နေ့ရက်- ဇွန်လ (၁၃) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-164) - မှီခိုရာနှင့် တည်ဆောက်ပုံ (Support System & Structure)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (နိဿယပစ္စယော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Structural Engineering & Load Distribution (အဆောက်အအုံ တည်ဆောက်ရေး အင်ဂျင်နီယာနှင့် ဝန်အားဖြန့်ဝေမှု)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၃) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်တဲ့ ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ လောကမှာ ဘယ်အရာမှ လေထဲမှာ တိုက်အိမ်ဆောက်လို့ မရပါဘူး။ အဆောက်အအုံတစ်ခု ခိုင်ခံ့ဖို့အတွက် တိုင်တွေ၊ အုတ်မြစ်တွေ၊ ယက်မတွေ ဆိုတဲ့ "Support System" (အထောက်အကူပြု စနစ်) တွေ လိုအပ်ပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ဘုန်းကြီးတို့ရဲ့ ဘဝနဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာလည်း တစ်စုံတစ်ခုကို အမြဲတမ်း မှီခိုပြီးမှ ရပ်တည်နေရတာပါ။ ဒီသဘောတရားကို သိပ္ပံပညာမှာ "Structural Integrity" (ဖွဲ့စည်းပုံ ခိုင်မာမှု) လို့ ခေါ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်မှာတော့ "နိဿယပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ ခိုင်ခံ့တဲ့ မှီခိုအားထားရာကို ရှာတွေ့နိုင်ဖို့အတွက် စိတ်ကို ခိုင်ခံ့တည်ငြိမ်အောင် "ပထဝီကသိုဏ်း" (မြေကြီး) ကို အာရုံပြုပြီး သမထ ယူကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ ကိုယ်ထိုင်နေတဲ့ ကြမ်းပြင်၊ အဲဒီအောက်က မြေကြီးရဲ့ ခိုင်ခံ့မှုကို အာရုံပြုပါ။ "မြေကြီး... မြေကြီး... ခိုင်ခံ့တယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ သစ်ပင်တွေ၊ အိမ်တွေ၊ တောင်တွေ အားလုံးဟာ ဒီမြေကြီးကိုပဲ မှီခိုရပ်တည်နေရတာပါ။ ကိုယ့်စိတ်ကလေးကလည်း ခိုင်ခံ့တဲ့ သတိတရား (Mindfulness) ဆိုတဲ့ မြေကြီးပေါ်မှာ အခြေချ မှီခိုနေတယ်လို့ နှလုံးသွင်းရင်း ငြိမ်ငြိမ်လေး နေပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ အဆောက်အအုံ တစ်ခု ဘာကြောင့် မပြိုကျဘဲ တည်ရှိနေသလဲ ဆိုတာကို "Structural Engineering" (အဆောက်အအုံ အင်ဂျင်နီယာ) ပညာရပ်နဲ့ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
တိုက်တစ်လုံး ဆောက်မယ်ဆိုရင် အရေးကြီးဆုံးက "Foundation" (အုတ်မြစ်) နဲ့ "Load-bearing Columns" (ဝန်ထမ်းတိုင်များ) ဖြစ်ပါတယ်။ အမိုးရဲ့ အလေးချိန်ကို ယက်မ (Beam) က ထမ်းထားတယ်။ ယက်မကို တိုင် (Column) က ထမ်းထားတယ်။ တိုင်ကို အုတ်မြစ် (Foundation) က ထမ်းထားတယ်။ အဲဒီ အုတ်မြစ်ကို မြေကြီးက ထမ်းထားတယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒါကို "Load Path" (ဝန်အား စီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ အပေါ်က အလေးချိန်ကို အောက်က အရာဝတ္ထုတွေဆီကို အဆင့်ဆင့် လွှဲပြောင်းပေးပြီး မြေကြီးထဲ ရောက်သွားအောင် လုပ်ထားတာပါ။ အကယ်၍ ဒီလမ်းကြောင်း တစ်နေရာရာမှာ "အထောက်" (Support) ပျက်သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ ဥပမာ - တိုင်တစ်တိုင် ကျိုးသွားရင် အဆောက်အအုံ တစ်ခုလုံး ဟန်ချက်ပျက်ပြီး ပြိုကျသွားမှာပါ။
(Label: The Physics of Support - Load Transfer Mechanism)
ဒီပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပါပဲ။ အရာဝတ္ထုတိုင်းဟာ သူ့အောက်က အရာဝတ္ထုကို "မှီခို" (Depend) နေရပါတယ်။ ကိုယ်ထိုင်နေတဲ့ ကုလားထိုင် ခြေထောက် ကျိုးရင် ကိုယ်ပါ လဲကျမှာပါပဲ။ ဒါဟာ ရူပဗေဒရဲ့ မပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ နိယာမ တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "နိဿယပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိလို - "ယံ နိဿယ ယေ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သော ဓမ္မော တေသံ ဓမ္မာနံ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော" တဲ့။
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အကြင်တရားကို မှီ၍ အကြင်တရားတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုမှီရာတရားသည် မှီသူတရားတို့အား မှီရာ (နိဿယ) သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါ၏" တဲ့။
ဥပမာအားဖြင့် - ပန်းချီကား တစ်ချပ် ရေးဆွဲဖို့အတွက် ပိတ်ကား (Canvas) လိုအပ်ပါတယ်။ ပိတ်ကား မရှိရင် ပန်းချီကား ဖြစ်မလာပါဘူး။ ပန်းချီရုပ်တွေဟာ ပိတ်ကားကို "နိဿယ" (မှီခို) ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။
ထို့အတူပါပဲ... ဘုန်းကြီးတို့ရဲ့ "စိတ်" (Mind) ဆိုတာ လေထဲမှာ သူ့အလိုလို ဖြစ်လို့ မရပါဘူး။
မျက်စိအကြည် (Eye Base) ကို မှီပြီးမှ မြင်စိတ် ဖြစ်ရတယ်။
နားအကြည် (Ear Base) ကို မှီပြီးမှ ကြားစိတ် ဖြစ်ရတယ်။
နှလုံးအိမ် (Heart Base) ကို မှီပြီးမှ မနောစိတ် (တွေးတောကြံစည်စိတ်) ဖြစ်ရတယ်။
ရုပ် (Hardware) မရှိရင် နာမ် (Software) အလုပ်မလုပ်နိုင်ပါဘူး။ နာမ်တရားတွေဟာ ရုပ်တရားကို "မှီခို" ပြီး ရပ်တည်နေရတာပါ။ ဒါတင် မကသေးပါဘူး။ လူမှုရေး နယ်ပယ်မှာလည်း တပည့်ဟာ ဆရာကို မှီခိုရတယ်။ သားသမီးဟာ မိဘကို မှီခိုရတယ်။ ဝိနည်းတော်မှာ ရဟန်းငယ်တွေဟာ ဆရာသမားဆီမှာ ၅ နှစ်၊ ၁၀ နှစ် "နိဿယ" ခံရတယ် (Trainee period) ဆိုတာ ဒီသဘောတရားပါပဲ။ မှီခိုရာ ကောင်းမှ ဘဝ လှပမှာပါ။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
"ငါ့ အစွမ်းနဲ့ ငါ ဖြစ်နေတာ" ဆိုတဲ့ မာနကို ချိုးနှိမ်ဖို့အတွက် ဓာတ်ခွဲခန်း ဝင်ကြည့်ကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ မှီခိုမှုကို ရှာဖွေပါ: အခု တရားနာနေရင်း အသံကို ကြားတယ် မဟုတ်လား။ "ငါ ကြားတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "နားအကြည် (ရုပ်) ကို မှီပြီး ကြားစိတ် (နာမ်) ဖြစ်ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။ နားပိတ်လိုက်ရင် မကြားတော့ဘူး။ ဒါကြောင့် ကြားစိတ်ဟာ "ကိုယ်ပိုင်" မဟုတ်ဘူး၊ "မှီခို" နေရတဲ့ သဘောမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ နှလုံးအိမ်ကို ကြည့်ပါ: စိတ်လှုပ်ရှားတဲ့အခါ၊ ဒေါသထွက်တဲ့အခါ ရင်ထဲမှာ ဒိန်းဒိန်း ခုန်လာတာကို သတိထားပါ။ "စိတ်က နှလုံးသွေး (Hadayavatthu) ကို မှီပြီး ဖြစ်နေလို့ ရုပ်ပါ လိုက်ပြီး တုန်ခါနေတာပါလား" လို့ သိမှတ်ပါ။
၃။ မခိုင်မြဲသော မှီခိုရာ: ကိုယ်မှီခိုနေတဲ့ ရုပ်ခန္ဓာကြီးဟာ အိုမင်းပျက်စီးတတ်တဲ့ အရာ (Impermanent Support) ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ဆင်ခြင်ပါ။ "မှီရာက မခိုင်ရင်၊ မှီတဲ့သူလည်း ဒုက္ခရောက်မယ်" ဆိုတာကို သဘောပေါက်ပြီး၊ ခိုင်မြဲတဲ့ နိဗ္ဗာန်ကိုသာ မှီခိုရာအစစ်အဖြစ် ရည်မှန်းပါ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2464 "The Collapsed Display Stand" (ပြိုကျသွားသော ပြခန်းစင်) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ကြီး တစ်ဆူ ရောက်လာတယ်။ အဲဒီ ဆင်းတုတော်က ကျောက်သားနဲ့ ထုလုပ်ထားတာဆိုတော့ တော်တော်လေး လေးလံတယ်။ ပြခန်းတာဝန်ခံ ဦးကျော် (အမည်လွှဲ) က အဲဒီ ဆင်းတုတော်ကို ပူဇော်ဖို့အတွက် သစ်သား စင်မြင့်တစ်ခု လုပ်ခိုင်းတယ်။ သူက ပန်းရန်သမားကို "လှလှလေး လုပ်ပေးပါ၊ ရွှေချပေးပါ" လို့ပဲ မှာပြီး၊ "အလေးချိန် ဘယ်လောက် ခံနိုင်သလဲ" (Load Capacity) ဆိုတာကို တွက်ချက်ဖို့ မေ့သွားတယ်။
ပွဲနေ့ ရောက်တော့ ဆင်းတုတော်ကြီးကို စင်ပေါ် ပင့်တင်လိုက်တယ်။ အစပိုင်းမှာတော့ ဘာမှ မဖြစ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ရက်လောက် ကြာတဲ့အခါ သစ်သားစင်ရဲ့ ခြေထောက်တွေက အလေးချိန်ကို မနိုင်တော့ဘဲ တဖြည်းဖြည်း ကွေးညွှတ်လာတယ်။ တစ်ညမှာတော့ "ဝုန်း" ဆိုတဲ့ အသံကြီးနဲ့အတူ စင်မြင့်ကြီး ပြိုကျသွားပါလေရော။ ကံကောင်းလို့ ဆင်းတုတော်ကြီးက နံရံကို မှီပြီး ကျသွားလို့ အများကြီး မထိခိုက်လိုက်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အောက်က မှန်ကန်တော့ ကွဲကုန်တယ်။
ဒီကိစ္စကို စုံစမ်းစစ်ဆေးတဲ့အခါ Policy 4 (Facilities & Infrastructure) နဲ့ Art 4.4 (Structural Safety) ကို လိုက်နာမှု အားနည်းတာ တွေ့ရတယ်။ မှီခိုရာ (Support Structure) က မခိုင်ခံ့ဘဲနဲ့ ဝန် (Load) ကို တင်လိုက်မိတာကိုး။
ပြတိုက်အုပ်ချုပ်ရေးက Template T158 (Safety Audit Checklist) ကို ချက်ချင်း ထုတ်သုံးပြီး တစ်ရုံလုံးက စင်တွေကို လိုက်စစ်ရတယ်။ "နိဿယ" (မှီခိုရာ) မကောင်းရင် "နိဿိတ" (မှီခိုသူ) ပါ ပျက်စီးတတ်တယ် ဆိုတဲ့ သင်ခန်းစာကို ဝန်ထမ်းတွေအားလုံး ကောင်းကောင်းကြီး ရလိုက်ကြတယ်။ ဦးကျော်ကိုလည်း အပြစ်ပေးမယ့်အစား၊ "Engineering Basics" (အင်ဂျင်နီယာ အခြေခံ) သင်တန်း သွားတက်ခိုင်းလိုက်တယ်။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ရုပ်ဝတ္ထုတွေမှာတောင် မှီခိုရာ ခိုင်ခံ့ဖို့ လိုရင်၊ ဘဝမှာလည်း မှီခိုရာ ခိုင်ခံ့ဖို့ လိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေတု၊ ဆရာတုတွေကို မှီခိုမိရင် (မှားယွင်းသော နိဿယ) ဘဝတစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားနိုင်ပါတယ်။ ရတနာသုံးပါး၊ မိဘဆရာသမား ဆိုတဲ့ ခိုင်ခံ့တဲ့ တိုင်မကြီးတွေကို မှီခိုမှသာ ဘဝအဆောက်အအုံကြီး ခိုင်မြဲမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မှီခိုရာ" တရားတော်မှာ Structural Engineering သဘောတရားနဲ့ နိဿယပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
ခိုင်ခံ့မှု မရှိတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာကြီးကို မှီခိုနေရတဲ့ ဘဝဟာ စိတ်မချရတဲ့အတွက် "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ မခိုင်မြဲတာကို ခိုင်မြဲတယ်လို့ ထင်ပြီး တွယ်တာနေတဲ့ "တဏှာ" (ဥပါဒါန်) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ မှီခိုစရာ မလိုတော့ဘဲ သူ့အလိုလို ပြည့်စုံငြိမ်းအေးနေတဲ့ နိဗ္ဗာန် (အသင်္ခတ) က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် ကလျာဏမိတ္တ (မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း) ကို မှီခိုပြီး ကျင့်ကြံတဲ့ မဂ္ဂင်တရားက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း မခိုင်မြဲသော လောကီအာရုံများကို မှီခိုခြင်းမှ ကင်းလွတ်ပြီး၊ ခိုင်မြဲသော တရားဓမ္မကိုသာ မှီခိုအားထားကာ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၁၃) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
