Total Pageviews

Friday, February 6, 2026

နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-189)- ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် စက်ဝိုင်း (Dependent Origination Cycle)

 

နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-189)- ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် စက်ဝိုင်း (Dependent Origination Cycle)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော် (ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Ecosystem Cycles & Thermodynamics (ဂေဟစနစ် စက်ဝန်းများနှင့် အပူစွမ်းအင် နိယာမ)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။

ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၆) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၈) ရက်၊ စနေနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... အဆုံးမရှိ လည်ပတ်နေတဲ့ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ စက်ဝန်းကြီးမှ ရုန်းထွက်နိုင်ကြပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

လောကကြီးကို ကြည့်လိုက်ရင် အရာအားလုံးက "လည်ပတ်" နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ကမ္ဘာက နေကို ပတ်တယ်၊ လက ကမ္ဘာကို ပတ်တယ်။ ရေတွေက ပင်လယ်ကနေ အငွေ့ပျံ၊ မိုးရွာ၊ မြစ်ထဲစီး၊ ပင်လယ်ထဲ ပြန်ရောက်... ဒါလည်း လည်နေတာပါပဲ။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် စက်ဝိုင်း" (Dependent Origination Cycle) အကြောင်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာအနေနဲ့ ပြောရရင်တော့ "Ecosystem Cycles" (ဂေဟစနစ် စက်ဝန်းများ) နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဒီသဘောတရားကို လေ့လာကြရအောင်။

ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို တည်ငြိမ်သွားအောင်၊ လည်ပတ်နေတဲ့ အတွေးစက်ဝိုင်းတွေကို ရပ်တန့်သွားအောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ "စက်ဝန်း" သဘောကို ယူပြီး ဝိုင်းစက်နေတဲ့ "အာလောက ကသိုဏ်း" (Aloka Kasina) သို့မဟုတ် ဝန်းဝိုင်းသော အလင်းကွင်းလေးကို အာရုံပြုကြမယ်။

ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။

မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ လင်းလက်နေတဲ့ စက်ဝိုင်းကွင်းလေး တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ လပြည့်ဝန်းလေးလို ဝိုင်းစက်နေတယ်။ အဲဒီ အဝိုင်းလေးက လည်နေတယ်... ဒါပေမယ့် သူ့ရဲ့ ဗဟိုချက် (Center) ကတော့ မလှုပ်မယှက် ငြိမ်သက်နေတယ်။

"လည်နေတယ်... ဒါပေမယ့် ဗဟိုက ငြိမ်နေတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ မိမိရဲ့ စိတ်ကို အဲဒီ ငြိမ်သက်နေတဲ့ ဗဟိုချက်ဆီကို ပို့ထားလိုက်ပါ။ အပြင်က အာရုံတွေ ဘယ်လောက်ပဲ လည်ပတ်နေပါစေ၊ စိတ်ကတော့ မတုန်မလှုပ် ငြိမ်သက်နေပါစေ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။

(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီ "စက်ဝန်း" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Ecology & Physics) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာမှာ "Conservation of Mass" (ဒြပ်ထု တည်မြဲမှု နိယာမ) ဆိုတာ ရှိတယ်။ ဒီကမ္ဘာပေါ်မှာ ဘယ်အရာမှ အပြီးတိုင် ပျောက်ဆုံးသွားတာ မရှိဘူး။ ပုံစံပြောင်းပြီး လည်ပတ်နေတာပဲ ရှိတယ်။

ဥပမာ - "ရေသံသရာ" (Water Cycle) ကို ကြည့်ပါ။

ပင်လယ်ရေတွေက နေပူလို့ အငွေ့ပျံတယ် (Evaporation)။ အဲဒီ အငွေ့တွေက တိမ်ဖြစ်တယ် (Condensation)။ တိမ်တွေက မိုးရွာချတယ် (Precipitation)။ မိုးရေတွေက မြစ်ချောင်းတွေကနေတစ်ဆင့် ပင်လယ်ထဲ ပြန်ရောက်တယ် (Collection)။

ဒီစက်ဝန်းကြီးက ဘယ်တော့မှ မရပ်ဘူး။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာက ဒိုင်နိုဆောတွေ သောက်ခဲ့တဲ့ ရေကိုပဲ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြန်သောက်နေရတာ ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။

ဂေဟစနစ် (Ecosystem) မှာလည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ သစ်ပင်က မြေကြီးထဲက ဓာတ်ကို စားတယ်။ သစ်ပင်ကို သတ္တဝါက စားတယ်။ သတ္တဝါသေတော့ မြေကြီးထဲ ပြန်ရောက်တယ်။ အဲဒီ မြေဆီကို သစ်ပင်က ပြန်စားတယ်။

ဒါကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Closed Loop System" (ပိတ်နေတဲ့ စက်ဝန်းစနစ်) လို့ ခေါ်တယ်။ ထွက်ပေါက် မရှိဘူး။ ဒီအထဲမှာပဲ တဝဲလည်လည် ဖြစ်နေတာ။

ဒီစက်ဝန်း လည်ပတ်ဖို့အတွက် ဘာက တွန်းအားပေးနေသလဲ ဆိုရင်... "စွမ်းအင်" (Energy) ပါပဲ။ စွမ်းအင် ရှိနေသရွေ့ စက်ဝန်းက လည်နေဦးမှာပဲ။

ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ဒီလို အဆုံးမရှိ လည်ပတ်နေတဲ့ စက်ဝန်းကြီးကို "ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် စက်ဝိုင်း" (Cycle of Dependent Origination) သို့မဟုတ် "ဘ၀စက်ဝိုင်း" (Wheel of Existence) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ပါဠိတော်ကို ဦးပဉ္ဇင်း ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပါမယ်။ နာယူကြပါဦး။

"အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ... ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ။"

မြန်မာလို အနက်ဖွင့်ရရင် -

"မသိမှု 'အဝိဇ္ဇာ' ကြောင့် ပြုပြင်စီရင်မှု 'သင်္ခါရ' ဖြစ်၏။ သင်္ခါရကြောင့် သိစိတ် 'ဝိညာဏ်' ဖြစ်၏... (ဤသို့ အဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီးလျှင်)... ဇာတိ (မွေးဖွားခြင်း) ကြောင့် ဇရာ၊ မရဏ (အိုခြင်း၊ သေခြင်း)၊ သောက (စိုးရိမ်ခြင်း) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဆင်းရဲအစုအဝေး သက်သက် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။"

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာရဲ့ ရေသံသရာ စက်ဝန်းလိုပါပဲ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် ဆိုတာလည်း အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး လည်ပတ်နေတဲ့ စက်ဝိုင်းကြီးပါ။

  • အဝိဇ္ဇာ (Ignorance): ဒါက စက်ဝိုင်းရဲ့ အစ (သို့မဟုတ်) လောင်စာဆီ။ အမှန်ကို မသိတာ။

  • သင်္ခါရ (Volitional Formations): မသိတော့ လုပ်မိလုပ်ရာ လုပ်တယ်။ (ကံတွေ ပြုလုပ်တယ်)။

  • ဝိညာဏ် (Consciousness): လုပ်ရပ်ကြောင့် ပဋိသန္ဓေစိတ်သစ် သွားဖြစ်တယ်။

  • နာမ်ရုပ် (Mind & Matter): စိတ်ဖြစ်တော့ ခန္ဓာကိုယ် ဖြစ်လာတယ်။

  • သဠာယတန (Six Senses): ခန္ဓာရတော့ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း ပေါက်လာတယ်။

  • ဖဿ (Contact): အာရုံတွေနဲ့ တွေ့ထိတယ်။

  • ဝေဒနာ (Feeling): တွေ့ထိတော့ ခံစားရတယ်။ (ကောင်းတယ်၊ ဆိုးတယ်)။

  • တဏှာ (Craving): ခံစားရတော့ လိုချင်တယ်။ တွယ်တာတယ်။

  • ဥပါဒါန် (Clinging): လိုချင်တော့ စွဲလမ်းတယ်။

  • ဘဝ (Becoming): စွဲလမ်းတော့ နောက်ထပ် ဘဝတစ်ခု ထပ်တည်ဆောက်ပြန်တယ်။

  • ဇာတိ (Birth): ဒီလိုနဲ့ ပြန်မွေး၊ ပြန်အို၊ ပြန်သေ...

ဒီစက်ဝိုင်းကြီးက ဘယ်သူ ဖန်ဆင်းထားတာလဲ? ဘယ်သူမှ မဖန်ဆင်းပါဘူး။ "အဝိဇ္ဇာ" နဲ့ "တဏှာ" ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်နှစ်ခုက တွန်းပို့နေသမျှ ကာလပတ်လုံး ရဟတ်ချာ လည်သလို လည်နေမှာပါပဲ။

ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "စက်ဝန်း" ကြီးကို ဘယ်လို ရပ်တန့်မလဲ။ ဘယ်နေရာမှာ ဖြတ်မလဲ။

စက်ဝိုင်းတစ်ခုကို ဖြတ်ချင်ရင် အဆက်အစပ် (Link) တစ်နေရာရာကို ရှာပြီး ဖြတ်ရပါတယ်။

ဘုရားရှင်က လမ်းညွှန်ထားတဲ့ အဓိက ဖြတ်ရမယ့်နေရာကတော့ "ဝေဒနာ" နဲ့ "တဏှာ" ကြားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...

ဥပမာ - တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို ဆဲလိုက်တယ် (ဖဿ)။

စိတ်ထဲမှာ နာကျင်သွားတယ်၊ ဒေါသထွက်ချင်လာတယ် (ဝေဒနာ)။

သာမန်လူဆိုရင် အဲဒီ "ဝေဒနာ" ပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း "တဏှာ" (ပြန်ပြောချင်တာ၊ ဒေါသထွက်တာ) ဆက်လိုက်တော့တာပဲ။ စက်ဝိုင်း လည်သွားပြီ။

ယောဂီကတော့ အဲဒီကြားထဲမှာ "သတိ" နဲ့ ဝင်ဖြတ်ရမယ်။

"အသံ ကြားတယ်... ကြားတယ်... နာတာကို သိတယ်... သိတယ်" လို့ ရှုမှတ်လိုက်။

"ဒါ အသံပဲ (ရုပ်)၊ ဒါ နာတာပဲ (နာမ်)" လို့ ပိုင်းခြားသိလိုက်ရင်... "တဏှာ" ဆက်ခွင့် မရတော့ဘူး။

စက်ဝိုင်းရဲ့ ကွင်းဆက် ပြတ်သွားတယ်။ (Cycle Broken).

အဲဒီလို ပြတ်သွားတာကို "အဝိဇ္ဇာ ချုပ်လို့ သင်္ခါရ ချုပ်တယ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2489 မှာ ရှိပြီး၊ Template T200 (Life Cycle Assessment / Root Cause Protocol) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဇာတ်ကောင်ကတော့ "ကိုစိုး" တဲ့။ ကိုစိုးက ပြတိုက်ရဲ့ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး (Maintenance) ဝန်ထမ်း။ သူက အရမ်းကြိုးစားတယ်။

ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့... ပြတိုက်ရဲ့ မြေအောက်ခန်းမှာ နှစ်တိုင်း မိုးတွင်းရောက်ရင် "မှို" (Mold) တွေ တက်တက်လာတယ်။ ကိုစိုးက မှိုတက်ရင် ဆေးနဲ့ သုတ်လိုက်၊ သန့်ရှင်းရေး လုပ်လိုက်။ နောင်နှစ် မိုးတွင်းရောက်ရင် မှိုက ပြန်တက်လာပြန်ရော။ ပြန်သုတ်လိုက်။

ဒါဟာ "သံသရာ လည်နေတာ" ပဲ။ ကိုစိုး လုပ်နေတာက "သင်္ခါရ" (ပြုပြင်ခြင်း) သက်သက်ပဲ။ အကြောင်းရင်းကို မသိဘူး။

တစ်နေ့တော့ ဆရာတော်က မြေအောက်ခန်းကို ဆင်းလာတယ်။ ကိုစိုးက ချွေးတလုံးလုံးနဲ့ မှိုတွေ တိုက်ချွတ်နေတာ မြင်တော့ ဆရာတော်က မေးတယ်။

"ကိုစိုး... ဒီမှိုတွေက မနှစ်ကလည်း ဒီနေရာပဲ မဟုတ်လား။"

"ဟုတ်ပါတယ် ဘုရား။ နှစ်တိုင်း ဒီလိုပါပဲ။ တပည့်တော် နိုင်အောင် တိုက်နေပါတယ်" လို့ ကိုစိုးက ဖြေတယ်။

ဆရာတော်က ပြုံးပြီး "ကိုစိုး... မင်းက 'အကျိုး' (Effect) ကိုပဲ လိုက်ရှင်းနေတာ။ 'အကြောင်း' (Cause) ကို မရှာဘူး။ မှိုသတ်ဆေး သုံးတာက ခဏပဲ ရမယ်။ မှိုဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းကို မဖြတ်သရွေ့တော့ မင်း ဒီသံသရာထဲက ထွက်ရမှာ မဟုတ်ဘူး" တဲ့။

ဆရာတော်က Template T200 (Root Cause Analysis Form) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၂၇၊ အပိုဒ် ၂၇.၁ (Sustainable Solutions) ကို ရှင်းပြတယ်။

"ကဲ... ကိုစိုး၊ ငါတို့ T200 နဲ့ စစ်ကြည့်ရအောင်။ ဘာလို့ မှိုတက်တာလဲ။"

၁။ မှိုတက်တယ် -> ဘာကြောင့်လဲ? -> စိုထိုင်းဆ များလို့။

၂။ စိုထိုင်းဆ ဘာလို့ များတာလဲ? -> လေဝင်လေထွက် မကောင်းလို့။

၃။ လေဝင်လေထွက် ဘာလို့ မကောင်းတာလဲ? -> အပြင်က လေအေးပေးစက် (Air Con) ရဲ့ ရေပိုက်က ဒီနံရံထဲမှာ ယိုစိမ့်နေလို့။

"ဟာ... တွေ့ပြီ။ အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) ပျောက်သွားပြီ။"

ကိုစိုးလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူက ရေပိုက်ကို ပြင်လိုက်တယ်။ (Root Cause Correction).

ရေပိုက် ပြင်လိုက်တာနဲ့ နံရံက ခြောက်သွားတယ်။ မှိုတွေ ထပ်မပေါက်တော့ဘူး။ ကိုစိုးရဲ့ "မှိုတိုက်ရတဲ့ ဒုက္ခ" စက်ဝန်းကြီး လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားပါတော့တယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။

၁။ ပြဿနာတစ်ခု (သို့မဟုတ် ဒုက္ခတစ်ခု) ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်နေတယ်ဆိုရင်၊ အဲဒါ "စက်ဝန်း" လည်နေတာ။ အကြောင်းရင်း (Root Cause) ကို မဖြတ်နိုင်သေးလို့ပဲ။

၂။ မျက်စိရှေ့က အမှိုက်ကို လှည်းရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ အမှိုက် ဘယ်ကလာလဲ ဆိုတာကို ရှာရမယ်။ (Paticcasamuppada Analysis).

၃။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ ကိုစိုးလိုပဲ... "ငါ ခံစားနေရပါလား" လို့ ငိုနေဖို့ မဟုတ်ဘူး။ "ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရားကို ဉာဏ်နဲ့ ရှာပြီး ဖြတ်တောက်ဖို့ ဖြစ်တယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။

  • ကိုစိုး နှစ်တိုင်း မှိုတိုက်ရတဲ့ ပင်ပန်းမှု၊ မှိုနံ့ခံရတဲ့ ဒုက္ခဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။

  • ရေပိုက်ပေါက်နေတာကို မသိတဲ့ "အဝိဇ္ဇာ" နဲ့၊ ရေပိုက်ကို မပြင်ဘဲ ဆေးပဲ သုတ်ချင်တဲ့ (အလွယ်လိုက်ချင်တဲ့) "တဏှာ" ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။

  • ရေပိုက်ပြင်လိုက်လို့ မှိုတွေ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး အေးငြိမ်းသွားတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။

  • အဲဒီလို အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေသိရှိတဲ့ ဉာဏ်နဲ့ T200 နည်းလမ်းဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၈) ရက်နေ့မှာ... မိမိတို့ရဲ့ ဘဝမှာ ထပ်ခါတလဲလဲ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခက်အခဲတွေ၊ ဒုက္ခတွေကို "ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်" ရှုထောင့်ကနေ ဆန်းစစ်နိုင်ကြပါစေ။ "အဝိဇ္ဇာ" တည်းဟူသော အကြောင်းရင်းကို ပယ်သတ်ပြီး၊ "သံသရာစက်ဝန်း" မှ လွတ်မြောက်ကာ ငြိမ်းချမ်းသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"အကြောင်းအကျိုး စက်ဝန်းကို သိမြင်နိုင်ကြပါစေ..."

"တဏှာအစ ရှိသော တွန်းအားများကို ဖြတ်တောက်နိုင်ကြပါစေ..."

"လည်ပတ်ခြင်း ကင်းသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ..."

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၈) ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760


နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၇) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-188)- မကင်းကွာခြင်း (Avigata: Persistence)

 

နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၇) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-188)- မကင်းကွာခြင်း (Avigata: Persistence)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (အဝိဂတပစ္စယော)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Conservation Biology & Persistence (ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး ဇီဝဗေဒနှင့် တည်တံ့ခိုင်မြဲမှု သဘောတရား)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား လည်းကောင်း၊ တရားတော်မြတ်အား လည်းကောင်း၊ သံဃာတော်မြတ်အား လည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးရှင် မိခင်အပေါင်းတို့အား လည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးရှင် ဖခင်အပေါင်းတို့အား လည်းကောင်း၊ သင်ဆရာ မြင်ဆရာ ကြားဆရာ အပေါင်းတို့အား လည်းကောင်း (ဤ အနန္တငါးပါးတို့အား) ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၅) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၇) ရက်၊ သောကြာနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးကို အထူးမေတ္တာပို့ ဆုတောင်းပေးချင်တာကတော့... ကျွန်ုပ်တို့ ရှင်သန်နေထိုင်ရာ ဒီကမ္ဘာကြီးပေါ်မှာရှိတဲ့ သဘာဝတရားနှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများဟာ မပျောက်ပျက်ဘဲ တည်တံ့ပါစေ၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ကုသိုလ်တရားတွေလည်း မပျောက်ပျက်ဘဲ တည်တံ့နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သအပ်ပါတယ်။

လောကကြီးမှာ ပျက်စီးသွားတာတွေ ရှိသလို၊ မပျက်စီးသေးဘဲ တည်ရှိနေခြင်းအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုနေတာတွေလည်း ရှိတယ်နော်။ မနေ့က ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "ဝိဂတ" ဆိုတဲ့ ကင်းကွာပျောက်ကွယ်သွားခြင်း အကြောင်းကို ဟောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့ကျတော့ သူ့ရဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်၊ ဒါပေမဲ့ တစ်သားတည်းကျနေတဲ့ "အဝိဂတ" (Avigata) ဆိုတဲ့ "မကင်းကွာခြင်း၊ မပျောက်ပျက်သေးခြင်း၊ တည်တံ့နေခြင်း" အကြောင်းကို ဟောကြားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာအနေနဲ့ ပြောရရင်တော့ "Persistence" လို့ခေါ်တဲ့ တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုနဲ့ "Conservation" လို့ခေါ်တဲ့ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု သဘောတရားတွေနဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ခိုင်ခိုင်မာမာ တည်ငြိမ်သွားအောင်၊ မပျောက်ပျက်တဲ့ သတိတရား ရရှိအောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ "တည်တံ့ခိုင်မြဲခြင်း" ဆိုတဲ့ သဘောနဲ့ အကိုက်ညီဆုံးဖြစ်တဲ့ "ပထဝီ ကသိုဏ်း" (Pathavi Kasina) လို့ခေါ်တဲ့ မြေကသိုဏ်းလေးကို အာရုံပြုကြမယ်။ ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ ကျယ်ပြန့်ခိုင်ခံ့တဲ့ မြေကြီးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ မြေကြီးဆိုတာဟာ အရာရာကို ထောက်ပံ့ပေးထားတယ်၊ မတုန်မလှုပ် တည်ရှိနေတယ်။ ဘယ်လောက်ပဲ လေတိုက်တိုက်၊ မိုးရွာရွာ မြေကြီးကတော့ မပျောက်ပျက်ဘဲ တည်ရှိနေတယ်နော်။ "မြေ... မြေ... မြေ" သို့မဟုတ် "တည်တယ်... တည်တယ်... ခိုင်တယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ မိမိရဲ့ စိတ်ကလေးကိုလည်း ဒီမြေကြီးလိုပဲ ခိုင်ခိုင်မာမာ တည်ငြိမ်နေတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။

ကိုင်း... စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီ "မကင်းကွာခြင်း" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ (Conservation Biology) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာမှာ "Persistence" (တည်တံ့မှု) ဆိုတာ ဂေဟစနစ်တစ်ခုရဲ့ အသက်သွေးကြောပဲ။ ဥပမာ - တောအုပ်တစ်ခုထဲမှာရှိတဲ့ သစ်ပင်ကြီးတွေ၊ သတ္တဝါလေးတွေကို ကြည့်လိုက်ပါ။ သူတို့တွေဟာ တစ်နေ့မှာ ပျက်စီးမှာ မှန်ပေမယ့်၊ အခု လောလောဆယ်မှာ သူတို့တွေ "မပျောက်ပျက်သေးဘဲ" တည်ရှိနေခြင်း (Persistence) ကပဲ ပတ်ဝန်းကျင်ကို အောက်ဆီဂျင် ပေးနေတယ်၊ အစာကွင်းဆက်တွေကို ထိန်းညှိပေးနေတယ် မဟုတ်လား။ အကယ်၍ သစ်ပင်တွေက အခုချက်ချင်း "ဝိဂတ" ဖြစ်ပြီး ပျောက်ကွယ်သွားမယ်ဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ အသက်ရှူလို့ ရပါတော့မလား... မရတော့ဘူးနော်။

နောက်ပြီး ရူပဗေဒမှာလည်း "Law of Conservation of Mass and Energy" (ဒြပ်ထုနှင့် စွမ်းအင် တည်မြဲမှု နိယာမ) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ စွမ်းအင်ဆိုတာ ဖျက်ဆီးလို့ မရဘူး၊ တစ်ပုံစံကနေ တစ်ပုံစံကို ပြောင်းလဲသွားတာပဲ ရှိတယ်၊ စုစုပေါင်း စွမ်းအင်ပမာဏကတော့ စကြဝဠာထဲမှာ အမြဲတမ်း "တည်မြဲ" နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ "အဝိဂတ" သဘောပဲ။ ဒြပ်ဝတ္ထုတွေဟာ ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းချင်ပြောင်းမယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ အခြေခံ ဓာတ်သဘာဝတွေကတော့ လောကကြီးထဲမှာ "မကင်းမကွာ" ရှိနေကြတာပါ။

Conservation Science (ထိန်းသိမ်းရေး သိပ္ပံ) ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ဘာလဲဆိုတော့ မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်တော့မယ့် သတ္တဝါတွေကို "မပျောက်ပျက်အောင်" ဝိုင်းဝန်း ထိန်းသိမ်းကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်နည်းအားဖြင့် "ဝိဂတ" (ပျောက်ကွယ်ခြင်း) ကို တားဆီးပြီး "အဝိဂတ" (တည်တံ့ခြင်း) ဖြစ်အောင် ကြိုးစားနေကြတာပါ။ အဲဒီလို တည်တံ့နေမှသာလျှင် နောက်လာမယ့် မျိုးဆက်သစ်တွေအတွက် အရင်းအမြစ်တွေ ရှိနေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "တည်ရှိနေခြင်း" ဆိုတာဟာ သူ့ချည်းသက်သက် ရှိနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ တစ်လောကလုံးကို ကျေးဇူးပြုနေတာလို့ သိပ္ပံပညာက ဆိုထားပါတယ်။

ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့အတွက် ရွေးချယ်ထားတဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်ကတော့ "အဝိဂတပစ္စယော" (Avigata Paccayo) ဖြစ်ပါတယ်။ ပါဠိတော်ကို ဦးပဉ္ဇင်း ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပါမယ်။ နာယူကြပါဦး။ "စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။" မြန်မာလို အနက်ဖွင့်ရရင် - "မကင်းမကွာ ထင်ရှားရှိကုန်သော နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးတို့သည် အချင်းချင်းအား လည်းကောင်း၊ မကင်းမကွာ ထင်ရှားရှိကုန်သော မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် အချင်းချင်းအား လည်းကောင်း၊ မကင်းကွာသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် (အဝိဂတသတ္တိဖြင့်) ကျေးဇူးပြုပါပေ၏။"

ဒီနေရာမှာ "အဝိဂတ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သေချာ နားလည်ဖို့ လိုပါတယ်။ "အ" ဆိုတာ "မ"၊ "ဝိဂတ" ဆိုတာ "ကင်းကွာခြင်း"။ ဒါကြောင့် "မကင်းမကွာ တည်ရှိနေခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဘုရားရှင်က "မကင်းမကွာ ရှိနေတာက ကျေးဇူးပြုတယ်" တဲ့။ ဘယ်လို ကျေးဇူးပြုတာလဲ? ဥပမာ - သမုဒ္ဒရာရေပြင်ကြီး "မပျောက်ပျက်သေးဘဲ" ရှိနေခြင်းကသာလျှင် ငါးတွေ၊ လိပ်တွေ၊ သတ္တဝါတွေကို ရှင်သန်ခွင့် ပေးထားတာ မဟုတ်လား။ ရေပြင်ကြီး ပျောက်ကွယ်သွားရင် သတ္တဝါတွေလည်း ပျောက်ကွယ်ကုန်မှာပဲ။ အဲဒီလိုပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ "ရုပ်တရား" တွေ မကင်းမကွာ ရှိနေခြင်းက "နာမ်တရား" တွေကို မှီတွယ် ဖြစ်ပေါ်ခွင့် ပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အဘိဓမ္မာမှာ "အတ္ထိ" (ရှိခြင်း) နဲ့ "အဝိဂတ" (မကင်းခြင်း) က သဘောတရား ဆင်တူသလို ရှိပေမယ့်၊ ဆရာတော်ကြီးတွေက ဒီလို ခွဲပြထားတယ်။ "အတ္ထိ" ဆိုတာ ပစ္စည်းတည်ရှိမှုကို အလေးပေးပြီး၊ "အဝိဂတ" ဆိုတာကတော့ ပစ္စည်းပျောက်ကွယ်မသွားသေးဘဲ တစ်သားတည်း ယှဉ်တွဲနေမှုကို အလေးပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - ကြွေပန်းကန်လေး တစ်ချပ်မှာ အရောင်လေးတွေ ရှိတယ်ဆိုပါစို့။ ပန်းကန်က "ရှိ" နေသလို၊ အရောင်ကလည်း ပန်းကန်ကနေ "မကင်းမကွာ" ဖြစ်နေမှသာလျှင် ပန်းကန်ပြားလှလှလေးအဖြစ် ကျေးဇူးပြုနိုင်တာ မဟုတ်လား။ အဲဒီသဘောပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "သဒ္ဓါ" တရားတွေ၊ "ပညာ" တရားတွေ မကင်းမကွာ တည်ရှိနေမှသာလျှင် ကုသိုလ်ဆိုတဲ့ အကျိုးတရားတွေ ထင်ရှားလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ "အဝိဂတ" သဘောတရားကို ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်မလဲ။ ဝိပဿနာ ရှုတယ်ဆိုတာ အမှန်တရားကို ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်းသိမြင်အောင် ကြည့်တာပဲ။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်၊ ရုပ်အစဉ်ကို "Aggregates Assembly" လို့ခေါ်တဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဓာတ်ခွဲကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။

ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ... ဥပမာ - သူတော်ကောင်းတို့ အသက်ရှူနေတာကို သတိထားကြည့်ပါ။ "ဝင်လေ... ထွက်လေ"။ အဲဒီ လေဓာတ် (ဝါယောဓာတ်) လေးက ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ "မကင်းမကွာ" ရှိနေခြင်းကပဲ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဇီဝိတိန္ဒြေရုပ်ကို ထောက်ပံ့ပေးနေတာ မဟုတ်လား။ အကယ်၍ ဝါယောဓာတ်က ကင်းကွာသွားရင် (အသက်ရှူရပ်သွားရင်) ကျန်တဲ့ ခန္ဓာငါးပါးလည်း ပြိုကွဲသွားမှာပဲ။

ရှုကွက်က ဒီလိုပါ - စိတ်ထဲမှာ "ငါ ရှိတယ်၊ ငါ တည်မြဲနေတယ်" လို့ ထင်နေရင် ဒါဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အမှားကြီး ဖြစ်နေပြီ။ "ငါ" ရှိနေတာ မဟုတ်ဘဲ "အကြောင်းအကျိုးတွေ မကင်းမကွာ ပေါင်းစပ်နေတာ" ပဲ ရှိတာ။ သိစိတ်ကလေး (ဝိညာဏက္ခန္ဓာ) ပေါ်လာဖို့အတွက် မျက်စိအကြည်ရုပ် (ရူပက္ခန္ဓာ) က မကင်းမကွာ ရှိနေပေးရတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ခံစားမှု (ဝေဒနာ)၊ မှတ်သားမှု (သညာ)၊ ပြုပြင်မှု (သင်္ခါရ) တွေကလည်း တစ်သားတည်း "အဝိဂတ" ဖြစ်ပြီး ကျေးဇူးပြုနေကြတယ်။

"ရှိတယ်... တည်တယ်... ရှိတယ်... တည်တယ်" လို့ ရှုမှတ်ရင်းနဲ့... ဒီတရားတွေဟာ တစ်ခုပေါ်လာဖို့ နောက်တစ်ခုက မပျောက်ပျက်သေးဘဲ ထောက်ကန်ပေးထားရပါလား ဆိုတာကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။ "ငါ" က စီမံနေတာ မဟုတ်ဘူး၊ "ဓာတ်သဘာဝ" တွေက တစ်ခုနဲ့တစ်ခု "မကင်းမကွာ" ထောက်ပံ့နေကြတာ။ မျက်လှည့်ဆရာက ပဝါတွေ အများကြီးကို တစ်စချင်းစီ ဆက်ပြီး တစ်ခုတည်းလို ပြသလိုမျိုး၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကလည်း "အဝိဂတ" သတ္တိနဲ့ တည်မြဲနေသယောင် ပြနေတာ။ ဒါကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်ရင် "ငါ" မဟုတ်တဲ့ "အဝိဂတ" သတ္တိစုတွေကိုသာ တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2488 မှာ ရှိပြီး၊ Template T180 (Conservation & Persistence Maintenance Protocol) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဇာတ်ကောင်ကတော့ "ကိုကျော်ဇော" တဲ့။ ကိုကျော်ဇောက ပြတိုက်ရဲ့ ထိန်းသိမ်းရေးပညာရှင် (Conservator)။ သူက အင်မတန် စေ့စပ်တယ်။ တစ်နေ့မှာ... ပြတိုက်ကို ရှားပါးလှတဲ့ "ရှေးဟောင်း ကျွန်းသား ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်" တစ်ဆူ ရောက်လာတယ်။ ဒီရုပ်ပွားတော်က နှစ်ပေါင်း ရာနဲ့ချီ နေပြီဆိုတော့ သစ်သားတွေက ဆွေးမြေ့ချင်နေပြီ။ "ဝိဂတ" (ပျောက်ကွယ်ခြင်း) ဆီကို ဦးတည်နေတာပေါ့။

ကိုကျော်ဇောရဲ့ တာဝန်က ဒီရုပ်ပွားတော်ကို "မပျောက်ပျက်အောင်" (Avigata ဖြစ်အောင်) ထိန်းသိမ်းရမှာ။ သူက Template T180 အရ "Persistence Assessment" (တည်တံ့မှု ဆန်းစစ်ချက်) ကို အရင်လုပ်တယ်။ ရုပ်ပွားတော်ရဲ့ အတွင်းထဲမှာ ပိုးတွေ ရှိနေသလား၊ စိုထိုင်းဆက ဘယ်လောက်လဲ ဆိုတာကို စစ်ဆေးတယ်။ ပြီးတော့ သူက "Chemical Stabilizer" လို့ခေါ်တဲ့ သစ်သားဓာတ် ထိန်းသိမ်းဆေးတွေကို အသုံးပြုပြီး၊ သစ်သားမျှင်လေးတွေ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု "မကင်းမကွာ" ဆက်စပ်နေအောင် ပြုပြင်ပေးလိုက်တယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်ကို လာရောက်ဖူးမြော်တဲ့ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးတယ်။ "ဆရာကြီး... ဒါတွေက အနိစ္စတရားတွေပဲလေ။ ဘာလို့ ဒီလောက် ပင်ပန်းခံပြီး ထိန်းသိမ်းနေရတာလဲ" တဲ့။ ကိုကျော်ဇောက ပြုံးပြီး ပြန်ပြောတယ်။ "ဒကာကြီး... အနိစ္စဆိုတာ မှန်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီရုပ်ပွားတော်ကြီး 'မကင်းမကွာ' တည်ရှိနေခြင်း (Persistence) ကပဲ ဒကာကြီးတို့လို လူတွေအတွက် သဒ္ဓါတရား တိုးပွားဖို့၊ ဓမ္မအသိ ရဖို့ ကျေးဇူးပြုနေတာ မဟုတ်လား။ သူ ပျက်စီးသွားရင် ဒီကျေးဇူးတရားတွေလည်း ကွယ်ပျောက်သွားမှာပေါ့။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့က 'အဝိဂတပစ္စည်း' အဖြစ် တည်ရှိနေအောင် ဝိုင်းဝန်း စောင့်ရှောက်နေတာပါ" တဲ့။

ကိုကျော်ဇောဟာ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ Policy 9, Article 9.1 (Integrity of Sacred Objects) အတိုင်း... ရုပ်ပွားတော်ကို အတင်းအဓမ္မ ပြုပြင်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ သူ့ရဲ့ မူလ အရှိတရားတွေ "မကင်းမကွာ" တည်တံ့နေအောင်သာ စီမံပေးလိုက်တယ်။ ရလဒ်ကတော့... ဆွေးမြေ့ပျက်စီးတော့မယ့် ရုပ်ပွားတော်ကြီးဟာ ပြန်လည် ခိုင်မာလာပြီး၊ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်းများစွာအထိ သာသနာပြုဖို့ အဆင်သင့် ဖြစ်သွားပါတော့တယ်။ ကိုကျော်ဇောရဲ့ "အဝိဂတ" အမြင်ကြောင့် အဖိုးတန်တဲ့ သာသနာ့အမွေအနှစ်ကြီး တစ်ခု တည်တံ့သွားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။ ၁။ လောကမှာ အရာရာဟာ အနိစ္စဆိုပေမယ့်၊ တည်ရှိနေသရွေ့တော့ အကျိုးပြုနေတာမို့ "တည်တံ့ခြင်း" (Persistence) ကို တန်ဖိုးထားရမယ်။ ၂။ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေ၊ သီလတရားတွေ မိမိတို့သန္တာန်မှာ "မကင်းမကွာ" ရှိနေအောင် Template T180 လိုပဲ အမြဲမပြတ် စစ်ဆေး ထိန်းသိမ်းရမယ်။ ၃။ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း (Conservation) ဆိုတာ ရက်စက်တာ မဟုတ်ဘူး၊ အားလုံးအတွက် ရေရှည်အကျိုး (Sustainable Peace) ကို ဖန်တီးပေးတာ ဖြစ်တယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။ - ရုပ်ပွားတော် ဆွေးမြေ့ပျက်စီးတာ၊ သဘာဝတရားတွေ ပြိုကွဲတာ၊ အဲဒီအတွက် စိုးရိမ်ရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ - "ငါ့ဟာ၊ ငါ့ပစ္စည်း" ဆိုပြီး အတင်းဆွဲထားချင်တဲ့ တဏှာ သို့မဟုတ် ဂရုမစိုက်ဘဲ ပစ်ထားတဲ့ အဝိဇ္ဇာဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ - ပျက်စီးခြင်းသဘောကို နားလည်ပြီး၊ စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လို့ အောင်မြင်သွားတာ၊ စိတ်အေးသွားတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ - အဲဒီလို ထိန်းသိမ်းဖို့ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ T180 နည်းလမ်းနဲ့ "အဝိဂတ" ဆိုတဲ့ အမြင်မှန် (Samma Ditthi) ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၇) ရက်နေ့မှာ... မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ ကောင်းမြတ်သော တရားများ "မကင်းမကွာ" တည်ရှိနိုင်ကြပါစေ။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း "အဝိဂတပစ္စယော" သဘောအရ ဝိုင်းဝန်းထိန်းသိမ်းကြရင်း၊ မပျောက်ပျက်နိုင်သော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မကင်းမကွာသော ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"သဘာဝတရားကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူများ ဖြစ်ကြပါစေ..."

"ကုသိုလ်တရားတို့နှင့် မကင်းမကွာ ရှိနိုင်ကြပါစေ..."

"မကင်းမကွာသော ဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေ..."

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၇) ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760


နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၆) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-187)- ကင်းကွာခြင်း (Disappearance: Vigata)

 

နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၆) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-187)- ကင်းကွာခြင်း (Disappearance: Vigata)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (ဝိဂတပစ္စယော)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Extinction Biology & Conservation Science (မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်ခြင်း ဇီဝဗေဒနှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး သိပ္ပံ)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။

ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၆) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... ပျက်စီးခြင်း၊ ပျောက်ကွယ်ခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်း ဆိုတဲ့ ဘေးအန္တရာယ်ဆိုးများမှ ကင်းဝေးကြပြီး၊ မပျောက်ပျက်နိုင်သော ဓမ္မအမွေကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။

လောကကြီးမှာ "ဖြစ်လာရင် ပျက်တတ်တယ်" ဆိုတာ သဘာဝနိယာမပါပဲ။ ဘယ်အရာမှ ထာဝရ မတည်မြဲပါဘူး။ မနေ့က ဦးပဉ္ဇင်း "မရှိခြင်း" (Natthi) အကြောင်း ဟောခဲ့ပြီးပြီ။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီသဘောနဲ့ ဆင်တူသလိုလိုနဲ့ ပိုပြီး လေးနက်တဲ့ "ကင်းကွာခြင်း" သို့မဟုတ် "ဝိဂတပစ္စယော" အကြောင်းကို ဟောကြားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို "Extinction" (မျိုးသုဉ်း ပျောက်ကွယ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ ဇီဝဗေဒ သဘောတရားနဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး လေ့လာကြရအောင်။

ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို "ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တတ်တဲ့သဘော" ကို မြင်အောင်၊ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းရဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ခံစားတတ်အောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ ပျောက်ပျက်ခြင်း ဆိုတာ မီးငြိမ်းသွားတာနဲ့ တူတဲ့အတွက် "တေဇော ကသိုဏ်း" (Tejo Kasina) လို့ခေါ်တဲ့ မီးကသိုဏ်းလေးကို အာရုံပြုကြမယ်။

ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။

မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ ဖယောင်းတိုင်မီး တောက်လေး တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ မီးတောက်လေးက လင်းလက်နေတယ်။ အခု... လေတစ်ချက် ဝှေ့လိုက်လို့ အဲဒီ မီးတောက်လေး "ဖျပ်" ခနဲ ငြိမ်းသွားတာကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။

မီးငြိမ်းသွားတဲ့အခါ ဘာကျန်ခဲ့သလဲ? အပူတွေ ပျောက်သွားတယ်။ မီးခိုးငွေ့လေးတွေ ကင်းကွာသွားတယ်။

"ငြိမ်းတယ်... ကင်းတယ်... ငြိမ်းတယ်... ကင်းတယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ မိမိရဲ့ စိတ်အပူတွေ၊ လောဘ ဒေါသတွေ မီးငြိမ်းသလို ကင်းကွာသွားတယ်လို့ အာရုံပြုပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။

(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)

ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်အေးချမ်းသွားပြီဆိုရင် ဒီ "ကင်းကွာခြင်း" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Biology & Conservation) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီကမ္ဘာကြီးရဲ့ သက်တမ်းတစ်လျှောက်မှာ သတ္တဝါမျိုးစိတ် (Species) ပေါင်း များစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ဖူးတယ်။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ လေ့လာချက်အရ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဖူးသမျှ သတ္တဝါတွေရဲ့ ၉၉% ဟာ အခုအချိန်မှာ "Extinct" (မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်) သွားကြပါပြီ။

ဥပမာ - ဒိုင်နိုဆောကြီးတွေ (Dinosaurs) ပေါ့။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၆၀ ကျော်တုန်းက ကမ္ဘာကြီးကို သူတို့ ကြီးစိုးခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုတွေ၊ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ဝင်တိုက်မှုတွေကြောင့် သူတို့အားလုံး "Vigata" (ပျောက်ကွယ်) သွားခဲ့ရတယ်။

ဒါဟာ ဝမ်းနည်းစရာ ကောင်းသလား?

လူ့အမြင်နဲ့ ကြည့်ရင်တော့ ဝမ်းနည်းစရာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ဂေဟစနစ် (Ecosystem) သဘောအရ ကြည့်ရင်တော့ ဒါဟာ မဖြစ်မနေ လိုအပ်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုပါပဲ။ ဒိုင်နိုဆောကြီးတွေ "ကင်းကွာ" သွားလို့သာလျှင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေ အပါအဝင် နို့တိုက်သတ္တဝါတွေ "ပေါ်ပေါက်" လာခွင့် ရခဲ့တာပါ။ အဟောင်းတွေ မဖယ်ပေးရင်၊ အသစ်တွေ နေရာမရနိုင်ပါဘူး။

ဇီဝဗေဒမှာ "Background Extinction" (ပုံမှန် ပျောက်ကွယ်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ သဘာဝတရားက အမြဲတမ်း အဟောင်းကို ဖယ်ရှားပြီး အသစ်ကို အစားထိုးနေတယ်။ ဒါကို လက်မခံနိုင်ရင် ဒုက္ခရောက်မယ်။ လက်ခံနိုင်ရင်တော့ ဒါဟာ "Evolution" (ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်) ရဲ့ လမ်းကြောင်းဆိုတာ နားလည်လာပါလိမ့်မယ်။

ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့အတွက် ရွေးချယ်ထားတဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်ကတော့ "ဝိဂတပစ္စယော" (Vigata Paccayo) ဖြစ်ပါတယ်။

ပါဠိတော်ကို ဦးပဉ္ဇင်း ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပါမယ်။ နာယူကြပါဦး။

"သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နါနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ ဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။"

မြန်မာလို အနက်ဖွင့်ရရင် -

"ကောင်းစွာ အခြားမဲ့၌ ချုပ်လေပြီးကုန်သော စိတ်၊ စေတသိက် တရားတို့သည်၊ ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်ပေါ်ဆဲဖြစ်သော စိတ်၊ စေတသိက် တရားတို့အား ကင်းကွာသွားသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် (ဝိဂတသတ္တိဖြင့်) ကျေးဇူးပြုပါပေ၏။"

ဒီနေရာမှာ "နတ္ထိ" (မရှိခြင်း) နဲ့ "ဝိဂတ" (ကင်းကွာခြင်း) က သဘောတရား ဆင်တူသလိုလို ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် အဘိဓမ္မာဆရာတော်ကြီးတွေက ဒီလို ဥပမာ ပေးထားတယ်။

  • "နတ္ထိ" ဆိုတာ မီးငြိမ်းသွားသလို မရှိတော့တာကို အလေးပေးတယ်။ (Absence).

  • "ဝိဂတ" ဆိုတာကျတော့ နေမင်းကြီး ဝင်သွားမှ လမင်းကြီး သာခွင့်ရသလိုမျိုး "ဖယ်ခွာသွားခြင်း" ကို အလေးပေးတယ်။ (Disappearance / Departing).

နေမင်းကြီးက "ငါ မသွားချင်ဘူး၊ ငါပဲ လင်းနေမယ်" ဆိုပြီး ကောင်းကင်မှာ တစ်ချိန်လုံး နေရာယူထားရင်... ညချမ်းအချိန်ဆိုတာ ရှိပါတော့မလား? လမင်းသာခွင့် ရပါ့မလား? လူတွေ အိပ်စက်အနားယူခွင့် ရပါ့မလား? မရဘူးနော်။

နေမင်းကြီးက "ကင်းကွာ" သွားပေးလိုက်လို့သာ ညချမ်းအချိန်ဆိုတဲ့ အကျိုးတရားတွေ ပေါ်လာတာ။

အဲဒီလိုပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာရှိတဲ့ "မောဟ" (အမှောင်) တွေ ကင်းကွာသွားမှ "ပညာ" (အလင်း) ဆိုတာ ဝင်လာလို့ ရမှာ။ အကုသိုလ်စိတ်တွေ ပျောက်ကွယ်သွားမှ ကုသိုလ်စိတ်တွေ နေရာရမှာ။

ဒါကြောင့် "ပျောက်ကွယ်သွားတာ" ကို နှမြောမနေပါနဲ့။ "ဩော်... သူသွားမှ ငါ့အတွက် အသစ်အဆန်းတွေ၊ အကောင်းတွေ ရောက်လာမှာပါလား" လို့ "ဝိဂတပစ္စယော" သဘောနဲ့ ရှုမြင်ရပါမယ်။

ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ "ဝိဂတ" သဘောတရားကို ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်မလဲ။

ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ "ဖြစ်တာ" (Udaya) နဲ့ "ပျက်တာ" (Vaya) နှစ်ခုလုံးကို ကြည့်ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ဉာဏ်ရင့်လာတဲ့အခါ "ပျက်တာ" ကို ပိုမြင်လာတယ်။

အရာရာဟာ ရေပွက်ကလေးတွေလိုပဲ။ ပေါ်လာတယ်... ပျောက်သွားတယ်။ ပေါ်လာတယ်... ကင်းကွာသွားတယ်။

ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...

သူတော်ကောင်းတို့... တစ်ခုခုကို မြင်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ "မြင်တယ်"။

အဲဒီ မြင်လိုက်တဲ့ စိတ်ကလေးက အခု ရှိသေးလား? မရှိတော့ဘူးနော်။ ပျောက်သွားပြီ။

ကြားလိုက်တဲ့ အသံလေးကော ရှိသေးလား? မရှိတော့ဘူး။ လေထဲမှာ ကင်းကွာသွားပြီ။

အဲဒီလို "ကင်းကွာသွားတာ" လေးတွေကို လိုက်ကြည့်ပါ။

"ဟာ... ပျောက်သွားပြီ... ဟာ... ကုန်သွားပြီ... ဟာ... မရှိတော့ပါလား။"

အဲဒီလို "ပျောက်ပျောက်သွားတာ" ကို မြင်ပါများလာရင်... စိတ်ထဲမှာ "ငါ" ဆိုပြီး ဆုပ်ကိုင်ထားစရာ ဘာမှ မရှိတော့ဘူး ဆိုတာ သဘောပေါက်လာလိမ့်မယ်။

"ခန္ဓာ" ဆိုတာ "ပျက်စီးခြင်း အဆုံးရှိပါလား" ဆိုတဲ့ အသိ (Bhanga Nana) ပေါ်လာလိမ့်မယ်။ အဲဒါ တရားရဖို့ နီးစပ်လာတာပဲ။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2487 မှာ ရှိပြီး၊ Template T253 (Endangered Artifact Protection Protocol) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။

ဇာတ်ကောင်ကတော့ "မလှိုင်" တဲ့။ မလှိုင်က ပြတိုက်ရဲ့ ထိန်းသိမ်းရေး (Conservation) ဌာနက ဝန်ထမ်းမလေး။ သူက ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို အရမ်းချစ်တယ်။ သူ့အလုပ်သူ အရမ်းတန်ဖိုးထားတယ်။

တစ်နေ့မှာ... ပြတိုက်မှာရှိတဲ့ "ပေစာထုပ်" (Palm-leaf Manuscript) တစ်ခုက ရာသီဥတုဒဏ်ကြောင့် ဆွေးမြေ့လာတယ်။ အဲဒီ ပေစာက ရွှေပြားကပ်ထားတဲ့ "ကမ္မဝါ" စာထုပ်။ ရွှေတွေက ကွာကျနေတယ်။ အရွက်တွေက ကြွပ်ဆတ်ဆတ် ဖြစ်ပြီး ထိလိုက်ရင် ကြွေကျမလို ဖြစ်နေတယ်။ (Extinction အန္တရာယ် ကြုံနေရတာပေါ့)။

မလှိုင်က ဒါကို မြင်တော့ စိတ်မကောင်းဘူး။ ငိုတောင်ငိုတယ်။ "နှမြောလိုက်တာ... ဒီလောက်လှတဲ့ ပစ္စည်းလေး ပျက်စီးတော့မယ်" ဆိုပြီး သူက "ကော်" (Glue) နဲ့ လိုက်ကပ်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။

ဒါပေမယ့် သူလုပ်လေ ပိုဆိုးလေပဲ။ ဓာတုဗေဒ ကော်တွေက ပေရွက်ကို ပိုပြီး စားသွားတယ်။ ရွှေတွေက ပိုကွာကျလာတယ်။ မလှိုင်ခမျာ ဗျာများနေပြီ။ သဘာဝတရားရဲ့ "Vigata" (ပျက်စီးခြင်း) ကို သူက "အတ္တ" (ငါ့သဘော) နဲ့ ဆန့်ကျင်ဖို့ ကြိုးစားနေတာကိုး။

ဒီအချိန်မှာ ဆရာတော် ရောက်လာတယ်။

"ဟဲ့ မလှိုင်... ဘာလုပ်နေတာလဲ။"

"ဆရာတော်... ပေစာတွေ ပျက်ကုန်တော့မယ်။ တပည့်တော် ပြုပြင်နေတာပါ။"

ဆရာတော်က ကြည့်လိုက်တော့ အခြေအနေကို သဘောပေါက်တယ်။

"မလှိုင်... ညည်းက ပြုပြင်တာ မဟုတ်ဘူး။ 'မပျက်စီးစေချင်တဲ့ တဏှာ' နဲ့ ဆွဲထားတာ။ သဘာဝဆိုတာ ပျက်စီးမှာပဲ။ အဲဒီ ပျက်စီးတာကို လက်မခံနိုင်ရင် ညည်း ဆင်းရဲမယ်။ ပစ္စည်းလည်း ပိုပျက်မယ်။"

ဆရာတော်က Template T253 (Endangered Artifact Protocol) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၂၇၊ အပိုဒ် ၂၇.၂ (Acceptance of Natural Decay) ကို ရှင်းပြတယ်။

"ဒီမှာကြည့်... ငါတို့တာဝန်က 'မသေအောင် လုပ်ဖို့' မဟုတ်ဘူး။ 'သက်တမ်းရှိသလောက် အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းဖို့' ပဲ။"

T253 အရ လုပ်ဆောင်ရမယ့် အဆင့်တွေက -

၁။ Stabilize: ကော်နဲ့ မကပ်နဲ့။ အပူချိန် နဲ့ စိုထိုင်းဆ (Humidity) ထိန်းထားတဲ့ မှန်သေတ္တာထဲ ထည့်လိုက်။ (Vigata ကို နှေးအောင် လုပ်တာ)။

၂။ Digitize: ပျက်စီးသွားရင် ပြန်ကြည့်လို့ရအောင် ဓာတ်ပုံရိုက်၊ စာကူးထား။ (သတင်းအချက်အလက် ကို Preservation လုပ်တာ)။

၃။ Accept: "ဒါဟာ ပျက်စီးမယ့်အရာပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

မလှိုင်က ဆရာတော် ပြောတဲ့အတိုင်း လုပ်လိုက်တယ်။ ပေစာကို မှန်သေတ္တာထဲ ထည့်၊ အပူချိန်ထိန်း၊ ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်း တင်လိုက်တယ်။ ကော်နဲ့ အတင်း မကပ်တော့ဘူး။

အဲဒီအခါမှာ... ပေစာလေးက ငြိမ်သက်သွားတယ်။ ပျက်စီးမှုနှုန်း နှေးသွားတယ်။ မလှိုင်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "ငါ့လက်ထဲမှာ ပျက်ရလေခြင်း" ဆိုတဲ့ အပြစ်ရှိစိတ် (Guilt) ပျောက်သွားပြီး၊ "ငါ တတ်နိုင်သလောက် ထိန်းသိမ်းပေးခဲ့တယ်" ဆိုတဲ့ ပီတိစိတ် ဝင်လာတယ်။

သဘာဝတရားရဲ့ "ကင်းကွာခြင်း" (Vigata) ကို လက်ခံလိုက်တဲ့အခါ ငြိမ်းချမ်းမှု ရသွားတာပါပဲ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။

၁။ ပျက်စီးခြင်း၊ ကင်းကွာခြင်း ဆိုတာ တားဆီးလို့ မရတဲ့ သဘာဝတရား (Dhamma) ဖြစ်တယ်။

၂။ မပျောက်ပျက်အောင် အတင်းဆွဲထားခြင်း (Clinging) ဟာ ပစ္စည်းကိုရော၊ စိတ်ကိုပါ ပိုပြီး ထိခိုက်စေတယ်။

၃။ "ဝိဂတ" ကို နားလည်ပြီး၊ ပညာနဲ့ ထိန်းသိမ်းခြင်း (Wise Conservation) ကသာ အကောင်းဆုံး နည်းလမ်း ဖြစ်တယ်။

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။

  • ပေစာလေး ဆွေးမြေ့ပျက်စီးတာ၊ မလှိုင် စိတ်ဆင်းရဲရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။

  • "မပျက်စီးစေချင်ဘူး၊ အမြဲတမ်း လှပနေစေချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဆန္ဒစွဲ (တဏှာ) ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။

  • ပျက်စီးခြင်းသဘောကို လက်ခံပြီး၊ စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းလိုက်လို့ စိတ်အေးသွားတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။

  • အဲဒီလို လက်ခံနိုင်အောင် ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ T253 နည်းလမ်းနဲ့ ဆရာတော်ရဲ့ ဉာဏ်ပညာ (Samma Ditthi) ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၆) ရက်နေ့မှာ... မိမိတို့ ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ အရာဝတ္ထုတွေ၊ မိမိတို့ ချစ်ခင်ရတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ၊ နောက်ဆုံး မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ကိုယ်တိုင်လည်း တစ်နေ့မှာ "ဝိဂတပစ္စယော" အရ ကင်းကွာပျောက်ကွယ်သွားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို မကင်းကွာခင်မှာ တန်ဖိုးရှိရှိ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရင်း၊ ကင်းကွာသွားတဲ့ အခါမှာလည်း "သဘာဝပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ရှုမြင်ကာ သောကကင်းဝေး နေနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"ဆုံးရှုံးခြင်းကို လက်ခံနိုင်ကြပါစေ..."

"ကင်းကွာခြင်းကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်နိုင်ကြပါစေ..."

"မပျောက်ပျက်နိုင်သော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကိုသာ အမြဲ ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ..."

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၆) ရက်

ORCID: 0009-0000-0697-4760