နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၆) ရက်၊ ၂၀၂၃- ဆန္ဒ (Will to Act) နှင့် ရည်မှန်းချက်ထားရှိခြင်း (Goal Setting Theory)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၅) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်နေ့တွေအရ ဒီရက်သတ္တပတ်ဟာ လူငယ်များနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ လုပ်ဆောင်တဲ့ ကာလဖြစ်ပါတယ်။ "လူငယ်များနေ့" အထိမ်းအမှတ်အနေနဲ့ လူငယ်တွေ လမ်းမှားမရောက်အောင်၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ အန္တရာယ်တွေကြားထဲကနေ ကိုယ့်ဘဝကို တန်ဖိုးရှိရှိ တည်ဆောက်နိုင်အောင် သတိပေးနှိုးဆော်တဲ့ အချိန်အခါလေးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူငယ်ဆိုတာ တိုင်းပြည်ရဲ့ အနာဂတ်၊ သာသနာရဲ့ အညွန့်အဖူးလေးတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ဒီနေ့မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများရဲ့ မေတ္တာဓာတ်နဲ့ လူငယ်များအားလုံး လမ်းမှားမရောက်ဘဲ လူတော်လူကောင်းလေးတွေ ဖြစ်ကြပါစေ၊ ဘဝရဲ့ ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်ကို တည့်မတ်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဆန္ဒ" (Chanda) လို့ ခေါ်တဲ့ "ပြုလိုသည်၏ အဖြစ်" သို့မဟုတ် "ဆန္ဒ-ဝီရိယ" လို့ တွဲခေါ်လေ့ရှိတဲ့ စိတ်စွမ်းအင်အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူ့လောကမှာ "ဆန္ဒရှိရင် ဘာမဆို ဖြစ်နိုင်တယ်" လို့ ပြောကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ခက်တာက "လိုချင်တဲ့ လောဘ" (Craving) နဲ့ "ဖြစ်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ" (Will to do) ကို လူတွေက ကွဲကွဲပြားပြား မသိကြဘူး။ "ငါ ချမ်းသာချင်တယ်" ဆိုတာ လောဘလား၊ ဆန္ဒလား။ "ငါ နိဗ္ဗာန်ရချင်တယ်" ဆိုတာ တဏှာလား၊ ဓမ္မဆန္ဒလား။ ဒီအချက်တွေက သိပ်ပြီး သိမ်မွေ့ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ်တွေမှာ "Goal Setting" (ရည်မှန်းချက် ချမှတ်ခြင်း) ဆိုတာကို အလေးထား သင်ကြားနေကြပေမယ့်၊ ဘုရားရှင်ကတော့ ဒီသဘောတရားကို လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက "ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်" (အောင်မြင်မှု၏ ခြေထောက်) အနေနဲ့ အတိအကျ လမ်းညွှန်ခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်တစ်ခုဆီကို စူးစူးစိုက်စိုက် ရောက်သွားအောင်၊ စိတ်ဓာတ်တွေ တောက်လောင်လာအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "ဆန္ဒ" ဆိုတဲ့ တွန်းအားဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "တေဇောကသိုဏ်း" (Fire Kasina) ဆိုတဲ့ မီးအာရုံကို အသုံးပြုပြီး စိတ်ကို နှိုးဆွကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ တောက်လောင်နေတဲ့ မီးတောက်မီးလျှံလေး တစ်ခုကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ ဖယောင်းတိုင်မီးလေးပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ မီးပုံလေးပဲ ဖြစ်ဖြစ်ပေါ့။ မီးဆိုတာ အထက်ကိုပဲ တက်တယ်။ မီးဆိုတာ အမြဲတမ်း တက်ကြွနေတယ်။ "မီး... မီး... မီး" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ရင်း၊ ကိုယ့်ရဲ့ ရင်ထဲမှာ ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုချင်တဲ့ ဆန္ဒမီးတောက်လေး ထိန်းညှိလိုက်သလို ခံစားကြည့်ပါ။ ပျင်းရိခြင်း၊ ညစ်နွမ်းခြင်းတွေကို ဒီမီးနဲ့ လောင်ကျွမ်းပစ်လိုက်ပြီး၊ စိတ်အားထက်သန်မှု အရှိန်အဟုန်ကို (၁) မိနစ်လောက် မွေးမြူထားကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး အနည်းငယ် တက်ကြွပြီး လိုရာခရီးကို သွားချင်တဲ့ စိတ်ဆန္ဒတွေ ပေါ်လာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် စိတ်ပညာ (Psychology) နဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု (Management) နယ်ပယ်က ဒီ "ရည်မှန်းချက်" (Goal) ဆိုတာကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ ဒေါက်တာ အက်ဒ်ဝင် လော့ခ် (Edwin Locke) ဆိုတဲ့ ပညာရှင်ကြီးက "Goal Setting Theory" (ရည်မှန်းချက် ချမှတ်ခြင်း သီအိုရီ) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့တယ်။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့... လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ တိကျပြတ်သားတဲ့ ပန်းတိုင် (Specific Goal) ရှိမှသာ စွမ်းအင်တွေ ထွက်လာတယ်တဲ့။
"ငါ အကောင်းဆုံး ကြိုးစားမယ်" ဆိုတဲ့ ဝါးတားတား ရည်မှန်းချက်မျိုးက ဦးနှောက်ကို အလုပ်မလုပ်စေဘူး။ "ငါ ဒီနေ့ စာမျက်နှာ (၁၀) မျက်နှာ ပြီးအောင် ဖတ်မယ်" ဆိုတဲ့ တိကျတဲ့ ပန်းတိုင်ကမှ ဦးနှောက်ရဲ့ "Executive Function" (စီမံခန့်ခွဲမှု လုပ်ငန်းစဉ်) ကို ခလုပ်နှိပ်လိုက်သလို ဖြစ်စေတယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင်... ဦးနှောက်ထဲမှာ Reticular Activating System (RAS) ဆိုတာ ရှိတယ်။ သူက GPS စနစ်နဲ့ တူတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ ကားမောင်းတဲ့အခါ GPS မှာ "ရန်ကုန်မြို့" လို့ ရိုက်ထည့်လိုက်မှ လမ်းကြောင်း ပေါ်လာတယ် မဟုတ်လား။ ဘာမှ မရိုက်ထည့်ရင် မြေပုံကြီးပဲ ပေါ်နေမှာ။ ထို့အတူပါပဲ... ဦးနှောက်ကို "ငါ ဘာလိုချင်လဲ" ဆိုတာ အတိအကျ အမိန့်ပေးလိုက်မှသာ၊ ဦးနှောက်က အဲဒီအရာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အခွင့်အရေးတွေကို လိုက်ရှာပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ပြီးတော့ Neuroscience (နျူရိုသိပ္ပံ) အရ "Dopamine" (ဒိုပါမင်း) ဆိုတဲ့ ဓာတ်က "ရလိုက်မှ" ထွက်တာ မဟုတ်ဘူး။ "ရတော့မယ်" လို့ မျှော်လင့်ပြီး ကြိုးစားနေတဲ့ အချိန် (Anticipation) မှာ ပိုထွက်တာ။ ဒါကြောင့် ရည်မှန်းချက်ထားပြီး အလုပ်လုပ်နေတဲ့သူဟာ မောပန်းရကောင်းမှန်း မသိဘဲ တက်ကြွနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို "Motivation Pathway" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
.
သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ရည်မှန်းချက် (Goal) တစ်ခုကို "Target Lock" လုပ်လိုက်တာနဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ စွမ်းအင်စီးကြောင်းတွေက လည်ပတ်သွားတာ။ မြှားပစ်သမားက ပစ်မှတ်ကို ချိန်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ တစ်ကိုယ်လုံးက ကြွက်သားတွေ တင်းအားပြည့်သွားသလိုမျိုးပေါ့။ ဒီသဘောတရားဟာ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာမှာ ဟောထားတဲ့ "ဆန္ဒ" ဆိုတဲ့ စေတသိက်ရဲ့ သဘောနဲ့ ထပ်တူကျနေပါတယ်။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ဆန္ဒ" (Chanda) ကို စေတသိက် (၅၂) ပါးထဲမှာ ထည့်သွင်း ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "ကတ္တုကမျတာ ဆန္ဒော" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ပြုလိုသည်၏ အဖြစ်၊ သို့မဟုတ် လုပ်ချင်သော သဘောသည် ဆန္ဒ မည်၏" တဲ့။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ အထူးသတိထားရမယ့် အချက်တစ်ချက် ရှိတယ်။ "ဆန္ဒ" နဲ့ "လောဘ" (တဏှာ) ကို ရောထွေးတတ်ကြတယ်။
"လောဘ" ဆိုတာက အာရုံကို လိုချင်တာ၊ တပ်မက်တာ၊ ကပ်ငြိတာ။ ဥပမာ - ရေကို မြင်လို့ သောက်ချင်တာ၊ ရေခွက်ကို လိုချင်တာက လောဘ။
"ဆန္ဒ" ဆိုတာက အလုပ်ကို လုပ်ချင်တာ။ လက်ကို ဆန့်တန်းလိုက်တာ။ ဥပမာ - ရေခွက်ကို လှမ်းယူလိုက်တဲ့ စိတ်အရှိန်။
အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာဆရာမြတ်တွေက ဥပမာ ပေးတယ်။ လောဘက "မျောက်သံပရာသီး ရသလိုပဲ" တဲ့။ မျောက်က သံပရာသီးကို ရရင် ဖက်ထားတယ်၊ မလွှတ်ချင်ဘူး။ ဆန္ဒကတော့ "လေးသမားက မြှားကို ပစ်မှတ်ဆီ ပစ်လွှတ်လိုက်သလိုပဲ" တဲ့။ ပစ်မှတ်ကို ထိချင်တာ၊ ရောက်ချင်တာ၊ ပြီးမြောက်ချင်တာ။
ဆန္ဒဟာ "အညသမန်း စေတသိက်" ဖြစ်တယ်။ ဆိုလိုတာက သူက ကြားနေ (Neutral) ဖြစ်တယ်။ မကောင်းတဲ့ စိတ်နဲ့ ယှဉ်ရင် မကောင်းဘူး (ဥပမာ- သူ့ကို သတ်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ)။ ကောင်းတဲ့ စိတ်နဲ့ ယှဉ်ရင် ကောင်းတယ် (ဥပမာ- ဘုရားဖူးချင်တဲ့ ဆန္ဒ၊ တရားအားထုတ်ချင်တဲ့ ဆန္ဒ)။ အဲဒီ ကုသိုလ်ဘက်ကို ဦးလှည့်တဲ့ ဆန္ဒကို "ဓမ္မဆန္ဒ" လို့ ခေါ်တယ်။ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် ဒီ "ဓမ္မဆန္ဒ" က မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်" (အောင်မြင်မှု၏ ခြေထောက်) လို့တောင် တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။ ခြေထောက်မရှိရင် ခရီးသွားလို့ မရသလို၊ ပြင်းပြတဲ့ ဆန္ဒမရှိရင် ဘယ်အလုပ်မှ မအောင်မြင်နိုင်ပါဘူး။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ "ငါ တရားထိုင်ချင်တယ်" လို့ စိတ်ကူးတာနဲ့၊ တကယ် ထထိုင်လိုက်တဲ့ "ဆန္ဒ" က မတူပါဘူး။ စိတ်ကူးယဉ်တာက မနောကံမျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ တကယ် ထလုပ်လိုက်တဲ့ တွန်းအားကမှ "ကတ္တုကမျတာ ဆန္ဒ" စစ်စစ် ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု ဒီ "ဆန္ဒ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ မိမိရဲ့ စိတ်အလိုကို စောင့်ကြည့်ရမယ်။ "ငါ လုပ်ချင်တာလား၊ လောဘက ခိုင်းနေတာလား" ဆိုတာကို ခွဲခြားရမယ်။
စိတ်ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) အာရုံ (Object): စားပွဲပေါ်က မုန့်တစ်ခုကို မြင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ (ရူပါရုံ)။
(၂) ဆန္ဒ (Impulse/Will): လက်က လှမ်းယူချင်တဲ့ စိတ်ကလေး ပေါ်လာတယ်။ "ယူမယ်" ဆိုတဲ့ အားလေး။ ဒါဟာ ဆန္ဒ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။
(၃) စိစစ်ခြင်း (Analysis): ဒီနေရာမှာ ဝိပဿနာဉာဏ် ဝင်လာရမယ်။ "ဒီဆန္ဒက ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ"။ ဗိုက်ဆာလို့ စားချင်တာလား (လိုအပ်ချက်)၊ လျှာအရသာ ခံချင်လို့ စားချင်တာလား (လောဘ)။
(၄) ဆုံးဖြတ်ချက် (Decision): အကယ်၍ အရသာခံချင်လို့ ဆိုရင် အဲဒီ ဆန္ဒကို "လောဘ" လို့ သတ်မှတ်ပြီး ရှုမှတ်ပစ်လိုက်။ အကယ်၍ ကျန်းမာရေးအတွက် စားမယ်ဆိုရင်တော့ အဲဒီ ဆန္ဒကို "ကုသိုလ်ဆန္ဒ" အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး စားလိုက်။
ဒီလို ခွဲခြားနိုင်တာကို "ဆန္ဒဝိပဿနာ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဆန္ဒဆိုတာ လက်နဲ့ တူတယ်။ လက်က ဓားကို ကိုင်ရင် လူသတ်လက်နက် ဖြစ်မယ်။ ဆေးကို ကိုင်ရင် အသက်ကယ်ဆေး ဖြစ်မယ်။ လက်ကိုယ်တိုင်က အပြစ်မရှိဘူး။ ကိုင်တဲ့ ပစ္စည်း (အာရုံ) ကသာ အဆုံးအဖြတ် ပေးတာ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ ဆန္ဒအများကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပေါင်းစည်းလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ့ဘဝမှာ ဖြစ်ချင်တာတွေ အများကြီးပဲ၊ ချမ်းသာချင်တယ်၊ လှချင်တယ်၊ ကျော်ကြားချင်တယ်... ဒါပေမယ့် အခုချိန်ကစပြီး ငါ့ရဲ့ အဓိက ဆန္ဒ၊ ပဓာန ဆန္ဒကတော့ ကိလေသာ ကုန်ခမ်းပြီး နိဗ္ဗာန်ရောက်ဖို့ပါပဲ" လို့ "Goal Setting" ချလိုက်တာပါ။ ဒါဟာ ဘဝရဲ့ အမြင့်မြတ်ဆုံး ရည်မှန်းချက် (Ultimate Goal) ကို သတ်မှတ်လိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) ပန်းတိုင်ကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ (Set the Target): မနက်အိပ်ရာထတာနဲ့ "ဒီနေ့ ငါ ဘာကုသိုလ် လုပ်မလဲ" ဆိုတဲ့ ပန်းတိုင်တစ်ခု သတ်မှတ်ပါ။ ဥပမာ - "ဒီနေ့ ငါ ဘယ်သူ့ကိုမှ စိတ်မဆိုးဘူး"။ ဒါဟာ "Goal" ပါပဲ။
(၂) တွန်းအားကို ကြည့်ပါ (Watch the Drive): နေ့လယ်ပိုင်းမှာ စိတ်ဆိုးစရာ ကြုံလာတဲ့အခါ၊ မနက်က ချထားတဲ့ ဆန္ဒလေးက ဘရိတ်အုပ်ပေးလိုက်တာကို သတိထားကြည့်။ "ဪ... ဆန္ဒဆိုတာ စိတ်ကို ဦးဆောင်ပေးတဲ့ ခေါင်းဆောင် (Leader) ပါလား"။
(၃) အလွဲသုံးစား မလုပ်ပါနဲ့ (Check the Motivation): ကိုယ်တစ်ခုခု လုပ်ချင်စိတ် ပေါက်လာတိုင်း မေးခွန်းထုတ်ပါ။ "ဒါ ငါ့အတွက်လား၊ အများအတွက်လား"။ "ဒါ လောဘလား၊ ဓမ္မဆန္ဒလား"။
(၄) ဉာဏ်စဉ် (Insight): လုပ်ချင်တာလည်း စိတ်၊ လုပ်လိုက်တာလည်း ရုပ်။ "ငါ" ပါတာ မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်း (ဆန္ဒ) ကြောင့် အကျိုး (ကုသိုလ်/အကုသိုလ်) ဖြစ်တာပါလားလို့ ဆင်ခြင်ပါ။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ဆန္ဒနဲ့ လောဘ မှားယွင်းရင် ဘယ်လို ဖြစ်တတ်သလဲ၊ မှန်ကန်တဲ့ ရည်မှန်းချက် ထားရင် ဘယ်လို အောင်မြင်သလဲ ဆိုတာပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ "မောင်အောင်" ဆိုတဲ့ လူငယ်ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက အရမ်း တက်ကြွတယ်။ "လူငယ်များနေ့" နီးလာတော့ သူက ဦးပဉ္ဇင်းကို လာလျှောက်တယ်။ "ဘုရား... တပည့်တော် ပြတိုက်မှာ လူငယ်ပွဲတော်ကြီး ကျင်းပချင်ပါတယ်" တဲ့။ ဦးပဉ္ဇင်းက "ကောင်းသားပဲ မောင်အောင်၊ မင်း ဘာရည်ရွယ်ချက်နဲ့ လုပ်မှာလဲ" လို့ မေးလိုက်တယ်။ မောင်အောင်က ဖြေတယ်... "ပွဲစည်ကားချင်လို့ပါ၊ ဓာတ်ပုံတွေ တက်ချင်လို့ပါ၊ လူတွေ အများကြီး လာရင် ပျော်ဖို့ကောင်းမှာပါ" တဲ့။
ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့... သူ့ရဲ့ "လုပ်ချင်စိတ်" (ဆန္ဒ) ကတော့ ရှိပါရဲ့။ ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က "လောဘ" (ပွဲစည်ချင်တာ၊ နာမည်ကြီးချင်တာ) ဖြစ်နေတယ်။ ဒါကြောင့် သူ စီစဉ်တဲ့ ပွဲက အစပိုင်းမှာ ဟိုပြေးဒီပြေးနဲ့ ရှုပ်ယှက်ခတ်နေတယ်။ အစီအစဉ်တွေ မပိုင်နိုင်ဘူး။ ပိုက်ဆံတွေ ပိုကုန်တယ်။ ဝန်ထမ်းအချင်းချင်း စကားများကြတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ "Goal" မမှန်လို့လေ။ လောဘက ဦးဆောင်ရင် ပူလောင်မှုပဲ ရတာကိုး။
ဒီကိစ္စကို တွေ့တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "Template T246" (Project Goal & Outcome Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 29, Article 29.1" (Strategic Alignment of Activities) ကို ကိုးကားပြီး မောင်အောင်ကို လမ်းကြောင်း တည့်ပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "မည်သည့် လှုပ်ရှားမှုကိုမဆို ဆောင်ရွက်ရာတွင် ပြတိုက်၏ မူလရည်မှန်းချက် (Mission) နှင့် ကိုက်ညီမှု ရှိရမည်" တဲ့။
ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်အောင်ကို T246 ဇယားကွက် ပေးလိုက်တယ်။ "မောင်အောင်... မင်း ဒီပွဲလုပ်တာ ပျော်ဖို့ သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ လူငယ်တွေ ဗဟုသုတရဖို့၊ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားရဖို့ ဆိုတဲ့ ရည်မှန်းချက် (Smart Goal) ပြောင်းလိုက်ပါ" လို့ ဆုံးမလိုက်တယ်။ မောင်အောင်လည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ "လောဘဆန္ဒ" ကို "ဓမ္မဆန္ဒ" (စေတနာ) အဖြစ် ပြောင်းလိုက်တယ်။ အဲဒီလို ပြောင်းလိုက်တာနဲ့ သူ့ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲပုံတွေ ပြောင်းလဲသွားတယ်။ ဆူညံတဲ့ ပွဲအစား၊ ပညာပေး ဟောပြောပွဲလေးတွေ၊ ပြခန်းလေးတွေ စီစဉ်တယ်။ အရင်ကလို ပူလောင်မနေဘဲ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ အလုပ်ဖြစ်လာတယ်။
နောက်ဆုံး ပွဲပြီးတဲ့အခါ လူငယ်တွေ အများကြီး ဗဟုသုတ ရသွားကြတယ်။ မောင်အောင်လည်း ပီတိဖြစ်ရတယ်။ သူ့ရဲ့ မှတ်တမ်းမှာ "Case-2518" ဆိုပြီး ရေးသားထားတာက "ရည်မှန်းချက် မှန်ကန်မှသာ လုပ်ဆောင်မှု မှန်ကန်မည်" တဲ့။ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မောင်အောင်လိုပဲ ကိုယ့်ဘဝရဲ့ ဆန္ဒတွေကို ပြန်စစ်ဆေးပါ။ "ငါ ဘာကြောင့် ဒီအလုပ်ကို လုပ်နေတာလဲ"။ ရည်ရွယ်ချက် မှန်ရင် အလုပ်က ကုသိုလ် ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဆန္ဒ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: မဖြစ်မြောက်နိုင်တဲ့ ဆန္ဒတွေ၊ လောဘနဲ့ ယှဉ်တဲ့ ဆန္ဒတွေကြောင့် ပူလောင်ရတာ၊ ပြေးလွှားနေရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါလားလို့ သိမြင်တာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: ဆန္ဒကို အလွဲသုံးစားလုပ်ပြီး ကာမဂုဏ်အာရုံတွေ နောက်ကို လိုက်ပါစေတဲ့ တဏှာ (လိုချင်တပ်မက်မှု) ဟာ ဒုက္ခဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းတရားပါလားလို့ သိမြင်တာဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: လောဘဆန္ဒတွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ ဓမ္မဆန္ဒ (နိဗ္ဗာန်ကို လိုလားမှု) ပြည့်ဝ၍ အေးငြိမ်းသွားသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: မှန်ကန်သော ဆန္ဒ (သမ္မာသင်္ကပ္ပ/သမ္မာဝါယာမ) ဖြင့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်ကို လျှောက်လှမ်းတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၆) ရက်၊ လူငယ်များနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "လူငယ်များ အပါအဝင် သူတော်ကောင်းများအားလုံး လမ်းမှားမရောက်ဘဲ လူတော်လူကောင်း ဖြစ်ကြပါစေ"။ မိမိတို့၏ ဆန္ဒများကို လောကီအာရုံများတွင်သာ အချိန်မကုန်စေဘဲ၊ ဘဝသံသရာ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် "ဓမ္မဆန္ဒ" များအဖြစ် ပြောင်းလဲ တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။ ထိုဆန္ဒ ခြေထောက်နှစ်ဖက်ဖြင့် သံသရာခရီးကြမ်းကို ဖြတ်ကျော်ကာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ လျှောက်လှမ်း ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
ဩဂုတ်လ (၆) ရက်၊ ၂၀၂၃
