မျက်ရည် (အဿု) နှင့် သံသရာ (Tears & Samsara: The Chemistry of Emotion)

 

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ

"မျက်လုံးအိမ်အတွင်း၌ တည်ရှိသော၊ ဝမ်းနည်းသောအခါ၊ ဝမ်းသာသောအခါ၊ မျက်စိ၌ အခိုးအငွေ့သင့်သောအခါတို့၌ ယိုစီးကျလာသော 'အဿု' မည်သည့် မျက်ရည်၏ သဘောမှန်ကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ သံသရာတစ်လျှောက် ကျခဲ့ဖူးသော မျက်ရည်သည် သမုဒ္ဒရာလေးစင်းရှိ ရေထက် များပြားကြောင်း 'အဿုသုတ်' ဖြင့် သံဝေဂရစေတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ မျက်ရည်စက်များကို သံသရာမှ လွတ်မြောက်ကြောင်း အားထုတ်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ခန္ဓာကိုယ် ခွဲစိတ်ခန်းထဲမှာ ၂၃ ခုမြောက် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ "မျက်ရည်" (အဿု) အကြောင်းကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါပြီ။

သူတော်ကောင်းတို့... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစမ်းပါ။

လူသားတွေဟာ မွေးဖွားလာကတည်းက "အငို" နဲ့ စတင်ခဲ့ကြတယ်။ ဘဝတစ်လျှောက်လုံးမှာလည်း ဝမ်းနည်းလို့ ငိုတယ်၊ ဝမ်းသာလို့ ငိုတယ်၊ နာကျင်လို့ ငိုတယ်။ မျက်ရည်ဆိုတာ လူသားတို့ရဲ့ ခံစားချက် (Emotion) ကို ဖော်ပြတဲ့ အရာပါပဲ။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောကြတယ်... လူသားဟာ စိတ်ခံစားမှုကြောင့် မျက်ရည်ကျတတ်တဲ့ တစ်ခုတည်းသော သတ္တဝါ (Only species that sheds emotional tears) တဲ့။ တခြား တိရစ္ဆာန်တွေက မျက်လုံးနာမှ မျက်ရည်ကျတာပါ။

ဒီနေ့တော့ ဒီ "မျက်ရည်" (အဿု) ရဲ့ သဘောတရားကို ခေတ်သစ် မျက်စိဆေးပညာ (Ophthalmology) နဲ့ ဇီဝဓာတုဗေဒ (Biochemistry) တို့နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး၊ ဒီအရည်ကြည်လေးတွေကနေ ဝိပဿနာဉာဏ် ဘယ်လို ယူမလဲ ဆိုတာကို အသေးစိတ်၊ အကျယ်တဝင့် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကဲ... စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး နာယူမှတ်သားကြပါ။

ရှေးဦးစွာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ပါဠိတော်မှာ "အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ... အဿု" (ဤခန္ဓာကိုယ်၌ မျက်ရည်သည် ရှိ၏) လို့ ဟောထားပါတယ်။

အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်များက မျက်ရည်၏ သဘောကို ဖွင့်ဆိုရာမှာ -

သဏ္ဌာန (Shape): မျက်လုံးအိမ်၌ ပြည့်လျက်နေသော ပုံသဏ္ဍာန်ရှိသည်။

ဝဏ္ဏ (Color): ဆီကြည်ကဲ့သို့ ကြည်လင်သော အဆင်းရှိသည်။

အာသယ (Origin): မျက်ရည်သည် အမြဲတမ်း ယိုစီးနေသော အရာမဟုတ်။ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ ဝမ်းသာခြင်း၊ ရယ်မောခြင်း၊ မျက်စိ၌ အခိုးအငွေ့သင့်ခြင်း၊ ငရုတ်သီးကဲ့သို့ အစပ်စားမိခြင်း စသော အကြောင်းတို့ကြောင့် မျက်လုံးအိမ်မှ ပြည့်လျှံ၍ ကျဆင်းလာသည်။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဇီဝဗေဒ (Biology) နဲ့ မျက်စိဆေးပညာ (Ophthalmology) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် မျက်ရည်ဟာ အမျိုးအစား ၃ မျိုး ရှိနေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ (အပေါ်က ပုံမှာ ကြည့်ပါ)။

သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်များကို ကြည့်ရအောင်။

၁။ Basal Tears (အခြေခံ မျက်ရည်): ဒါက မျက်လုံးကို အမြဲတမ်း စိုစွတ်နေအောင်၊ ပိုးမွှားတွေ မဝင်အောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ မျက်ရည်ပါ။ သူက မကျဘူး၊ မျက်လုံးထဲမှာပဲ ရှိနေတယ်။

၂။ Reflex Tears (တုံ့ပြန်မျက်ရည်): မျက်လုံးထဲ ဖုန်ဝင်ရင်၊ ကြက်သွန်နီ လှီးရင် ထွက်လာတဲ့ မျက်ရည်ပါ။ ဒါက မျက်လုံးကို ဆေးကြောဖို့ ထွက်တာပါ။

၃။ Emotional Tears (စိတ်ခံစားမှု မျက်ရည်): ဒါက အထူးခြားဆုံးပါပဲ။ ဝမ်းနည်းလို့၊ စိတ်ဖိစီးလို့ ကျတဲ့ မျက်ရည်ထဲမှာ Stress Hormones (စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်းများ) ဖြစ်တဲ့ ACTH နဲ့ Prolactin တွေ ပါဝင်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဆိုလိုတာက... ငိုလိုက်တဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က စိတ်ဖိစီးမှုတွေကို မျက်ရည်နဲ့အတူ စွန့်ထုတ်လိုက်တာ (Chemical Release) ပါ။ ဒါကြောင့် ငိုပြီးရင် စိတ်ပေါ့သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

[လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုပွားနည်း - Practical Meditation Guide]

ကိုင်း... ဒီ သိပ္ပံဗဟုသုတတွေ၊ ဓမ္မအသိတွေကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးဇင်းတို့ ယောဂီတွေအနေနဲ့ ဒီ "မျက်ရည်" (အဿု) ကို ဘယ်လို လက်တွေ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်ကြမလဲ။ နည်းလမ်းနှစ်သွယ်ဖြင့် ရှုမှတ်နိုင်ပါတယ်။

နည်းလမ်း (၁) - သံဝေဂယူ၍ ရှုမှတ်ခြင်း (Reflection on Samsara):

၁။ မျက်ရည်ကျတဲ့အခါတိုင်း မြတ်စွာဘုရားရဲ့ "အဿုသုတ်" ကို သတိရပါ။

၂။ "ငါ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး မိခင်သေလို့၊ ဖခင်သေလို့၊ ချစ်သူနဲ့ ခွဲရလို့ ငိုခဲ့ရတဲ့ မျက်ရည်တွေဟာ သမုဒ္ဒရာလေးစင်းထက် ပိုများတယ်" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

၃။ "ဒီမျက်ရည်တွေ ဘယ်တော့မှ ရပ်မှာလဲ။ နိဗ္ဗာန်ရောက်မှ ရပ်မှာပါလား" လို့ ဒုက္ခသစ္စာ ကို ရှုမြင်ပါ။

နည်းလမ်း (၂) - ဓာတ်သဘောကို ရှုမှတ်ခြင်း (Element Analysis):

၁။ မျက်ရည်ဆိုတာ "အာပေါဓာတ်" (Water Element) ပါ။

၂။ စိတ် (Mind) က လှုပ်ရှားလိုက်တာနဲ့၊ ရုပ် (Body) မှာ အာပေါဓာတ်တွေ ယိုစီးလာတာကို ကြည့်ပြီး၊ "နာမ်ကြောင့် ရုပ်ဖြစ်ပုံ" (Mind-Matter Causality) ကို သတိပြုပါ။

၃။ "ငါငိုတာ မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ကြောင့် မျက်ရည်ဂလင်းက အရည်ထုတ်တာ" လို့ အနတ္တ သဘောကို နှလုံးသွင်းပါ။

ဒီ မျက်ရည်နဲ့ ပတ်သက်ပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ မကြာခဏ ကြုံရတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ခု (Case-2359) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

လွန်ခဲ့တဲ့ ရက်ပိုင်းက အမျိုးသမီးတစ်ယောက် ရောက်လာပါတယ်။ သူက မကြာသေးမီက ခင်ပွန်းဆုံးပါးသွားလို့ အလွန် ဝမ်းနည်းနေသူပါ။ ဒါပေမယ့် သူက မျက်ရည်မကျအောင် အတင်း ထိန်းထားတယ်။ မျက်နှာက တင်းမာပြီး ဖြူဖတ်ဖြူရော် ဖြစ်နေတယ်။

သူက လျှောက်ပါတယ်...

"ဦးဇင်းဘုရား... တပည့်တော် မငိုပါဘူး။ ငိုရင် သေသူရဲ့ ဝိညာဉ် မကျွတ်ဘူးလို့ လူကြီးတွေ ပြောကြတယ်။ တရားနဲ့ ဖြေနေပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ရင်ထဲမှာ ပြည့်ကျပ်ပြီး ပေါက်ကွဲမတတ် ဖြစ်နေတယ်။ ခေါင်းတွေလည်း ကိုက်တယ်။ ဦးဇင်းတို့ဆီမှာ စိတ်ငြိမ်စေတဲ့ ဓာတ်တော်ရေ ရှိရင် တိုက်ပါဘုရား" တဲ့။

သူက သောက (Grief) ကို ဓမ္မနည်းနဲ့ ဖြေတယ်လို့ ထင်နေပေမယ့်၊ တကယ်တမ်းက Suppression (အတင်း ဖိနှိပ်ထားခြင်း) လုပ်နေတာပါ။ ဒါဟာ ကျန်းမာရေးအရရော၊ စိတ်ပညာအရရော အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းက Policy 16 (Grief Counseling), Article 16.3 (Emotional Release) အရ သူ့ကို ကူညီရပါတယ်။ ဦးဇင်းက Template T216 (Tears as Healing) ကို သုံးပြီး ဆွေးနွေးပါတယ်။

ဦးဇင်း - "ဒကာမကြီး... မငိုရဘူးလို့ ဘုရားမဟောပါဘူး။ ပုထုဇဉ်ပဲ၊ ဝမ်းနည်းရင် ငိုမိမှာပဲ။ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး သေတုန်းကတောင် အဇာတသတ်မင်း ငိုခဲ့တာပဲ။ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် ဒကာမကြီးရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ Cortisol (စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်း) တွေ ပြည့်နှက်နေပြီ။ မငိုဘဲ ထိန်းထားရင် အဲဒီအဆိပ်တွေက နှလုံးနဲ့ ဦးနှောက်ကို ဒုက္ခပေးလိမ့်မယ်။"

ဒကာမကြီး - "ဒါဆို ငိုလိုက်ရင် အကုသိုလ် ဖြစ်မလား ဘုရား။"

ဦးဇင်း - "ဒေါသ၊ မောဟနဲ့ ငိုရင် အကုသိုလ် ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် 'သံဝေဂ' နဲ့ ငိုရင် ကုသိုလ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒကာမကြီး အနေနဲ့ ဘုရားရှေ့မှာ 실컷 ငိုလိုက်ပါ။ မျက်ရည်တွေ ကျသွားပါစေ။ ဒါဟာ ခန္ဓာကိုယ်က အဆိပ်ထုတ်တာ (Detox) လို့ သဘောထားပါ။ ငိုပြီးမှ စိတ်ကြည်လာရင် အမျှဝေပါ။ အဲဒါက ပိုထိရောက်ပါတယ်။"

ဦးဇင်း စကားလည်း ဆုံးရော၊ ဒကာမကြီး ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုပါတော့တယ်။ မိနစ် ၂၀ လောက် ငိုပြီးတဲ့အခါ သူ့မျက်နှာက သွေးရောင်လွှမ်းပြီး ကြည်လင်လာတယ်။ "ဦးဇင်း... ရင်ထဲက အလုံးကြီး ကျသွားသလိုပဲ" ဆိုပြီး ပြောပါတယ်။

ဦးဇင်းက ဆက်ပြီး "အဿု" (မျက်ရည်) တရားကို ဟောပြလိုက်တော့ သူ သံဝေဂရပြီး၊ ခင်ပွန်းအတွက် ကုသိုလ်ကောင်းမှုတွေကို စိတ်လက်ပေါ့ပါးစွာ လုပ်ဆောင်နိုင်သွားပါတယ်။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။

"မျက်ရည်" (အဿု) ဆိုတာ ငါတို့ရဲ့ ခံစားချက်တွေကို ဆေးကြောပေးတဲ့ သဘာဝဆေးရည်ပါပဲ။

ငိုချင်ရင် ငိုလိုက်ပါ။ ဒါပေမယ့် အလကား မငိုပါနဲ့။

"သံသရာက ရှည်လိုက်တာ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခက များလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ ယှဉ်ပြီး ငိုပါ။ အဲဒီ မျက်ရည်က သင့်ကို နိဗ္ဗာန်လမ်းဆီ တွန်းပို့ပေးပါလိမ့်မယ်။

ဒီနေ့ တရားနာပြီးရင် အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ ဒီအချက်လေးတွေကို လက်တွေ့ လိုက်နာကြည့်ကြပါစို့။

ပထမအချက်အနေနဲ့ "မျက်တောင်ခတ်ပါ"။ ဖုန်းကြည့်၊ စာဖတ် များရင် မျက်တောင် မကြာခဏ ခတ်ပြီး Basal Tears (အခြေခံ မျက်ရည်) နဲ့ မျက်လုံးကို ဆေးကြောပါ။

ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ "ခံစားချက်ကို လက်ခံပါ"။ ဝမ်းနည်းစရာ ရှိရင် "ငါ ဝမ်းနည်းနေပါလား" လို့ သိလိုက်ပါ။ မအောင့်ထားပါနဲ့။ (Emotional Honesty).

တတိယအချက်ကတော့ "သံဝေဂ ယူပါ"။ မျက်ရည်ကျတိုင်း "ဒီမျက်ရည်စက်တွေဟာ သမုဒ္ဒရာရေထက် များခဲ့ပြီ။ နောက်ထပ် မများစေချင်တော့ဘူး" လို့ နိဗ္ဗာန်ကို ရည်မှန်းပါ။

မိမိ၏ မျက်ဝန်းကို စမ်းသပ်ကြည့်တိုင်း... စိုစွတ်နေသော မျက်ရည်ဓာတ်ကို သတိပြုလျက်၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကို ငြီးငွေ့ကာ မျက်ရည်ကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Feb , 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/