်ခြင်းဆိုတာ ဒုက္ခကို ရင်ဆိုင်ပြီး၊ ဒုက္ခရဲ့ အကြောင်းရင်းကို ပယ်သတ်ခြင်း (နိရောဓ) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ "လူ့ဘဝရခဲ၏" (ကိစ္ဆော မနုဿ ပဋိလာဘော) ဆိုတဲ့ စကားကို အမြဲ နှလုံးသွင်းရပါမယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "ဝိဘဝတဏှာ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဝေဒနာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ ကုစားကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စိတ်ပင်ပန်းလွန်းလို့ သေချင်စိတ် ပေါက်လာရင် ဒီနည်းလမ်းကို သုံးပါ။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Coping):

အလွန်အမင်း စိတ်ဆင်းရဲနေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) အာရုံ (Object): ပြဿနာ၊ ရှက်စရာ၊ ဝမ်းနည်းစရာ အာရုံတစ်ခုခု စိတ်ထဲ ပေါ်နေတယ်။

(၂) ဝေဒနာ (Feeling): ရင်ထဲမှာ ဆို့နင့်နေတယ်၊ ပူလောင်နေတယ်။ (ဒုက္ခဝေဒနာ/ဒေါမနဿ)။

(၃) ဝိဘဝတဏှာ (Reaction): "မခံနိုင်တော့ဘူး၊ ပျောက်သွားချင်တယ်" ဆိုတဲ့ တွန်းကန်စိတ် ပေါ်လာတယ်။

(၄) သတိ (Intervention): "ရပ်လိုက်" (Stop)။ "ဒါ ခံစားချက် သက်သက်ပဲ" လို့ သိလိုက်တယ်။

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

သေချင်တဲ့စိတ် ပေါ်လာရင် အဲဒီစိတ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။

"သေချင်တယ်... သေချင်တယ်" လို့ မှတ်ပါ။

အဲဒီ "သေချင်စိတ်" ဟာ "ငါ" လား။ မဟုတ်ပါဘူး။ "ဒေါသ" နဲ့ "မောဟ" ပေါင်းစပ်ထားတဲ့ စိတ်အစဉ် (Mental Process) တစ်ခုပါပဲ။

အဲဒီစိတ်ဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ ရေလှိုင်းလိုပဲ တက်လာလိုက်၊ ကျသွားလိုက်ပါပဲ။

"ဒီမုန်တိုင်း ပြီးသွားမှာပါ" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြောပါ။

အသက်ကို ပြင်းပြင်း ရှူသွင်း၊ ဖြည်းဖြည်းချင်း ထုတ်ပြီး "ငါ သည်းခံမယ်... ငါ သည်းခံမယ်" (Khanti) လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ကို "အနောင့်အမဲ့ အားကိုးရာ" အဖြစ် လက်ခံလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လောကမှာ ဘယ်သူမှ ကိုယ့်ကို နားမလည်ရင်တောင်၊ ဘုရားရှင်က နားလည်ပါတယ်။ "ငါ့မှာ အားကိုးရာ ရှိသေးတယ်၊ ငါ တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ဘူး" လို့ ယုံကြည်ချက် ထားပါ။ သရဏဂုံဟာ သင့်ရဲ့ နောက်ဆုံး ခံတပ် (Last Line of Defense) ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Safety Plan):

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ စိတ်ဓာတ်ကျနေသူများ ရှိရင်၊ သို့မဟုတ် ကိုယ့်မိတ်ဆွေထဲမှာ ရှိရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) Pause (ခေတ္တ ရပ်ပါ): သေချင်စိတ် ပေါက်လာရင် (၂၄) နာရီ စောင့်ပါမယ်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကတိပေးပါ။ ချက်ချင်း မလုပ်ပါနဲ့။

(၂) Connect (ဆက်သွယ်ပါ): ယုံကြည်ရတဲ့ သူငယ်ချင်း၊ ဆရာသမား၊ သို့မဟုတ် "Call Center" တစ်ခုခုကို ဖုန်းဆက်ပါ။ စကားပြောလိုက်ရင် ဥမင်ကျယ်သွားတတ်ပါတယ်။

(၃) Impermanence (အနိစ္စကို ရှုပါ): "ဒီခံစားချက်က အမြဲတည်နေမှာ မဟုတ်ဘူး။ မနက်ဖြန်ဆို ပြောင်းလဲသွားနိုင်တယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ  ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး အဆုံးစီရင်ဖို့ ကြိုးစားခဲ့တဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို ဘယ်လို ကယ်တင်ခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ သန့်ရှင်းရေးဌာနမှာ "မောင်လှ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းလေး ရှိတယ်။ မောင်လှက မိသားစု ပြဿနာတွေ၊ ကြွေးမြီ ပြဿနာတွေ ပူနေတာ။ တစ်ရက်ကျတော့ အလုပ်မှာ အမှားကြီးတစ်ခု လုပ်မိလို့ အထက်လူကြီးက ပြင်းပြင်းထန်ထန် သတိပေးလိုက်တယ်။ အဲဒါက "မီးလောင်ရာ လေပင့်" ဖြစ်သွားတယ်။ မောင်လှက "ငါ့ဘဝက ဘာမှ သုံးမရတော့ဘူး" ဆိုပြီး မျှော်လင့်ချက် ကုန်သွားတယ်။ (Hopelessness).

ညနေဘက်ကျတော့ သူက ဆေးခန်းက အိပ်ဆေးတွေ အများကြီး ဝယ်ပြီး ပြတိုက်ရဲ့ ဂိုဒေါင်တစ်ခုထဲ ဝင်သွားတာကို လုံခြုံရေးက မြင်လိုက်တယ်။ လုံခြုံရေးက ချက်ချင်း သံသယဝင်ပြီး ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့ကို သတင်းပို့တယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က "Template T223" (Crisis Intervention & Suicide Risk Assessment Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ ဝန်ထမ်းရေးရာ မူဝါဒ "Policy No. 7, Article 7.9" (Mental Health Crisis & Zero Tolerance for Stigma) ကို ချက်ချင်း အသက်သွင်းလိုက်တယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ရောက်သွားတော့ မောင်လှက ဆေးတွေ သောက်ဖို့ ပြင်နေပြီ။ ဦးပဉ္ဇင်းက အသာအယာ တံခါးဖွင့်ပြီး ဝင်သွားတယ်။ မဆူပါဘူး။

"မောင်လှ... သား ဘာဖြစ်လို့လဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းကို ပြောပြပါဦး" ဆိုပြီး "Active Listening" (စာနာစွာ နားထောင်ခြင်း) နဲ့ ချဉ်းကပ်တယ်။

မောင်လှက ငိုပြီး ရင်ဖွင့်တယ်။ "ကျွန်တော် မနေချင်တော့ဘူး ဘုရား။ အရာရာ အဆင်မပြေဘူး"။

ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ပခုံးကို ကိုင်ပြီး အားပေးတယ်။ "မောင်လှ... အခုဖြစ်နေတဲ့ ပြဿနာတွေက ဖြေရှင်းလို့ ရပါတယ်။ အကြွေးပြဿနာလား၊ ဖြေရှင်းလို့ ရတယ်။ အလုပ်ပြဿနာလား၊ ပြင်လို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် အသက်ကတော့ ပြန်ရလို့ မရဘူး။ မင်းသေသွားရင် မင်းအမေ ဘယ်လို နေမလဲ"။

ပြီးတော့ သိပ္ပံနည်းကျလည်း ရှင်းပြတယ်။ "သားရဲ့ ဦးနှောက်က အခု 'Tunnel Vision' ဖြစ်နေတာ။ လမ်းမမြင်ရတာ။ တကယ်တော့ လမ်းတွေ အများကြီး ရှိသေးတယ်"။

ဦးပဉ္ဇင်းတို့က သူ့ကို ခွင့် (၁) ပတ် ပေးလိုက်တယ်။ စိတ်ကျန်းမာရေး ဆရာဝန်နဲ့ ပြသပေးတယ်။ ပြတိုက်ကလည်း "Welfare Fund" (သက်သာချောင်ချိရေး ရန်ပုံငွေ) ကနေ သူ့အကြွေးတချို့ကို ကူညီဖြေရှင်းပေးတယ်။ အခုဆိုရင် မောင်လှဟာ ပြတိုက်ရဲ့ အပျော်ရွှင်ဆုံး ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ဖြစ်နေပါပြီ။ သူက ပြောတယ်... "အဲဒီတုန်းကသာ ကျွန်တော် သေသွားရင်၊ ဒီနေ့လို ပျော်ရွှင်စရာ နေ့တွေကို မြင်ရတော့မှာ မဟုတ်ဘူး" တဲ့။

ဒါဟာ "Case-2553" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "Life is worth living" (ဘဝသည် ရှင်သန်ရကျိုး နပ်ပါသည်) ဆိုတာ သက်သေပါပဲ။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ နှင့် သတ်သေမှု ကာကွယ်ရေး" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှု (Psychache)၊ မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်း၊ သေချင်စိတ် ပေါက်ခြင်းတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတာက ဘဝပြတ်စဲလိုတဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ"၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မုန်းတီးတဲ့ "ဒေါသ"၊ အမှန်မမြင်တဲ့ "မောဟ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: သေချင်စိတ်များ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ ဘဝ၏ တန်ဖိုးကို နားလည်ကာ၊ ငြိမ်းအေးသော နိဗ္ဗာန် (သန္တိသုခ) ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သည်းခံခြင်း (ခန္တီ)၊ မိတ်ဆွေကောင်း ရှာခြင်း၊ သတိပဋ္ဌာန် ပွားများခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ ကမ္ဘာ့ မိမိကိုယ်ကို သတ်သေမှု ကာကွယ်တားဆီးရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး အမှောင်မိုက်ဆုံး အချိန်များတွင် ဓမ္မအလင်းရောင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ကြပါစေ"။ ဘဝ၏ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းမှုများကို "ဝိဘဝတဏှာ" ဖြင့် ထွက်ပြေးခြင်း မပြုဘဲ၊ သတိ၊ ပညာ၊ ဝီရိယတို့ဖြင့် ရင်ဆိုင်ကျော်လွှားကာ၊ တန်ဖိုးရှိသော လူ့ဘဝကို အကျိုးရှိစွာ အသုံးချရင်း "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

စက်တင်ဘာလ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃

နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-252) - သာသနာစောင့်ရှောက်ခြင်း (Protecting the Sasana) နှင့် ပညာရေးကို ကာကွယ်ခြင်း (Protection of Education)

 

နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-252) - သာသနာစောင့်ရှောက်ခြင်း (Protecting the Sasana) နှင့် ပညာရေးကို ကာကွယ်ခြင်း (Protection of Education)

ကိုးကားကျမ်း - အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သဒ္ဓမ္မသမ္မောသသုတ်။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Information Security (InfoSec) & Cybersecurity (သတင်းအချက်အလက် လုံခြုံရေးနှင့် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

 ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၁၀) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၉) ရက်နေ့ကို ကုလသမဂ္ဂက "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပညာရေးကို တိုက်ခိုက်မှုများမှ ကာကွယ်ရေးနေ့" (International Day to Protect Education from Attack) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

ကျောင်းသင်ခန်းစာတွေ၊ တက္ကသိုလ်တွေ၊ ပညာသင်ကြားရေး နေရာတွေဟာ စစ်ပွဲတွေ၊ ပဋိပက္ခတွေကြားမှာ အကာအကွယ်မဲ့ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ပညာရေး ပျက်စီးသွားရင် မျိုးဆက်တစ်ခုလုံး အမှောင်ကျသွားတာပါပဲ။ ထို့အတူပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေအတွက် "သာသနာ" (Sasana) ဆိုတာ အကြီးမြတ်ဆုံးသော တက္ကသိုလ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသာသနာကို အယူဝါဒမှားတွေ၊ လာဘ်လာဘတွေ၊ မသိနားမလည်မှုတွေက တိုက်ခိုက်လာတဲ့အခါ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဘယ်လို ကာကွယ်ကြမလဲ။ "လက်နက်" နဲ့ ကာကွယ်မှာလား၊ "ဓမ္မ" နဲ့ ကာကွယ်မှာလား။ ဒါကို ဒီနေ့ ဆွေးနွေးကြပါမယ်။

ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ပရိယတ္တိ သဒ္ဓမ္မ" (Pariyatti) လို့ခေါ်တဲ့ စာပေကျမ်းဂန်များကို စောင့်ရှောက်ခြင်းနဲ့ ခေတ်သစ် နည်းပညာလောကရဲ့ "Information Security" (သတင်းအချက်အလက် လုံခြုံရေး) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်မှာ Data Center တွေကို Hacker တွေရန်က ကာကွယ်ဖို့ Firewall တွေ၊ Encryption တွေ သုံးရသလို၊ သာသနာတော် သန့်ရှင်းတည်တံ့ဖို့အတွက်လည်း "ဝိနည်း" တည်းဟူသော Firewall နဲ့ ကာကွယ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ဘေးအန္တရာယ်တွေကနေ လုံခြုံအောင် အကာအကွယ် ယူတဲ့အနေနဲ့ သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ကာကွယ်ခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ" နဲ့ "မေတ္တာ" ကို ပေါင်းစပ်ပြီး "အရံအတား" (Shield) လုပ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ပတ်လည်မှာ ရွှေရောင်အလင်းတန်း စက်ဝိုင်းကြီးတစ်ခု ဝန်းရံထားတယ်လို့ ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ အလင်းစက်ဝိုင်းဟာ "ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာ" ဆိုတဲ့ ရတနာသုံးပါးရဲ့ တန်ခိုးစွမ်းအင် ဖြစ်ပါတယ်။ "ဤ အရံအတားအတွင်းသို့ မကောင်းသော အကြံ၊ မကောင်းသော ဘေး၊ မကောင်းသော အဖျက်သမားများ မဝင်ရောက်နိုင်စေသတည်း" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုပါ။ စိတ်ထဲမှာ လုံခြုံမှု (Security)၊ နွေးထွေးမှု (Warmth) ကို ခံစားပြီး (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။

စိတ်ကလေး လုံခြုံအေးချမ်းသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Cybersecurity" (ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး) က ဒီ "ကာကွယ်ခြင်း" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။

သတင်းအချက်အလက် လုံခြုံရေးမှာ "CIA Triad" ဆိုတဲ့ မူဝါဒ (၃) ရပ် ရှိပါတယ်။

၁။ Confidentiality (လျှို့ဝှက်ထားရှိမှု): ခွင့်မရှိသူတွေ မသိအောင် ကာကွယ်တာ။

၂။ Integrity (ပြည့်စုံမှန်ကန်မှု): မူရင်းအချက်အလက်တွေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခံရခြင်း မရှိအောင် (No distortion) ကာကွယ်တာ။

၃။ Availability (ရယူနိုင်မှု): လိုအပ်တဲ့အချိန်မှာ အလွယ်တကူ ရယူနိုင်အောင် စီမံတာ။

သာသနာတော်ကို ကာကွယ်တယ် ဆိုတာ ဒီအထဲက "Integrity" နဲ့ "Availability" ကို ကာကွယ်တာပါပဲ။ ဘုရားဟော မဟုတ်တာတွေကို ဘုရားဟောပါလို့ လိမ်ထည့်တာ (Fake News/Malware)၊ ရှိရင်းစွဲ တရားတွေကို ပျောက်ကွယ်အောင် ဖျက်ဆီးတာ (Data Loss) တွေကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် "Firewall" (မီးတားနံရံ) လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒီ Firewall ကတော့ "ဝိနည်းစည်းကမ်း" နဲ့ "ပညာ" ပါပဲ။

 ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ တန်ဖိုးရှိတဲ့ အချက်အလက် (Dhamma Data) ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် အလွှာလိုက် အကာအကွယ်တွေ (Layers of Defense) လိုအပ်ပါတယ်။ Hacker တွေက စနစ်ကို ဖျက်ဆီးဖို့ ကြိုးစားသလို၊ သာသနာ့အဖျက်သမားတွေ (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတွေ) ကလည်း အမှန်တရားကို ဖျက်ဆီးဖို့ ကြိုးစားတတ်ကြပါတယ်။

သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ စာပေကျမ်းဂန်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သာသနာတော် ကွယ်ပျောက်ရခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်း (၅) ချက်ကို "သဒ္ဓမ္မသမ္မောသသုတ်" မှာ ဟောထားပါတယ်။

၁။ တရားမနာခြင်း၊ စာမသင်ခြင်း (Lack of Learning)။

၂။ စာပေကို မေ့လျော့ခြင်း (Lack of Memory/Retention)။

၃။ အဓိပ္ပာယ်ကို နားမလည်ခြင်း (Misinterpretation)။

၄။ မှားယွင်းစွာ ကျင့်သုံးခြင်း (Wrong Practice)။

၅။ အချင်းချင်း မညီညွတ်ခြင်း (Disunity)။

ဒီအချက်တွေကို ကြည့်ရင် ပြင်ပက လာတိုက်လို့ သာသနာကွယ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ အတွင်းက လူတွေက "စာမသင်၊ မကျင့်၊ မညီညွတ်" လို့ ကွယ်တာကို တွေ့ရပါမယ်။ ဒါကြောင့် "ပညာရေးကို ကာကွယ်ပါ" (Protect Education) ဆိုတာ ကျောင်းအဆောက်အဦးကို ကာကွယ်တာထက်၊ "ပညာသင်ကြားလိုစိတ်" နဲ့ "မှန်ကန်သော သင်ရိုးညွှန်းတမ်း" (Authentic Curriculum) ကို ကာကွယ်တာက ပိုအရေးကြီးပါတယ်။

"ပရိယတ္တိ" (စာပေ) ဟာ သာသနာရဲ့ အမြစ်ပါပဲ။ အမြစ်မရှိရင် သစ်ပင် (ပဋိပတ္တိ - ကျင့်စဉ်) သေသွားမယ်။ သစ်ပင်သေရင် အသီးအပွင့် (ပဋိဝေဓ - မဂ်ဖိုလ်) မရနိုင်တော့ဘူး။ ဒါကြောင့် စာသင်သား သံဃာတော်တွေကို ထောက်ပံ့ခြင်း၊ စာကြည့်တိုက်များ တည်ထောင်ခြင်းဟာ သာသနာ့လုံခြုံရေး (Sasana Security) ကို ဆောင်ရွက်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု ဒီ "ကာကွယ်ခြင်း" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တယ်ဆိုတာ ကိုယ့်စိတ်ကို "ကိလေသာ Hacker" တွေ မဝင်အောင် Firewall ကာထားတာပါပဲ။

ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Mental Defense):

အာရုံတစ်ခု (ဥပမာ - ရန်သူ့အသံ) ဝင်လာတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။

(၁) Input (ဝင်ရောက်မှု): အသံလှိုင်း (သဒ္ဒရုပ်) က နားထဲ ဝင်လာတယ်။

(၂) Threat Analysis (ခြိမ်းခြောက်မှု စစ်ဆေးခြင်း): သတိ (Mindfulness) က စောင့်ကြည့်တယ်။ "ဒီအသံက ငါ့ကို ဒေါသထွက်စေမလား"။

(၃) Defense (ကာကွယ်ခြင်း): အကယ်၍ ဒေါသဖြစ်စေမယ့် အသံဆိုရင်၊ "ဝိရိယ" (Effort) နဲ့ "ပညာ" (Wisdom) ကို သုံးပြီး တားဆီးလိုက်တယ်။ "ဒါ အသံမျှသာပဲ၊ ငါ လက်မခံဘူး"။ (Access Denied).

(၄) Result (ရလဒ်): စိတ်နှလုံး တည်ငြိမ်နေတယ်။ (System Secure).

ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။

စိတ်တံခါးပေါက် (၆) ပေါက်ကို လုံခြုံရေး ဂိတ်မှူးလို စောင့်နေပါ။

မျက်စိပေါက်က မြင်တာဝင်လာရင် "မြင်တယ်... မြင်တယ်" လို့ စစ်ဆေးပါ။ (ID Check)။

"လောဘ" ပါလာလား၊ "ဒေါသ" ပါလာလား။ ပါလာရင် "Stop!" လုပ်ပါ။

"သတိ" (Sati) ဟာ အကောင်းဆုံး "Antivirus Software" ပါပဲ။ သူရှိနေရင် ကိလေသာ ဗိုင်းရပ်စ်တွေ Run လို့ မရဘူး။

"ငါ့ရဲ့ စိတ်ပညာရေး (Spiritual Education) ကို ဘယ်အရာကမှ မဖျက်ဆီးစေရဘူး" လို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချထားပါ။

 "ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ကို "အကြီးမြတ်ဆုံးသော ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူ" (The Great Protector) အဖြစ် ခံယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘုရားက တန်ခိုးနဲ့ လာကာကွယ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ "ဓမ္မ" ဆိုတဲ့ လက်နက်ကို ပေးပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကာကွယ်ခိုင်းတာပါ။ "ငါသည် ဓမ္မအသိပညာဖြင့် အဝိဇ္ဇာရန်ကို တွန်းလှန်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။

ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ လူမှုကွန်ရက် (Social Media) သုံးတဲ့အခါ၊ သတင်းနားထောင်တဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။

(၁) Filter လုပ်ပါ: သတင်းအမှားတွေ၊ အမုန်းစကားတွေ (Hate Speech) တွေ့ရင် စိတ်ထဲ အဝင်မခံပါနဲ့။ "ဒါ Virus ပဲ" လို့ သတ်မှတ်ပြီး ကျော်သွားပါ။

(၂) Fact-Check (စိစစ်ပါ): "ဒါ အမှန်လား၊ အကျိုးရှိလား" လို့ ပညာနဲ့ စစ်ဆေးပါ။

(၃) Protect: ကိုယ့်ရဲ့ "Peace of Mind" (စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု) ကို တန်ဖိုးအရှိဆုံး ဒေတာအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကာကွယ်ပါ။ ဘယ်အရာကိုမှ ကိုယ့်စိတ်ကို ညစ်ညမ်းခွင့် မပေးပါနဲ့။

တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ  ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ သတင်းအချက်အလက်နဲ့ ပညာရေးကို ဘယ်လို ကာကွယ်ခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။

တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ကွန်ပျူတာဌာနမှာ "ကိုဆိုင်း" ဆိုတဲ့ IT ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ရဲ့ Website ကို Hacker တွေ တိုက်ခိုက် (Cyber Attack) ပြီး၊ ဓာတ်တော်ပုံတွေနေရာမှာ မသင့်လျော်တဲ့ ပုံတွေ လာတင်သွားတယ်။ ပြီးတော့ သမိုင်းအချက်အလက်တွေကို လိမ်ညာပြီး ပြင်သွားတယ်။ (ဒါ Attack on Education ပေါ့)။

တခြားဝန်ထမ်းတွေက ပြာပြာသလဲ ဖြစ်ကုန်တယ်။ "ဒုက္ခပဲ... ငါတို့ သိက္ခာကျပြီ" ဆိုပြီး ဒေါသတွေ ထွက်နေကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုဆိုင်းကတော့ တည်ငြိမ်တယ်။ သူက ပြတိုက်ရဲ့ လုံခြုံရေး မူဝါဒ "Policy No. 13, Article 13.1" (Information Security & Data Integrity) ကို ကောင်းကောင်း နားလည်ထားသူ။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "တိုက်ခိုက်ခံရပါက တုံ့ပြန်ရန်မလို (No Retaliation)၊ မူရင်းအချက်အလက် (Backup) ဖြင့် ချက်ချင်း အစားထိုး ပြန်လည်တည်ဆောက်ရမည်" လို့ ပါရှိတယ်။

ဦးပဉ္ဇင်းက ကိုဆိုင်းကို မေးတယ်။ "ကိုဆိုင်း... ဘယ်လို လုပ်မလဲ"။

ကိုဆိုင်းက "စိတ်မပူပါနဲ့ ဘုရား။ တပည့်တော်တို့မှာ 'Backup' (အရန်သိမ်းဆည်းမှု) ရှိပါတယ်။ မူရင်းအမှန်တရား (Original Truth) ကို သီးသန့် သိမ်းထားပါတယ်" လို့ လျှောက်တယ်။

သူက Server ကို ခဏပိတ်၊ Virus တွေကို ရှင်း၊ ပြီးတော့ မူရင်းအချက်အလက် အမှန်တွေကို ပြန်တင်လိုက်တယ်။ နာရီပိုင်းအတွင်းမှာ ပြတိုက် Website က ပကတိအတိုင်း ပြန်ဖြစ်သွားတယ်။

ပြီးတော့ ကိုဆိုင်းက ပြောတယ်။ "Hacker တွေက ဖျက်ဆီးချင်ပေမယ့်၊ ကျွန်တော်တို့မှာ 'မူရင်း' ရှိနေသရွေ့ သူတို့ မအောင်မြင်နိုင်ပါဘူး ဘုရား"။

ဒါဟာ "Case-2552" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ သင်ခန်းစာကတော့... သာသနာကို ဖျက်ဆီးသူတွေ ရှိပေမယ့်၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ "ပရိယတ္တိ" (စာပေအမှန်) နဲ့ "ပဋိပတ္တိ" (ကျင့်စဉ်အမှန်) ဆိုတဲ့ Backup တွေ ခိုင်ခိုင်မာမာ ရှိနေရင် ဘယ်သူမှ ဖျက်ဆီးလို့ မရပါဘူး။ ကိုယ့်ဘက်က "Security" (သီလ/သမာဓိ/ပညာ) ကောင်းဖို့ပဲ လိုပါတယ်။

ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သာသနာနှင့် ပညာရေးကို ကာကွယ်ခြင်း" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။

(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ပညာမဲ့ခြင်း၊ အမှားကို အမှန်ထင်ခြင်း၊ သာသနာကွယ်ပျောက်ခြင်းတို့သည် ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခသစ္စာပါ။

(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက သာသနာကို မလေးစားတဲ့ မောဟ၊ အဖျက်သဘောဆောင်တဲ့ ဒေါသတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။

(၃) နိရောဓသစ္စာ: အန္တရာယ်ရန်စွယ် ကင်းရှင်းပြီး၊ ပညာရေးနှင့် သာသနာ ထွန်းကားသော၊ လုံခြုံအေးချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။

(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သာသနာကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ စာပေသင်ကြားခြင်း၊ သတိဖြင့် စိတ်ကို ကာကွယ်ခြင်း (သမ္မာဝါယာမ/သမ္မာသတိ) တို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။

ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၉) ရက်၊ ပညာရေးကို ကာကွယ်ခြင်းနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး မိမိတို့၏ ပညာဉာဏ်အလင်းကို ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ"။ ပြင်ပလောကတွင် ပညာရေးအဆောက်အအုံများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့၊ မိမိတို့၏ အတွင်းစိတ်သန္တာန်တွင်လည်း "သာသနာ" တည်းဟူသော ပညာရွှေအိုးကြီးကို သတိ၊ ဝီရိယ၊ ပညာတို့ဖြင့် လုံခြုံစွာ ကာရံစောင့်ရှောက်ရင်း၊ အပါယ်ဘေးမှ ကင်းဝေးကာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka

ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum

စက်တင်ဘာလ (၉) ရက်၊ ၂၀၂၃