The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
Integrated Relic Custodianship Model (IRCM):
Capacity Building for Buddhist Relic Custodians Combining Vinaya Discipline,
Archaeology, Law, and Modern Management.
Venerable Dhammasami
Ph.D(Thesis),M.A(Pali),Dip in Social Work,B.A
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Copy Right By
Venerable Dhammasami
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
Public Trust and Information Management: Mitigating the Crisis of Faith Arising from
Newly Discovered Archaeological Evidence
Venerable Dhammasami
Ph.D(Thesis),M.A(Pali),Dip in Social Work,B.A
ORCID: 0009-0000-0697-4760
ABSTRACT (သုတေသန အနှစ်ချုပ်)
“သဒ္ဓါပညာ သမဝေဂေန သာသနစိရဋ္ဌိတိ”
ဤသုတေသနကျမ်းသည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်အတွင်း တည်ရှိသော သဒ္ဓါ (ယုံကြည်မှု) နှင့် ပုရာဝိဇ္ဇာ သာဓက (သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထား) တို့အကြား တည်ရှိသော ဆက်နွယ်မှုများကို စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ခေတ်သစ် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်အသစ် များကြောင့် အများပြည်သူဝေနေယျတို့၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ယုံကြည်မှု အကျပ်အတည်း (Crisis of Faith) ၏ အကြောင်းရင်းခံများကို ယုတ္တိသာဓက (Evidence-based Reasoning) တို့ဖြင့် ဖော်ထုတ်ရန် အဓိက ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
သုတေသန နည်းစနစ်အနေဖြင့် အရည်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှု (Qualitative Approach) ကို အသုံးပြုထားပြီး၊ သာဓကလေ့လာမှု (Case Study)၊ လူတွေ့မေးမြန်းမှု (Interview) နှင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု (Documentary Analysis) နည်းလမ်းများမှတစ်ဆင့် ရရှိလာသော အချက်အလက်များကို သရုပ်ခွဲဝေဖန်မှု (Critical Analysis) ပြုလုပ်ကာ သုံးသပ်တင်ပြထားပါသည်။
"This study employs a qualitative documentary research design, supplemented by limited in-depth interviews conducted between 2022 and 2026." (မှတ်တမ်းလေ့လာမှုအပြင် ၂၀၂၂ မှ ၂၀၂၆ အတွင်း အကန့်အသတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော လူတွေ့မေးမြန်းမှုများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုထားပါသည်။)
သုတေသန၏ တွေ့ရှိချက်များအရ ယုံကြည်မှုအကျပ်အတည်း (Crisis of Faith) ဟူသည် အသစ်တွေ့ရှိသော သမိုင်းအထောက်အထားများ (Evidence) ကြောင့် တိုက်ရိုက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမဟုတ်ကြောင်း ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရပါသည်။ အမှန်တကယ် အကျပ်အ တည်း ကို ဖြစ်ပေါ်စေသော ပင်မလက်သည်မှာ ထိုအထောက်အထားများကို သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများက မည်ကဲ့သို့ ရှင်းလင်းတင်ပြသနည်းဟူသော သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲမှု (Information Management) အပေါ်၌သာ အဓိက မူတည်နေပါသည်။
အထူးသဖြင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက် ထုတ်ပြန်ပုံ မရှင်းလင်း ခြင်း (Mismanagement) နှင့် ကျမ်းဂန်လာ အစဉ်အလာများအပေါ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှု ကွာဟချက် (Interpretation Gap) များသည် လူထုအတွင်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို မြင့်တက်စေကာ ယုံကြည်မှုကို လျော့နည်းစေကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဤသုတေသန သည် သဒ္ဓါတရားနှင့် အမှန်တရားကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်ပေးနိုင်မည့် Faith Crisis Mitigation Model (ယုံကြည်မှုအကျပ်အတည်း ဖြေရှင်းရေး မော်ဒယ်) တစ်ရပ်ကို တည်ဆောက်၍ သာသနာတော် အဓွန့်ရှည်တည်တံ့ရေး (သာသနစိရဋ္ဌိတိ) အတွက် သီအိုရီနှင့် လက်တွေ့ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးပြုမှုတစ်ရပ်အဖြစ် အဆိုပြု တင်ပြထားပါသည်။
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum
ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များ၏ အရေအတွက်နှင့် သမိုင်းပြုစုမှု ပြဿနာ — အသောကမင်းကြီးမှ ကနိသျှမင်းကြီးအထိ
သာသနာရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ဂိုဏ်းကွဲသမိုင်း၏ သက်ရောက်မှုများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာချက်။
Venerable Dhammasami
Ph.D(Thesis),M.A(Pali),Dip in Social Work,B.A
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Copy Right By
Venerable Dhammasami
ABSTRACT (သုတေသန အနှစ်ချုပ်)
ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ယုံကြည်မှုသင်္ကေတများဖြစ်သကဲ့သို့၊ သမိုင်းကြောင်းအရလည်း အရေးပါသော ရုပ်ဝတ္ထုအထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် စွယ်တော်မြတ်အရေအတွက်နှင့် ပတ်သက်၍ ထေရဝါဒရိုးရာကျမ်းစာများလာ အဆိုအမိန့်များနှင့် မျက်မှောက်ခေတ် ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအကြား ပြင်းထန်သော ကွာဟချက်များ တည်ရှိနေသည်။ ဤကွာဟချက်သည် ဓာတ်တော်အရေအတွက်ကို သမိုင်းအမှန်တရား (historical fact) အဖြစ် သတ်မှတ်ရန်ထက် သာသနာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာတို့၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သမိုင်းပြုစုမှု ပြဿနာ (historiographical problem) တစ်ရပ်အဖြစ် ညွှန်ပြနေသည်။
ဤသုတေသနသည် ဓာတ်တော်အရေအတွက် ကန့်သတ်ချက်များအပေါ် ဂိုဏ်းကွဲသမိုင်းပြုစုမှု (sectarian historiography) ၏ အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ထုတ်ရန်၊ အသောကမင်းကြီးမှ ကနိသျှမင်းကြီးခေတ်အထိ နိုင်ငံရေးပံ့ပိုးမှု (political patronage) ၏ သက်ရောက်မှုများကို ဆန်းစစ်ရန်နှင့် ရိုးရာစာပေနှင့် ရှေးဟောင်းအထောက်အထားများကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ရန် အဓိကရည်ရွယ်သည်။ သုတေသနဒီဇိုင်းအနေဖြင့် Qualitative Documentary Research ကို အသုံးပြုထားပြီး၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်နှင့် ဒါဌာဝံသ စသောကျမ်းဂန်များကို အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန (ASI) မှတ်တမ်းများ၊ ဗြိတိသျှပြတိုက်နှင့် Hswagata ပြတိုက်တို့ရှိ ရုပ်ဝတ္ထုအထောက်အထားများနှင့် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ (objectively) နှိုင်းယှဉ်လေ့လာထားသည်။
လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ထေရဝါဒကျမ်းများက စွယ်တော်လေးဆူသာ ရှိကြောင်း တင်းကျပ်စွာ ကန့်သတ်ထားခြင်းသည် အမှန်တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော သမိုင်းဖြစ်စဉ်ထက် သီရိလင်္ကာ မဟာဝိဟာရဂိုဏ်း၏ သာသနာရေးအာဏာကို ကာကွယ်ရန် တည်ဆောက်ထားသော သမိုင်းပုံရိပ် (constructed narrative) သာဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ လက်တွေ့မြေပြင်တွင် အသောကမင်းကြီး၏ အင်ပါယာတည်ဆောက်ရေး မဟာဗျူဟာနှင့် ကနိသျှမင်းကြီးခေတ် မဟာယာနအယူ အဆများ ကျယ်ပြန့်လာမှုတို့ကြောင့် ဓာတ်တော်များကို နိုင်ငံတော်အနှံ့ အဆမတန် ပွားများဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ ကျောက်စာများ၊ တရုတ်ခရီးသွား ရဟန်းတော်များဖြစ်သော ဖာဟီယန်နှင့် ရွှင်ကျန်းတို့၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ခေတ်သစ်ပြတိုက်များရှိ အထောက်အထားများက ဤကျယ်ပြန့်သော ဖြန့်ဝေမှုကို အတိအလင်း သက်သေပြလျက်ရှိသည်။
အချုပ်အားဖြင့် ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များ၏ အရေအတွက်သည် သီးခြား ကင်းလွတ်နေသော သမိုင်းအချက်အလက် တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ၊ ဂိုဏ်းအလိုက် အကျိုးစီးပွားနှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာစက်တို့က ပုံဖော်တည်ဆောက်ခဲ့သော သမိုင်းပြုစုမှု၏ ရလဒ်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ဤသုတေသနသည် ရိုးရာယုံကြည်မှုကို ပယ်ဖျက်ရန်မဟုတ်ဘဲ မျက်မှောက်ခေတ် ရုပ်ဝတ္ထုအထောက်အထားများကို အသုံးချကာ မြန်မာ့သာသနာရေး သမိုင်းပညာရပ်နယ်ပယ်အတွက် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျသော ရှုထောင့်သစ် တစ်ရပ်ကို ခိုင်မာစွာ ဖြည့်ဆည်းပေးလိုက်ပါသည်။
Keywords: ဗုဒ္ဓဓာတ်တော်များ (Buddha Relics)၊ သမိုင်းပြုစုမှု (Historiography)၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန အထောက်အထား (Archaeological Evidence)၊ နိုင်ငံရေးပံ့ပိုးမှု (Political Patronage)၊ ဂိုဏ်းကွဲသမိုင်း (Sectarian History)။
