နေ့ရက် - ဇွန်လ (၂၄) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-174)- ယှဉ်တွဲခြင်းနှင့် တစ်သားတည်းဖြစ်မှု (Association & Unity: Sampayutta)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (သမ္ပယုတ္တပစ္စယော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Chemical Bonding & Solutions (ဓာတုစည်းနှောင်မှုနှင့် ပျော်ဝင်ခြင်း သဘောတရား)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၄) ရက်၊ စနေနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ နိုင်ငံတကာ သံတမန်ရေးရာ အမျိုးသမီးများနေ့ (International Day of Women in Diplomacy) အထိမ်းအမှတ် ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ "သံတမန်ရေးရာ" (Diplomacy) ဆိုတာ မတူကွဲပြားသူတွေကို စားပွဲဝိုင်းတစ်ခုတည်းမှာ ထိုင်ပြီး၊ သဘောထားချင်း တိုက်ဆိုင်အောင်၊ တစ်သားတည်း ဖြစ်အောင် ညှိနှိုင်းပေးတဲ့ အတတ်ပညာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာမှာလည်း စိတ်နဲ့ စေတသိက်တွေဟာ ရေနဲ့ နို့ လို ခွဲခြားမရအောင် ရောနှောယှဉ်တွဲနေတဲ့ သဘောကို "သမ္ပယုတ္တပစ္စယော" လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ဓာတုဗေဒရဲ့ ပျော်ဝင်ခြင်း သဘောတရားနဲ့ သမ္ပယုတ် သဘောတရားတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ ကိုယ့်စိတ်နဲ့ အာရုံ တစ်သားတည်း ကျသွားအောင် "အာနာပါန" ကို ရှုမှတ်ကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ ရေထဲကို ဆားထည့်လိုက်ရင် ပျော်ဝင်သွားသလို၊ ကိုယ့်စိတ်ကလေးကို လေထဲမှာ ပျော်ဝင်သွားပါစေ။ "လေရှိရင် စိတ်ရှိမယ်၊ စိတ်ရှိရင် လေရှိမယ်" ဆိုတဲ့အထိ ကပ်နေပါစေ။ စိတ်နဲ့ အာရုံ ခွဲမရအောင် တွဲနေတဲ့ အနေအထားကို ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်နေပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Chemical Solution" (ဓာတု ပျော်ရည်) သဘောတရားကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
သိပ္ပံပညာမှာ "Mixture" (အရောအနှော) နဲ့ "Solution" (ပျော်ရည်) မတူပါဘူး။
Mixture: သဲ နဲ့ ကျောက်ခဲ ရောထားတာ။ အတူရှိပေမဲ့ ခွဲထုတ်လို့ ရတယ်။ (ဒါက မနေ့က ပြောတဲ့ "ဝိပ္ပယုတ်" သဘော)။
Solution: ရေ နဲ့ သံပုရာရည် ရောထားတာ။ ရောလိုက်တာနဲ့ ဘယ်ဟာက ရေ၊ ဘယ်ဟာက သံပုရာရည် လို့ ခွဲလို့ မရတော့ဘူး။ တစ်သားတည်း (Homogeneous) ဖြစ်သွားတယ်။
ဓာတုဗေဒမှာ ဒြပ်စင် (Atom) တွေ ပေါင်းစပ်တဲ့အခါ "Covalent Bond" ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အီလက်ထရွန် (Electron) တွေကို မျှဝေသုံးစွဲလိုက်ကြတာ။ ဥပမာ - ရေ (H2O) ဖြစ်ဖို့ ဟိုက်ဒရိုဂျင် နဲ့ အောက်ဆီဂျင် ပေါင်းလိုက်တဲ့အခါ သူတို့ဟာ သီးခြားစီ မဟုတ်တော့ဘဲ "ရေ" ဆိုတဲ့ အရာသစ် တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ကံကြမ္မာက တစ်ခုတည်း ဖြစ်သွားတယ်။ ရေကို ကျိုရင် အတူတူ ဆူမယ်၊ အေးရင် အတူတူ ခဲမယ်။
(Label: Inseparable Bonds - The Chemistry of Solutions)
ပုံမှာ ကြည့်လိုက်ပါ။ ဘယ်ဘက်က အရောအနှော (Mixture) မှာ အနီစက်၊ အပြာစက် ခွဲနေပေမဲ့၊ ညာဘက်က ပျော်ရည် (Solution) မှာတော့ ခရမ်းရောင် တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ သမ္ပယုတ်ရဲ့ သဘောပါပဲ။
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "သမ္ပယုတ္တပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
"သမ္ပယုတ္တ" ဆိုတာ "ကောင်းစွာ ယှဉ်တွဲခြင်း" ပါ။ ဘယ်လို ယှဉ်သလဲ ဆိုတော့ အင်္ဂါ (၄) ချက်နဲ့ ညီမှ သမ္ပယုတ် ဖြစ်ပါတယ်။
(၁) ဧကုပ္ပာဒ: အတူတကွ ဖြစ်ရမယ်။
(၂) ဧကနိရောဓ: အတူတကွ ချုပ်ရမယ်။
(၃) ဧကာရမ္မဏ: အာရုံ တစ်ခုတည်းကို ယူရမယ်။
(၄) ဧကဝတ္ထုက: မှီရာဝတ္ထု တစ်ခုတည်း ဖြစ်ရမယ်။
စိတ် (Citta) နဲ့ စေတသိက် (Cetasika) တွေဟာ ဒီလို ယှဉ်တွဲပါတယ်။ ဥပမာ - ဒေါသစိတ် ဖြစ်ရင်၊ အဲဒီ ဒေါသစိတ်ထဲမှာ ပါတဲ့ စေတသိက်တွေ အားလုံး (ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ) ဟာ အတူတူ ပူလောင်ကြတယ်။ စိတ်က တစ်ခြား၊ ဒေါသက တစ်ခြား ခွဲလို့ မရပါဘူး။ "နို့နှင့် ရေ" ရောထားသလိုပါပဲ။
ဒီနေ့ ကျရောက်တဲ့ "Women in Diplomacy" မှာလည်း ဒီသဘောပါပဲ။ သံတမန်ကောင်း ဆိုတာ တစ်ဖက်လူရဲ့ ခံစားချက်နဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားချက်ကို "သမ္ပယုတ်" ဖြစ်အောင် (Empathy) လုပ်နိုင်စွမ်း ရှိသူတွေပါ။ သူတို့က ကွဲပြားမှုတွေကို ပေါင်းစည်းပေးနိုင်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
စိတ်ထဲက အပေါင်းအဖော်တွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ကြည့်ကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ အရောင်ဆိုးတာကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ: ရေ (စိတ်) ထဲကို အနီရောင်ဆေး (ဒေါသ) ထည့်လိုက်ရင် ရေတစ်ခွက်လုံး နီသွားတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ "ငါ ဒေါသထွက်တယ်" လို့ မမြင်ဘဲ၊ "စိတ်အကြည်ဓာတ်လေးနဲ့ ဒေါသစေတသိက်လေး သမ္ပယုတ် ဖြစ်သွားလို့ နီသွားတာပါလား" လို့ ဓာတ်ခွဲကြည့်ပါ။
၂။ ခွဲထုတ်ပါ (Dissociate): သမ္ပယုတ် ဖြစ်နေတာကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲထုတ်ပါ။ "ဒါက သိတဲ့သဘော (စိတ်)၊ ဒါက ခံစားတဲ့သဘော (ဝေဒနာ)၊ ဒါက မှတ်သားတဲ့သဘော (သညာ)" လို့ နာမ်တရားတွေကို တစ်ခုစီ ခွဲခြားသိမြင်တာကို "နာမရူပ ပရိစ္ဆေဒဉာဏ်" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
၃။ ပေါင်းစပ်မှုကို ပြုပြင်ပါ: မကောင်းတဲ့အရာနဲ့ သမ္ပယုတ် မဖြစ်ပါစေနဲ့။ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ ဆေးကောင်းတွေကို ကိုယ့်စိတ်ရေခွက်ထဲ ထည့်ပြီး "ကုသိုလ် သမ္ပယုတ်" ဖြစ်အောင် ဖန်တီးပါ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2475 "The Diplomatic Resolution" (သံတမန်နည်းကျ ဖြေရှင်းခြင်း) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ပြတိုက်မှာ ဝန်ထမ်း နှစ်ယောက်၊ ကိုကြီးကျော် နဲ့ မငယ် (အမည်လွှဲ) တို့ အကြီးအကျယ် စကားများကြတယ်။ ကိုကြီးကျော်က ရှေးရိုးစွဲ၊ မငယ်က ခေတ်မီမီ လုပ်ချင်တယ်။ သူတို့နှစ်ယောက် "ဝိပ္ပယုတ်" (ကွဲပြား) ပြီး တစ်ယောက်မျက်နှာ တစ်ယောက် မကြည့်ကြတော့ဘူး။ လုပ်ငန်းခွင်မှာ အဆင်မပြေ ဖြစ်လာတယ်။
ပြတိုက်ရဲ့ HR မန်နေဂျာ (အမျိုးသမီး) က ဒီနေ့ အထိမ်းအမှတ်နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေတော့ "Soft Power" (နူးညံ့သော အင်အား) သုံးပြီး ဖြေရှင်းဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ သူက Policy 16 (Conflict Resolution) အရ နှစ်ယောက်လုံးကို နေ့လယ်စာ အတူစားဖို့ ခေါ်လိုက်တယ်။
သူက ဒိုင်ခံပြီး အပြစ်မပြောဘူး။ "Chemistry" သဘောတရားနဲ့ ရှင်းပြတယ်။
"မောင်တို့ နှမတို့... ရေ နဲ့ ဆီ လို နေရင် ဘယ်တော့မှ အလုပ်မဖြစ်ဘူး။ ရေ နဲ့ နို့ လို ပေါင်းမှ ဖြစ်မှာ။ ကိုကြီးကျော်ရဲ့ အတွေ့အကြုံ (Experience) နဲ့ မငယ်ရဲ့ တီထွင်ဖန်တီးမှု (Creativity) ကို ပေါင်းစပ် (Sampayutta) လိုက်ရင် ပြတိုက်အတွက် ဘယ်လောက် ကောင်းမလဲ" လို့ စည်းရုံးတယ်။
ပြီးတော့ Template T220 (Collaboration Agreement) ကို ထုတ်ပြီး၊ နှစ်ယောက်ပေါင်း လုပ်ရမယ့် ပရောဂျက် တစ်ခု ပေးလိုက်တယ်။ "ဒီပရောဂျက် အောင်မြင်ရင် နှစ်ယောက်လုံးကို ဆုပေးမယ်" လို့ ပြောတယ်။
အစမှာ အဆင်မပြေပေမဲ့၊ နောက်ပိုင်းမှာ သူတို့က တစ်ယောက် အားနည်းချက်ကို တစ်ယောက် ဖြည့်ရင်းနဲ့ တကယ်ပဲ "သမ္ပယုတ်" ဖြစ်သွားကြတယ်။ ကိုကြီးကျော်က ရှေးဟောင်းပစ္စည်းအကြောင်း ပြော၊ မငယ်က ဒီဇိုင်းဆွဲ... ရလဒ်က အရမ်းကောင်းတဲ့ ပြခန်းတစ်ခု ထွက်ပေါ်လာတယ်။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "သမ္ပယုတ်" ဆိုတာ ညီညွတ်ခြင်းရဲ့ အခြေခံပါပဲ။ စိတ်နဲ့ စေတသိက် ညီမှ အလုပ်ဖြစ်သလို၊ လူချင်းလည်း စိတ်သဘောထားချင်း မျှဝေခံစားပြီး ပေါင်းစပ်နိုင်မှ အောင်မြင်မှု ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ယှဉ်တွဲခြင်းနှင့် တစ်သားတည်းဖြစ်မှု" တရားတော်မှာ Chemical Solutions နဲ့ သမ္ပယုတ္တပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
ကိလေသာ အပူတွေနဲ့ ရောနှော ယှဉ်တွဲနေရတဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ စိတ်ကို ကိလေသာနဲ့ ကော်နဲ့ကပ်သလို တွဲပေးထားတဲ့ "တဏှာ" က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ ဘာနဲ့မှ မရောနှောဘဲ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းနေတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ စင်ကြယ်မှုကို ရဖို့အတွက် "ဉာဏသမ္ပယုတ်" (ဉာဏ်နှင့် ယှဉ်သော) ကုသိုလ်စိတ်များ ဖြစ်ပွားအောင် ကျင့်ကြံတဲ့ မဂ္ဂင်တရားက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း အကုသိုလ်တရားများနှင့် ယှဉ်တွဲခြင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ ကုသိုလ်တရား၊ ပညာတရားများနှင့်သာ အစဉ်ထာဝရ "သမ္ပယုတ်" ဖြစ်ကာ သံသရာခရီးကို ပျော်ရွှင်စွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၂၄) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
