နေ့ရက် - ဇွန်လ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-161)- အတူတကွ ဖြစ်ခြင်းနှင့် အပြန်အလှန် အကျိုးပြုခြင်း (Co-existence & Symbiosis)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (သဟဇာတပစ္စယော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Symbiosis & Biological Mutualism (ဇီဝကမ္မ အပြန်အလှန် မှီခိုခြင်းနှင့် အကျိုးပြုခြင်း)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၀) ရက်၊ စနေနေ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်တဲ့ ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ လောကကြီးမှာ ဘယ်အရာကမှ တစ်ခုတည်း၊ တစ်ယောက်တည်း ရပ်တည်လို့ မရပါဘူး။ "တစ်ယောက်တည်း နေချင်တယ်" လို့ ပြောတဲ့လူတောင်မှ လေထုနဲ့ အတူတကွ နေရတယ်၊ မြေကြီးနဲ့ အတူတကွ နေရပါတယ်။ ဒီလို အတူတကွ ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်ပြီး၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ကျေးဇူးပြုနေတဲ့ သဘောတရားကို သိပ္ပံပညာမှာ "Symbiosis" လို့ ခေါ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်မှာတော့ "သဟဇာတပစ္စယော" လို့ ခေါ်ဆိုပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ဒီသဘောတရားနှစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဘဝနေနည်းနဲ့ ဝိပဿနာရှုနည်းတွေကို ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ သတ္တဝါတွေအားလုံး အတူတကွ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်ဖို့ စိတ်အခြေအနေကို ပြင်ဆင်ကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် "မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း" နဲ့ "ဝါယောကသိုဏ်း" (လေ) ကို တွဲဖက်ပြီး ရှုမှတ်ကြပါစို့။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ ကျွန်ုပ်တို့ ရှူရှိုက်နေတဲ့ လေဟာ သတ္တဝါအားလုံး မျှဝေသုံးစွဲနေတဲ့ လေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝင်လေကို ရှူသွင်းလိုက်တိုင်း "သတ္တဝါအားလုံးနဲ့ ငါနဲ့ဟာ အသက်ရှူခြင်းအားဖြင့် ဆက်စပ်နေပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ထွက်လေကို ရှူထုတ်လိုက်တိုင်း "ငါ့ရဲ့ မေတ္တာဓာတ်တွေ လေထုထဲ ပျံ့နှံ့ပြီး သူတစ်ပါးကို အေးမြပါစေ" လို့ ဆုတောင်းပါ။ တစ်ကမ္ဘာလုံးက သတ္တဝါတွေနဲ့ "Togetherness" (အတူတကွရှိခြင်း) ဆိုတဲ့ ခံစားမှုကို ရယူပြီး စိတ်ကို ငြိမ်သက်အောင် ထားပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ ဇီဝဗေဒ (Biology) မှာ ပြောတဲ့ "Symbiosis" (ဆင်ဘိုင်အိုဆစ်) အကြောင်းကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဂရိဘာသာစကားအရ "Sym" ဆိုတာ "Together" (အတူတကွ)၊ "Biosis" ဆိုတာ "Living" (နေထိုင်ခြင်း) ပါ။ မျိုးစိတ်မတူတဲ့ သက်ရှိနှစ်မျိုး အတူတကွ နေထိုင်ပြီး အပြန်အလှန် အကျိုးပြုနေကြတာကို ဆိုလိုပါတယ်။
အကောင်းဆုံး ဥပမာကတော့ ပင်လယ်အောက်က "လူပြက်ငါး" (Clownfish) လေးတွေနဲ့ "ပင်လယ်မှို" (Sea Anemone) တို့ရဲ့ ဆက်ဆံရေးပါပဲ။ ပင်လယ်မှို ဆိုတာ အဆိပ်ရှိတဲ့ လက်တံတွေ ပါပါတယ်။ တခြားငါးတွေ အနားကပ်ရင် အဆိပ်နဲ့ တုပ်ပြီး စားပစ်လိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ လူပြက်ငါးလေးတွေကျတော့ အဲဒီ အဆိပ်လက်တံတွေကြားမှာ ဝင်အောင်းနေလို့ ရတယ်။
ပင်လယ်မှိုက လူပြက်ငါးကို ဘေးရန်ကနေ ကာကွယ်ပေးတယ်။ (Security)။
လူပြက်ငါးကကျတော့ ပင်လယ်မှိုဆီကို အစာရှာဖွေပေးတယ်၊ ရေယက်လေးတွေနဲ့ ခတ်ပြီး ရေကောင်းရေသန့် ရအောင် လုပ်ပေးတယ်။ (Service)။
သူတို့နှစ်ဦးဟာ တစ်ဦးမရှိရင် တစ်ဦး ဒုက္ခရောက်မယ့် "အတူတကွ အကျိုးပြု မိတ်ဖက်များ" (Mutualistic Partners) ဖြစ်ကြပါတယ်။
ဒီလိုပါပဲ... လူသားတွေရဲ့ အူလမ်းကြောင်းထဲမှာလည်း "Gut Bacteria" (အူလမ်းကြောင်း ဘက်တီးရီးယား) တွေ ရှိပါတယ်။ သူတို့က လူတွေ စားလိုက်တဲ့ အစာကို ချေဖျက်ပေးတယ်၊ ဗီတာမင်တွေ ထုတ်ပေးတယ်။ လူက သူတို့ကို နေစရာနဲ့ အစာ ပြန်ပေးတယ်။ သူတို့မရှိရင် လူလည်း ကျန်းမာရေး ထိခိုက်မယ်၊ လူမရှိရင် သူတို့လည်း နေစရာ မရှိဘူး။ ဒါဟာ သဘာဝတရားကြီးက ဖန်တီးထားတဲ့ "အတူတကွ ရှင်သန်ခြင်း" နိယာမပါပဲ။
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "သဟဇာတပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိလို - "သဟဇာတာ ဓမ္မာ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော" တဲ့။
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အတူတကွ တပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော တရားတို့သည် တပြိုင်နက် ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုပါ၏" တဲ့။
ဥပမာလေးနဲ့ ရှင်းပြပါမယ်။ ဆီမီးခွက် တစ်လုံးကို မီးထွန်းလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ မီးတောက် ပေါ်လာတာနဲ့ တပြိုင်နက်တည်း အလင်းရောင်ပါ ပေါ်လာပါတယ်။ မီးတောက် အရင်လာပြီးမှ နောက်မှ အလင်းရောင် လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ မီးတောက်နဲ့ အလင်းရောင်ဟာ "သဟဇာတ" (အတူတကွ မွေးဖွားသူများ) ဖြစ်ကြပါတယ်။
ထို့အတူပါပဲ... ခြေလေးချောင်းပါတဲ့ စားပွဲတစ်လုံးမှာ ခြေထောက်လေးချောင်းဟာ တစ်ချောင်းကို တစ်ချောင်း အမှီပြုပြီး စားပွဲကို ထောက်ပံ့ထားပါတယ်။ တစ်ချောင်း ကျိုးရင် စားပွဲ လဲသွားမယ်။
ဘုန်းကြီးတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာလည်း "မဟာဘုတ် (၄) ပါး" (ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော) ဟာ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ပါးကို တစ်ပါး ကျေးဇူးပြုနေပါတယ်။ မြေဓာတ်မရှိရင် ရေဓာတ် တည်စရာ မရှိဘူး။ ရေဓာတ် မရှိရင် မြေဓာတ် ဖွဲ့စည်းလို့ မရဘူး။
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ (Mental) မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ "ဝေဒနာ" (ခံစားမှု) ပေါ်လာရင် "သညာ" (မှတ်သားမှု) လည်း ပါလာတယ်။ "စေတနာ" လည်း ပါလာတယ်။ စေတသိက်တွေ အားလုံးဟာ စိတ်နဲ့အတူ တပြိုင်နက် ဖြစ်၊ တပြိုင်နက် ချုပ်ကြပါတယ်။ တစ်ယောက်တည်း ခွဲထွက်သွားလို့ မရပါဘူး။ ဒါကို နားလည်ရင် "ငါ တစ်ယောက်တည်း တော်တယ်" ဆိုတဲ့ မာန (Ego) ကျသွားပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
"အတူတကွ ဖြစ်ခြင်း" ကို မြင်အောင် ကြည့်ပြီး၊ အစွဲကို ဖြုတ်ကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ တပြိုင်နက် ဖြစ်တာကို ကြည့်ပါ: အသံတစ်ခု ကြားလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ "အသံ" (Object) နဲ့ "ကြားစိတ်" (Consciousness) ဟာ တပြိုင်နက်တည်း ပေါ်လာတာပါ။ အသံက အရင်လာတာ မဟုတ်သလို၊ စိတ်က အရင်စောင့်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ (လက်ဖဝါးနှစ်ဖက် ရိုက်လိုက်သလိုပါပဲ)။
၂။ မှီခိုမှုကို ဆင်ခြင်ပါ: နာကျင်တဲ့ ဝေဒနာ ပေါ်လာရင် "ဒီနာကျင်မှုဟာ ငါ့အလိုလို ပေါ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ ခန္ဓာကိုယ် (ရုပ်) ရှိလို့ ပေါ်တာ၊ သိစိတ် (နာမ်) ရှိလို့ ခံစားရတာ" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ရုပ်နဲ့ နာမ် အတူတွဲနေလို့သာ ဒီပြဇာတ်ကြီး ကပြနေတာပါ။
၃။ ခွဲခြားမရမှုကို သိပါ: "အပူ" (Fire Element) ကို ဖယ်လိုက်ရင် "မီး" မရှိတော့သလို၊ "ခံစားမှု" (Vedana) ကို ဖယ်လိုက်ရင် "လူ" မရှိတော့ပါဘူး။ အရာရာဟာ အကြောင်းအကျိုး ဆက်နွယ်ပြီး အတူတကွ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှုမှတ်ပါ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2461 "The Silo Mentality Conflict" (ဌာနခွဲခြားမှု ပဋိပက္ခ) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
တစ်ခါက ပြတိုက်မှာ ဌာနနှစ်ခု အကြီးအကျယ် စကားများကြတယ်။ "လုံခြုံရေးဌာန" (Security) နဲ့ "ဧည့်ကြိုဌာန" (Reception) ပေါ့။ လုံခြုံရေးမှူး ဦးလှမောင် (အမည်လွှဲ) က အရမ်း စည်းကမ်းကြီးတယ်။ ဧည့်သည်လာရင် အိတ်တွေကို အကြာကြီး စစ်တယ်၊ ဖုန်းတွေ သိမ်းတယ်။ ဒါကို ဧည့်ကြိုဌာနက ဒေါ်မြ (အမည်လွှဲ) က မကြိုက်ဘူး။ "ရှင်တို့က ကြာလွန်းတော့ ဧည့်သည်တွေ စိတ်ညစ်ပြီး ပြန်ကုန်ပြီ၊ ကျွန်မတို့ ဧည့်ကြိုဘက်က အဆင်မပြေဘူး" ဆိုပြီး ပြစ်တင်ဝေဖန်တယ်။
ဦးလှမောင်ကလည်း "ငါတို့က လုံခြုံရေး အဓိကပဲ၊ ဧည့်သည် စိတ်တိုင်းကျ လုပ်ပေးလို့ မရဘူး" ဆိုပြီး ပြန်အော်တယ်။ ဌာနနှစ်ခုက "Silo" (ကိုယ့်အကန့်နဲ့ကိုယ်) ဖြစ်နေပြီး၊ တစ်ဖက်နဲ့ တစ်ဖက် အပြစ်ပုံချနေကြတယ်။
ရလဒ်က ဘာဖြစ်သလဲဆိုတော့ အရေးကြီးတဲ့ နိုင်ငံခြားသံတမန် တစ်ဖွဲ့ လာတဲ့နေ့မှာ လုံခြုံရေးက တအားတင်းကျပ်လိုက်တော့ ဧည့်သည်တွေ ဂိတ်ဝမှာ တန်းစီပြီး ပိတ်မိကုန်တယ်။ ဧည့်ကြိုဌာနကလည်း သတင်းအချက်အလက် မရတော့ ဧည့်သည်တွေကို ဘယ်လို နေရာချရမှန်း မသိ ဖြစ်ကုန်တယ်။ ပွဲကြီး ကမောက်ကမ ဖြစ်လုနီးပါး ဖြစ်သွားတယ်။
ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ ပြတိုက်တာဝန်ခံက Template T220 (Inter-departmental Cooperation Agreement) ကို ထုတ်သုံးရပါတယ်။ ပြီးတော့ Policy 16 (Teamwork & Collaboration) နဲ့အညီ ဌာနမှူး နှစ်ယောက်လုံးကို ခေါ်တွေ့တယ်။
တာဝန်ခံက လူပြက်ငါးနဲ့ ပင်လယ်မှို ဥပမာ၊ ပဋ္ဌာန်းက သဟဇာတ ဥပမာကို ပြောပြတယ်။ "ခင်ဗျားတို့ နှစ်ယောက်က လက်ဝဲလက်နဲ့ လက်ယာလက် လိုပဲ။ လုံခြုံရေး မရှိရင် ဧည့်ကြိုတွေ အန္တရာယ် ရှိမယ်။ ဧည့်ကြို မရှိရင် လုံခြုံရေးတွေ ဘယ်သူ့ကို စစ်မလဲ။ ခင်ဗျားတို့ဟာ 'Co-existence' (အတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ခြင်း) ပဲ။ တစ်ယောက် လဲရင် နှစ်ယောက်လုံး လဲမယ်" လို့ ရှင်းပြတယ်။
နောက်ဆုံးမှာတော့ ဦးလှမောင်နဲ့ ဒေါ်မြတို့ သဘောပေါက်သွားကြတယ်။ သူတို့က "Joint Protocol" (ပူးပေါင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်း) တစ်ခု ရေးဆွဲလိုက်တယ်။ လုံခြုံရေးက စစ်ဆေးနေတုန်းမှာ ဧည့်ကြိုက ကြိုတင်ပြီး စာရင်းသွင်းပေးမယ်၊ ဧည့်သည်ကို ဖျော်ဖြေပေးမယ် ဆိုပြီး ညှိနှိုင်းလိုက်ကြတယ်။ အဲဒီကစပြီး လုပ်ငန်းတွေ သဟဇာတ ဖြစ်သွားပြီး ပြတိုက်ရဲ့ ပုံရိပ်လည်း တက်လာပါတယ်။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "သဟဇာတ" မဖြစ်ရင် "ဝိနာသ" (ပျက်စီးခြင်း) ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ကိုယ့်မိသားစုမှာ၊ ကိုယ့်လုပ်ငန်းခွင်မှာလည်း "ငါ့တစ်ယောက်တည်း ကောင်းလို့ မရဘူး၊ အားလုံး အတူတကွ ကောင်းမှ ရမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ် (Symbiotic Mindset) ကို မွေးမြူဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အတူတကွ ဖြစ်ခြင်း" တရားတော်မှာ ဇီဝဗေဒရဲ့ Symbiosis နဲ့ သဟဇာတပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး အပြန်အလှန် မှီခိုနေရတဲ့ ဘဝ၊ တစ်ခုခု ဖောက်ပြန်ရင် အကုန်ဒုက္ခရောက်တတ်တဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့စည်းပုံကြီးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ "ငါက ပိုတော်တယ်၊ ငါက သီးသန့်ပဲ" ဆိုပြီး ခွဲထွက်ချင်တဲ့ မာနနဲ့ အတ္တက "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အတ္တမာနတွေ ငြိမ်းပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံး တစ်သားတည်း ဖြစ်သွားတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု၊ ညီညွတ်မှုက "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ ညီညွတ်မှုကို တည်ဆောက်ပေးတဲ့ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ စတဲ့ မဂ္ဂင်တရားတွေက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း လောကကြီးမှာ ရှင်သန်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ သဟဇာတ ဖြစ်အောင် နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။ တစ်ဦးကို တစ်ဦး ကျေးဇူးပြုရင်း၊ နောက်ဆုံးမှာ အားလုံး အတူတကွ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၁၀) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
