Thursday, February 12, 2026
Day: 014 | ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | အကျိုးပေးမည့်အချိန် (Time Management) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယ | Time Management
Day: 014 | ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | အကျိုးပေးမည့်အချိန် (Time Management) | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယ | Time Management
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ ပြာသိုလပြည့်နေ့ အခါသမယလေးမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ဒီကနေ့ ပြာသိုလပြည့်နေ့ဆိုတာ မြန်မာတို့ရဲ့ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုအရ အမေများနေ့ လို့လည်း သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ်မှာ မိမိတို့ကို လူ့ဘဝရောက်အောင် မွေးဖွားပေးခဲ့တဲ့၊ ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့တဲ့ မေတ္တာရှင် မိခင်ကြီးတွေရဲ့ ကျေးဇူးတရားကို အချိန်မီ သိတတ် နားလည်ပြီး၊ ကိုယ်စွမ်းဉာဏ်စွမ်း ရှိသရွေ့ အကောင်းဆုံး ကျေးဇူးဆပ်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ အချိန်ဆိုတာ ဘယ်သူ့ကိုမှ စောင့်ဆိုင်းနေတာ မဟုတ်တဲ့အတွက်၊ ကျေးဇူးဆပ်ဖို့ အချိန်မီကြပါစေလို့ အထူး ဆုတောင်းပေးချင်ပါတယ်။
ကိုင်း... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ အချိန်ရဲ့ တန်ဖိုးကို နားလည်ပြီး ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ ရပ်တည်နိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဒီလေလေး ဝင်ထွက်နေတာဟာ သဘာဝရဲ့ အချိန်နာရီ စက္ကန့်တံလေးတွေ တရွေ့ရွေ့ သွားနေတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။
ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါ မနက်ဖြန် ဘာလုပ်ရဦးမယ်၊ မနေ့ကတော့ ဘာတွေ လွဲချော်သွားခဲ့ပြီ" ဆိုတဲ့ အတိတ် အနာဂတ် အတွေးတွေ ဝင်လာရင် အဲဒီအတွေးတွေကို ခဏ လွှတ်ချထားလိုက်ပါ။ အတိတ်ဆိုတာ သေဆုံးသွားတဲ့ အချိန်တွေပါ၊ အနာဂတ်ဆိုတာ မမွေးဖွားသေးတဲ့ အချိန်တွေပါ။ တကယ့် အသက်ရှင်နေတဲ့ အချိန်ဆိုတာ အခု လက်ရှိ ရှူသွင်း ရှူထုတ်နေတဲ့ ပစ္စုပ္ပန် အခိုက်အတန့်လေး တစ်ခုပဲ ရှိပါတယ် ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းကြည့်ကြစို့ နော်။
ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ လွင့်ပျံသွားတဲ့ သဘောလေးကို သတိထားမိအောင် ကြိုးစားကြည့်ပါ။ "သြော်... အပြင်ကို ထွက်ချင်နေပြန်ပြီ၊ အချိန်ကို ဖြုန်းတီးနေပြန်ပြီ" လို့ သိလိုက်တာနဲ့ အဲဒီအတွေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် ဝင်လေထွက်လေ အာရုံလေးပေါ်မှာ စိတ်ကို သက်သောင့်သက်သာလေး ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။ အချိန်ကို အကောင်းဆုံး အသုံးချတယ် ဆိုတာ၊ လက်ရှိ ရောက်နေတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးမှာ အသိသတိ အပြည့်အဝ ထားရှိခြင်းပါပဲ။
ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ အချိန်ကို လုနေတဲ့၊ လောဘတကြီး ပြေးလွှားနေတဲ့ စိတ်တွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ အချိန်ကို ဘယ်လို စီမံခန့်ခွဲမလဲ၊ အကြောင်းအကျိုး ရလဒ်တွေ ပေါ်ထွက်လာဖို့ အချိန်အခါ (Timing) ဟာ ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ (Time Management) တွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ခေတ် စီးပွားရေးနဲ့ ပညာရေး နယ်ပယ်တွေမှာ 'Time Management' လို့ခေါ်တဲ့ အချိန် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ်ဟာ အင်မတန်မှ အရေးပါတဲ့ ဘာသာရပ် တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေက အချိန်ဆိုတာ လူသားတွေ ပိုင်ဆိုင်သမျှ အရင်းအမြစ်တွေ (Resources) ထဲမှာ အဖိုးတန်ဆုံးနဲ့ အစားထိုးလို့ မရဆုံး အရာဖြစ်တယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ ငွေကုန်သွားရင် ပြန်ရှာလို့ ရတယ်၊ ပစ္စည်းပျက်သွားရင် အသစ် ဝယ်လို့ ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ကုန်ဆုံးသွားတဲ့ အချိန် တစ်စက္ကန့်ကိုတော့ ဘယ်လို ဘီလီယံနာ သူဌေးကြီးမှ ငွေနဲ့ ပြန်ဝယ်လို့ မရပါဘူး။ ဒါကြောင့် အချိန်ကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲတတ်ဖို့ အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။
ဒါပေမယ့် Time Management ပညာရပ်ရဲ့ အနှစ်သာရ အစစ်အမှန်က နာရီကို ကြည့်ပြီး အလုပ်တွေကို ကမန်းကတန်း လုပ်ဖို့ ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပညာရှင်ကြီးတွေက "လူတစ်ယောက်ဟာ အချိန်ကို ဘယ်တော့မှ စီမံခန့်ခွဲလို့ မရဘူး၊ မိမိကိုယ်ကိုသာ မိမိ စီမံခန့်ခွဲလို့ ရတယ် (You cannot manage time; you can only manage yourself)" လို့ တိတိကျကျ ဆိုထားကြပါတယ်။ အချိန်ဆိုတာ သူ့သဘာဝအတိုင်း သူ စီးဆင်းနေတာပါ။ ဦးဇင်းတို့ လုပ်နိုင်တာက အဲဒီ စီးဆင်းနေတဲ့ အချိန်ထဲမှာ ဘယ်အလုပ်ကို အရင်လုပ်မလဲ၊ ဘယ်အလုပ်ကို နောက်မှ လုပ်မလဲ ဆိုတဲ့ ဦးစားပေး အစီအစဉ် (Prioritization) ကို သတ်မှတ်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဥယျာဉ်မှူး တစ်ယောက်ဟာ ပန်းပင်လေး တစ်ပင်ကို စိုက်ပျိုးတယ် ဆိုပါစို့။ သူ လုပ်နိုင်တဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုက မြေဆီလွှာကို ကောင်းအောင် လုပ်မယ်၊ မျိုးစေ့ မှန်အောင် ရွေးမယ်၊ ရေ မှန်မှန် လောင်းမယ်၊ နေရောင်ခြည် ရအောင် ထားပေးမယ်။ ဒါဟာ သူ လုပ်နိုင်တဲ့ အပိုင်း (Input) ပါ။ ဒါပေမယ့် သူက လောဘတကြီးနဲ့ "ဒီပန်းပင်ကို မနက်ဖြန် ချက်ချင်း ပွင့်စေရမယ်" ဆိုပြီး ပန်းပင်ကို ဆွဲဆန့်လို့ ရပါသလား။ လုံးဝ မရပါဘူး။ ပန်းပွင့်ဖို့ အတွက်က သဘာဝတရားရဲ့ အချိန်ကာလ (Timing) ကို စောင့်ဆိုင်းရပါတယ်။ အချိန်တန်ရင် ပွင့်မယ့်ပန်းလိုပါပဲ။ အကြောင်းတရားတွေ ပြည့်စုံသွားပြီ ဆိုရင်၊ သူ့အချိန်နဲ့သူ ရလဒ်ဆိုတာ အလိုလို ပေါ်ထွက်လာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
'အရှင်ဘုရား၊ ဒါဆိုရင် အလုပ်တစ်ခု လုပ်ပြီး ရလဒ်ကို ထိုင်စောင့်နေရုံပဲလား၊ ကြိုးစားစရာ မလိုတော့ဘူးလား' တဲ့။ မဟုတ်ပါဘူး သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ Time Management ရဲ့ သဘောတရားက ကိုယ် လုပ်ရမယ့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုကို အပြည့်အဝ လုပ်ပြီးရင်၊ ရလဒ်ထွက်ပေါ်လာမယ့် အချိန်ကိုတော့ စိတ်ပူပန်မှု (Anxiety) မရှိဘဲ အေးချမ်းစွာ စောင့်ဆိုင်းတတ်တဲ့ ပညာကို ပြောတာပါ။ ကိုယ်က မျိုးစေ့ကို ကျကျနန မစိုက်ဘဲနဲ့ "အချိန်တန်ရင် ပွင့်မှာပဲ" လို့ ထိုင်စောင့်နေရင်တော့ အဲဒါ ပျင်းရိခြင်း သက်သက်ပါပဲ။ အကြောင်းတရားကို အကောင်းဆုံး ဖန်တီးပြီး၊ အကျိုးတရား ပေါ်လာမယ့် အချိန် (Timing) ကို နားလည်ပေးတာဟာ အလွန် မြင့်မားတဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ဒီခေတ်သစ် အချိန်စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ ရလဒ်ကို စောင့်ဆိုင်းရတဲ့ သဘောတရားတွေကို လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်ထဲက ကံအကျိုးပေးပုံကို ပြဆိုတဲ့ နေရာတွေမှာ အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကံတရားတွေ အကျိုးပေးတဲ့ အချိန်ကာလနဲ့ ပတ်သက်ပြီး "ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယကံ" အစရှိတဲ့ ကံ ၄ မျိုးကို ခွဲခြား ပြသတော်မူခဲ့ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်လာ ကံ ၄ မျိုးကို တစ်လုံးချင်းစီ အနက်ဖွင့်ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ ပထမ 'ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယကံ' ဆိုတာက မျက်မှောက် ယခုဘဝမှာတင် အကျိုးပေးမယ့် ကံတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယ 'ဥပပဇ္ဇဝေဒနိယကံ' ဆိုတာက ဒုတိယဘဝ (သေပြီးပြီးချင်း နောက်ဘဝ) မှာ အကျိုးပေးမယ့် ကံတရားပါ။ တတိယ 'အပရာပရိယဝေဒနိယကံ' ဆိုတာက တတိယဘဝကနေစပြီး နိဗ္ဗာန်မရမချင်း သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး အခွင့်သာတဲ့ အချိန်မှာ အကျိုးပေးမယ့် ကံတရား ဖြစ်ပါတယ်။ စတုတ္ထ 'အဟောသိကံ' ဆိုတာကတော့ အကျိုးပေးခွင့် မရတော့ဘဲ ပျက်ပြယ်သွားတဲ့ ကံတရားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ ဆိုလိုရင်းကို ခေတ်သစ် Time Management ပညာရပ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် အလွန်ပဲ အံ့သြစရာ ကောင်းပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ဟာ ကုသိုလ်တစ်ခု လုပ်လိုက်တိုင်း၊ ဒါမှမဟုတ် အကုသိုလ် တစ်ခု လုပ်လိုက်တိုင်း "ချက်ချင်း အကျိုးပေးရမယ်" လို့ သွားပြီး အမိန့်ပေးလို့ မရပါဘူး။ ကံတရားတိုင်းဟာ သူ့ရဲ့ စေတနာ အားကောင်းမှု (အကြောင်းတရား) နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် အထောက်အပံ့ (ဥပဓိ၊ ကာလ၊ ဂတိ၊ ပယောဂ) တွေအပေါ် မူတည်ပြီးမှသာ အချိန်ကိုက် အကျိုးပေးတာ (Timing) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို "ကံအကျိုးပေးချိန် (Timing) သည် အကြောင်းတရားပေါ် မူတည်သည်" လို့ ဆိုတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လယ်သမား တစ်ယောက်ဟာ မြေပဲစေ့ကို စိုက်တယ်၊ သရက်စေ့ကိုလည်း စိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ မြေပဲစေ့က လပိုင်း အတွင်းမှာ အပင်ပေါက်ပြီး အသီး သီးပါတယ်။ ဒါဟာ မျက်မှောက်ဘဝမှာ အကျိုးပေးတဲ့ 'ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယကံ' လိုပါပဲ။ မြန်မြန် အကျိုးပေးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သရက်စေ့ ကတော့ အပင်ကြီး ဖြစ်ဖို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူရပါတယ်။ အဲဒါကတော့ နောက်ဘဝတွေမှာမှ အကျိုးပေးမယ့် 'အပရာပရိယဝေဒနိယကံ' လိုပါပဲ။ ကိုယ်က မြေပဲပင်ကို အသီးဆွတ်နေရလို့၊ သရက်ပင်ကို သွားပြီး "မင်းလည်း ချက်ချင်း သီးစမ်း" လို့ အတင်းအကျပ် လုပ်လို့ မရပါဘူး။ အချိန်တန်ရင် ပွင့်မယ့်ပန်းလို၊ အချိန်တန်ရင် သီးမယ့်အသီးလို ကံတရားဟာလည်း ပြည့်စုံတဲ့ အချိန်ကျမှသာ မလွဲမသွေ အကျိုးပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ၊ စိတ်အစဉ်ထဲမှာ ရလဒ်တစ်ခုကို မျှော်လင့်စောင့်စားရင်း ပူလောင်နေရတဲ့ အခိုက်အတန့်တွေမှာ အဲဒီ ယန္တရားကြီး လည်ပတ်ပုံကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။ ပုဒ်ရေ ၁၇၀ မှာ လာရှိတဲ့အတိုင်း 'မရဏ' (သေဆုံးခြင်း / ပျက်စီးခြင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို အခြေခံပြီး ရှုမှတ်ကြည့်ကြစို့။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိပါတယ်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ အတွင်း အာယတန ၆ ပါးနဲ့၊ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ ဓမ္မာရုံ ဆိုတဲ့ အပြင် အာယတန ၆ ပါးတို့ဟာ အမြဲတမ်း တိုက်ခိုက်နေကြပါတယ်။
ဥပမာ - ကိုယ်က ကုသိုလ် တစ်ခုခု လုပ်ထားတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် အလုပ်တစ်ခုခု ကြိုးစားထားတယ်။ ဒါပေမယ့် အကျိုးအမြတ်က ချက်ချင်း မရလာသေးဘူး။ အဲဒီအချိန်မှာ စိတ် (မနောဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်မှာ၊ "ငါ့အလုပ် ဘယ်တော့ အောင်မြင်မလဲ၊ ငါ့ကုသိုလ် ဘယ်တော့ အကျိုးပေးမလဲ" ဆိုတဲ့ အနာဂတ် အတွေးအာရုံ (ဓမ္မာရုံ) လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီလို မနောဒွါရနဲ့ ဓမ္မာရုံ တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ 'မနောဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ တွေးသိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။
စိတ်အကြည်ရယ်၊ အတွေးအာရုံရယ်၊ တွေးသိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'မနောသမ္ဖဿ' (Mental Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။ ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... မရသေးဘူးလား၊ ကြာလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ မသာယာတဲ့၊ စောင့်စားရလို့ ပူလောင်တဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။
ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒီအလုပ်က အကျိုးမပေးတော့ဘူး ထင်တယ်" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ'၊ ပြီးတော့ "မြန်မြန် ဖြစ်ပါစေတော့" လို့ လောဘနဲ့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ တကယ့် သဘာဝတရား (Timing) ကို နားမလည်ဘဲ၊ ချက်ချင်း အကျိုးပေးစေချင်တဲ့ လောဘကြောင့် ကိုယ့်စိတ်ကိုယ် ပြန်ပြီး ဒုက္ခပေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ အသေးစိတ် ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ မှီရာ ဟဒယဝတ္ထုက 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ တွေးသိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ စောင့်စားရလို့ ပူလောင်တဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ အချိန်ကြာတယ်လို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ မြန်မြန်လိုချင်တဲ့ လောဘနဲ့ ပူပန်မှုက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ကြည့်စမ်း... ရလဒ်တစ်ခုကို လောဘတကြီး မျှော်လင့်လိုက်တဲ့ တစ်ခဏလေး အတွင်းမှာတင်၊ စိတ်ထဲမှာ သောကမီးတွေ လောင်ကျွမ်းပြီး ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး ပူလောင်စွာ လည်ပတ်သွားပါတော့တယ်။
ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ စောင့်နေရတယ်၊ ငါ လိုချင်တယ်၊ ငါ့ကုသိုလ်က အကျိုးမပေးဘူး" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ အလွန် မြန်ဆန်လွန်းတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး လည်ပတ်နေတာကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ စောင့်နေတာပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။
အဲဒီ "ငါ့ရဲ့ လိုအင်ဆန္ဒ" ဆိုတာကြီးက အမြဲတမ်း မှန်ကန်တယ်၊ ငါ ချက်ချင်း ရမှ ဖြစ်မယ် လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ခုချက်ချင်း မရရင် ကံတရားဆိုတာ မရှိဘူး၊ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး လို့ အကြောင်းအကျိုးကို ပယ်ဖျက်ပြီး အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ 'မရဏ' ဆိုတဲ့ သေဆုံးခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း သဘောတရားဟာ လူသေမှ ဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အခုလို စိတ်ထဲမှာ တွေးလိုက်၊ ပူလောင်လိုက်၊ ပျက်သွားလိုက် ဖြစ်နေတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ ဖြစ်စဉ်တိုင်းဟာ တစ်စက္ကန့်ချင်းစီမှာ 'မရဏ' (သေဆုံးခြင်း) ကို တွေ့ကြုံနေရတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... တွေးတယ် ဆိုတာ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ မြန်မြန် လိုချင်တဲ့ လောဘ ဆိုတာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ 'မရဏ' သဘောနဲ့ ပျက်စီးသွားတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။
ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ရလဒ်တစ်ခုခုကို စောင့်စားရလို့ စိတ်ပူပန်လာရင် ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ "ငါ စောင့်နေရတယ်၊ ဘယ်တော့ ရမလဲ" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်ပြီး မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ လောဘ ဝင်သွားပါပြီ။ "တွေးသိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ပူလောင်တဲ့ စိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။
အဲဒီ ပူလောင်တဲ့ စိတ်လေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ (မရဏ) ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်လေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ အားလုံး ကွာကျပြီး၊ အချိန်တန်ရင် ပွင့်မယ့်ပန်းကို အေးချမ်းစွာ စောင့်ဆိုင်းနိုင်တဲ့ ဉာဏ်အမြင်ကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလရဲ့ အလုပ်များတဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ရဲ့ ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ သုတေသီ လူငယ်လေး မောင်ဘ ဟာ အလွန် ရှားပါးလှတဲ့ ရှေးဟောင်း ပေစာထုပ် တစ်ခုကို (Case-2414) ပြန်လည် အသက်သွင်းဖို့ ကြိုးစားနေပါတယ်။ အဲဒီ ပေစာထုပ်ဟာ ရေစိုပြီး အချင်းချင်း ကပ်နေတာ ဖြစ်လို့၊ ဓာတုဆေးရည် အပျော့စားလေးတွေ သုံးပြီး တစ်ရွက်ချင်းစီ ခွာယူရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် မောင်ဘဟာ အလွန် စိတ်မြန်ပါတယ်။ သူက ဒီပေစာကို ချက်ချင်း ခွာပြီး، အထဲမှာ ဘာရေးထားလဲ ဆိုတဲ့ ရလဒ်ကို ချက်ချင်း သိချင်နေတယ်။ "ငါ ဒီအလုပ်ကို မြန်မြန် ပြီးအောင် လုပ်မှ နာမည်ကြီးမယ်၊ အထက်က ချီးကျူးခံရမယ်" ဆိုတဲ့ လောဘစိတ်တွေ အပြည့် ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူဟာ ပေစာကို ဆေးရည်စိမ်ပြီး နာရီဝက်လောက်ပဲ စောင့်ရသေးတယ်၊ အချိန် မတန်သေးဘဲနဲ့ အတင်း ဆွဲခွာဖို့ ကြိုးစားပါတော့တယ်။ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "အချိန်ကို ငါ ထိန်းချုပ်မယ်၊ ငါ့စိတ်ကြိုက် မြန်မြန် လုပ်မယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တတွေ ကြီးစိုးနေပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ဓာတ်ခွဲခန်းထဲကို ဝင်လာပါတယ်။ မောင်ဘရဲ့ အပြုအမူကို မြင်လိုက်တာနဲ့ ဦးစံလင်းဟာ ချက်ချင်း တားလိုက်ပါတယ်။ "မောင်ဘ... ရပ်လိုက်စမ်း။ မင်း အဲဒီလို အတင်း ဆွဲခွာလိုက်ရင် ပေစာတွေ အကုန် စုတ်ပြဲပြီး ပျက်စီးသွားလိမ့်မယ်" လို့ သတိပေးလိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ တည်ငြိမ်တဲ့ အသံနဲ့ "လူငယ်ပီပီ ရလဒ်ကို မြန်မြန် လိုချင်တာ နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သဘာဝတရားမှာ သူ အလုပ်လုပ်ဖို့ အချိန် (Timing) ဆိုတာ လိုအပ်တယ်" လို့ စတင် ဆုံးမပါတယ်။
ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုဆိုင်ရာ အချိန်ဇယား မူဝါဒ (Policy 29) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "မောင်ဘ... အပိုဒ် ၂၉.၁ (Art 29.1: Patience and precise timing in chemical restoration) အရ၊ ငါတို့ဟာ ဓာတုဗေဒ ဖြစ်စဉ် တစ်ခုကို အတင်းအကျပ် တွန်းအားပေးလို့ မရဘူး။ ကဲ... Template T246 (Restoration Timing Protocol) ကို ကြည့်လိုက်။ ဒီဆေးရည် စိမ့်ဝင်ဖို့ အနည်းဆုံး ၂၄ နာရီ အချိန်ပေးရမယ် လို့ အတိအကျ ရေးထားတယ်။ မင်းက မျိုးစေ့လေး ချပြီးတာနဲ့ ချက်ချင်း အသီး သွားဆွတ်ချင်လို့ ဘယ်ရမလဲ။ အကြောင်းတရား (ဆေးရည်) ကို ပေးထားပြီးရင်၊ အကျိုးတရား ပေါ်လာဖို့ အချိန်အခါ (Kala) ကို စိတ်ရှည်ရှည်နဲ့ စောင့်ရမယ်" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။
ဒီအခါမှာ မောင်ဘလည်း သူ့ရဲ့ လောဘနဲ့ အတ္တတွေကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ပြီး، ပေစာထုပ်ကို ၂၄ နာရီ အေးအေးဆေးဆေး စောင့်ဆိုင်းလိုက်ပါတယ်။ နောက်တစ်နေ့ အချိန်ပြည့်သွားတဲ့ အခါမှာတော့၊ ပေစာရွက်လေးတွေဟာ ဘာမှ အတင်း ဆွဲခွာစရာ မလိုဘဲ သူ့အလိုလို အလွယ်တကူ ကွာကျလာတာကို အံ့သြဖွယ်ရာ တွေ့လိုက်ရပါတယ်။
အဲဒီအခါကျမှ ဦးစံလင်းက ပြုံးပြီး (Method #21: ဇာတ်လမ်း အဆုံး ပါဠိ ချိတ်ဆက်နည်း ကို အသုံးပြု၍) "တွေ့လား မောင်ဘ... ဒီရှေးဟောင်း ပစ္စည်းလေး ပြန်လည် ကောင်းမွန်လာဖို့ အချိန်အခါ (Timing) နဲ့ အထောက်အပံ့ကောင်းတွေ လိုအပ်သလိုပဲ။ ငါတို့တွေ ပြုလုပ်ထားတဲ့ ကံတရားတွေကလည်း ဘုရားရှင် ဟောခဲ့တဲ့ 'ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယ' ကံ သဘောတရားတွေ အတိုင်းပဲ။ အကြောင်းတရားတွေ ညီညွတ်တဲ့ အချိန်ကျမှသာ၊ အချိန်တန်ရင် ပွင့်မယ့်ပန်းလို မလွဲမသွေ အကျိုးပေးမှာ ဖြစ်တယ်။ မင်းက ချက်ချင်း ရချင်တိုင်း ရတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါကြောင့် အကျိုးပေးကို လောဘတကြီး မစောင့်စားဘဲ، လုပ်စရာရှိတဲ့ အကြောင်းတရားကိုသာ အကောင်းဆုံး ဆက်လုပ်သွားပါ" လို့ ဓမ္မနဲ့ သဘာဝကို အချိုးကျကျ ချိတ်ဆက် ဆုံးမလိုက်ပါတော့တယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ အချိန်ကို လုယက်ပြီး ရလဒ်ကို အတင်း မျှော်လင့်နေရတာ၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်တိုင်း ပူလောင်စွာ လည်ပတ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ကိုယ်ပိုင်အစိုးမရတဲ့၊ စောင့်စားရခြင်း ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေ၊ အလုပ်တွေပေါ်မှာ "ငါ ချက်ချင်း ရမှ ဖြစ်မယ်၊ ငါ့ကုသိုလ် ချက်ချင်း အကျိုးပေးရမယ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ နဲ့ အချိန်ကို အနိုင်ကျင့်ချင်တဲ့ လောဘ၊ ဥပါဒါန် တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ပူလောင်တဲ့ မျှော်လင့်ချက်တွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ကံတရားရဲ့ အချိန်အခါကို အေးချမ်းစွာ နားလည် လက်ခံနိုင်တဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ မျှော်လင့်ချက် လောဘတွေ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ငါ့ရဲ့ အချိန် မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အလုပ်တစ်ခု လုပ်ပြီး ရလဒ်ကို မျှော်လင့်စောင့်စားရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော လောဘနှင့် သောကများကို သတိပညာဖြင့် ပယ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ အချိန်တန်လျှင် ပွင့်မည့်ပန်းကဲ့သို့ မိမိတို့၏ ကောင်းမြတ်သော ကုသိုလ်ကံတရားများ အချိန်ကိုက် အကျိုးပေးမည်ကို အပြည့်အဝ ယုံကြည် လက်ခံနိုင်ကြပါစေ၊ ဤပြာသိုလပြည့် မိခင်များနေ့မှ စ၍ အချိန်ကို စနစ်တကျ အသုံးချကာ မိမိတို့၏ မိဘ၊ မိခင်များ၏ ကျေးဇူးကို အကောင်းဆုံး ဆပ်နိုင်သူများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြကာ၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
Wednesday, February 11, 2026
Day: 013 | ၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ကမ္မနိယာမ (Law of Kamma) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ နိယာမ ၅ ပါး | Jurisprudence
Day: 013 | ၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | ကမ္မနိယာမ (Law of Kamma) | အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ နိယာမ ၅ ပါး | Jurisprudence
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ လောကမှာ ပြတိုက်ကြီးတွေက ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်တွေကို မပျောက်ပျက်အောင် သေသေချာချာ ထိန်းသိမ်းထားသလိုမျိုး၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း မိမိတို့ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ကောင်းမြတ်တဲ့ ကုသိုလ်ကံတရားတွေကို ရင်သန္တာန်မှာ အခိုင်အမာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ပြုလုပ်လိုက်တဲ့ ကံတရားတိုင်းဟာ ဘယ်တော့မှ ပျောက်ပျက်မသွားဘဲ၊ ကိုယ့်နောက်ကို အရိပ်လို လိုက်နေတဲ့ သဘာဝရဲ့ အကြီးကျယ်ဆုံးသော ဥပဒေသကြီး တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ လောကကြီးရဲ့ မလွှဲမရှောင်သာတဲ့ သဘောတရားတွေကို အေးချမ်းစွာ လက်ခံနိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဒီလေလေး ဝင်ထွက်နေတာဟာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ အသက်ရှင်သန်မှု သက်သက်သာ မကပါဘူး၊ တစ်စက္ကန့်ပြီး တစ်စက္ကန့် အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း (ဇရာ) ဆီကို တရွေ့ရွေ့ သွားနေတဲ့ သဘာဝတရားရဲ့ လမ်းကြောင်းကြီးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါတော့ မအိုချင်ဘူး၊ ငါတော့ အမြဲတမ်း နုပျိုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဆန္ဒလေးတွေ ရှိနေရင်လည်း အဲဒါတွေကို ခဏ ဖယ်ထားလိုက်ပါ။ သဘာဝတရားရဲ့ အိုမင်းမှု၊ ရင့်ရော်မှု ဆိုတာ ဘယ်သူမှ ရှောင်လွှဲလို့ မရတဲ့၊ ဘယ်လိုမှ လာဘ်ထိုးလို့ မရတဲ့ ဥပဒေသကြီးပါ။ အဲဒီ ဥပဒေသကို အေးချမ်းစွာ လက်ခံပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန် တည့်တည့်မှာရှိတဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေး အပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို ညင်သာစွာ တင်ထားလိုက်ပါ။
ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ လွင့်ပျံသွားတဲ့ သဘောလေးကို သတိထားမိအောင် ကြိုးစားကြည့်ပါ။ "သြော်... အပြင်ကို ထွက်ချင်နေပြန်ပြီ" လို့ သိလိုက်တာနဲ့ အဲဒီအတွေးကို ဖြတ်တောက်လိုက်ပါ။ ပြီးရင် ဝင်လေထွက်လေ အာရုံလေးပေါ်မှာ စိတ်ကို သက်သောင့်သက်သာလေး ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။ လောကမှာ ဘယ်အရာကိုမှ အတင်းအကျပ် ထိန်းချုပ်လို့ မရဘူး၊ အကြောင်းအကျိုး သက်သက်သာ ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းရင်း သတိလေး ကပ်ထားလိုက်ကြစို့ နော်။
ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ အရာရာကို ထိန်းချုပ်ချင်တဲ့ အတ္တတွေ၊ မဖြစ်နိုင်တာကို လိုချင်တဲ့ လောဘတွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ ဥပဒေဆိုတာ ဘာလဲ၊ အဲဒီ ဥပဒေတွေက လူသားတွေကို ဘယ်လို လွှမ်းမိုးထားသလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ ဥပဒေသိပ္ပံ (Jurisprudence) ပညာရပ်တွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ခေတ် တက္ကသိုလ်ကြီးတွေမှာ 'Jurisprudence' လို့ခေါ်တဲ့ ဥပဒေသိပ္ပံ၊ သို့မဟုတ် ဥပဒေဒဿနိကဗေဒ ဟာ အင်မတန်မှ လေးနက်တဲ့ ပညာရပ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပညာရပ်မှာ အဓိကအားဖြင့် ဥပဒေကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားပြီး လေ့လာကြပါတယ်။ ပထမ တစ်ပိုင်းကတော့ 'Positive Law' လို့ခေါ်တဲ့ လူတွေ ကိုယ်တိုင် ပြဋ္ဌာန်းထားတဲ့ ဥပဒေတွေပါ။ လွှတ်တော်ကနေ အတည်ပြုတယ်၊ အစိုးရက အသက်သွင်းတယ်။ ဒီလူလုပ် ဥပဒေတွေဟာ နိုင်ငံတစ်ခုနဲ့ တစ်ခု မတူဘူး၊ ခေတ်တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု ပြောင်းလဲသွားတတ်ပါတယ်။ အရေးအကြီးဆုံး အချက်ကတော့ ဒီလူလုပ် ဥပဒေတွေဟာ လာဘ်ထိုးလို့ ရတယ်၊ ရှေ့နေကောင်းရင် အပြစ်ကနေ လွတ်မြောက်သွားနိုင်တယ်၊ အာဏာရှိရင် ဖောက်ဖျက်လို့ ရတယ် ဆိုတဲ့ အားနည်းချက်တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။
ဒုတိယ တစ်ပိုင်းကတော့ 'Natural Law' လို့ခေါ်တဲ့ သဘာဝဥပဒေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပဒေပညာရှင်ကြီးတွေက လူလုပ်ဥပဒေတွေရဲ့ အထက်မှာ လုံးဝ ပြောင်းလဲလို့ မရတဲ့၊ ဘယ်သူမှ လာဘ်ထိုးလို့ မရတဲ့ စကြဝဠာ တစ်ခုလုံးနဲ့ ဆိုင်တဲ့ သဘာဝဥပဒေကြီး ရှိတယ်လို့ အခိုင်အမာ ယုံကြည်ကြပါတယ်။ အဲဒီ သဘာဝဥပဒေဟာ အကြောင်းအကျိုး (Cause and Effect) ကို အခြေခံပါတယ်။ ကောင်းတာလုပ်ရင် ကောင်းကျိုးပေးမယ်၊ ဆိုးတာလုပ်ရင် ဆိုးကျိုးပေးမယ် ဆိုတဲ့ အမှန်တရားဟာ ဘယ်လွှတ်တော်ကမှ ပြဋ္ဌာန်းစရာ မလိုဘဲ အလိုလို တည်ရှိနေတဲ့ ဥပဒေကြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဥပမာ- ယာဉ်ကြော ပိတ်ဆို့မှုကို တားဆီးတဲ့ မီးပွိုင့် ဥပဒေ (Positive Law) ကို ကြည့်ကြစို့။ လူတစ်ယောက်ဟာ မီးနီ ဖြတ်မောင်းသွားတယ်။ ရဲက ဖမ်းတဲ့အခါ သူက ပိုက်ဆံပေးပြီး လာဘ်ထိုးလိုက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် သူက အာဏာပိုင် တစ်ယောက် ဖြစ်နေရင် အဲဒီပြစ်မှုကနေ သူ လွတ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မြေဆွဲအား ဥပဒေ (Law of Gravity) ဆိုတဲ့ သဘာဝဥပဒေကို ကြည့်ပါ။ အဲဒီ အာဏာပိုင်ကပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဘီလီယံနာ သူဌေးကြီးကပဲ ဖြစ်ဖြစ် တိုက်ပေါ်ကနေ ခုန်ချလိုက်ရင်၊ မြေဆွဲအား ဥပဒေကို လာဘ်ထိုးလို့ ရပါ့မလား။ ရှေ့နေငှားပြီး မြေကြီးပေါ် မကျအောင် တားလို့ ရပါ့မလား။ လုံးဝ မရပါဘူး။ အရှိန်နဲ့ ကျလာပြီး သေချာပေါက် ဒဏ်ရာရမှာပါပဲ။ ဒါဟာ Natural Law ရဲ့ မျက်နှာမလိုက်တတ်တဲ့ သဘောတရားပါပဲ။
'အရှင်ဘုရား၊ သဘာဝဥပဒေက တရားရုံးမှာ သွားလျှောက်လို့ ရလား၊ တရားသူကြီးက ဘယ်သူလဲ' တဲ့။ အလွန်ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ ဥပဒေသိပ္ပံ ပညာရှင်တွေက သဘာဝဥပဒေ (Natural Law) မှာ တရားသူကြီး မလိုဘူး၊ ရဲ မလိုဘူး၊ ထောင် မလိုဘူး လို့ ဆိုပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ ဆိုတော့ အဲဒီ ဥပဒေကြီးက သူ့ဟာသူ အလိုအလျောက် အလုပ်လုပ်နေ (Self-executing) လို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကိုယ်က မီးကို ကိုင်လိုက်ရင် ပူလောင်ခြင်း ဆိုတဲ့ ပြစ်ဒဏ်ကို ချက်ချင်း ခံရတာပါပဲ။ ဘယ်တရားရုံးမှ သွားစရာ မလိုပါဘူး။ လူသားတွေ လုပ်တဲ့ ဥပဒေတိုင်းဟာ ဒီသဘာဝဥပဒေ၊ ကိုယ်ကျင့်တရား (Ethics) တွေနဲ့ ကိုက်ညီမှသာ တရားမျှတတဲ့ ဥပဒေ ဖြစ်တယ်လို့ Jurisprudence ပညာရပ်က အတိအကျ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။
ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ဒီခေတ်သစ် ဥပဒေ သဘောတရားတွေ မပေါ်ပေါက်ခင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက၊ အဘိဓမ္မပိဋကတ်တော်ကြီးရဲ့ အဋ္ဌကထာတွေမှာ လောကကြီးကို အုပ်စိုးနေတဲ့ သဘာဝ ဥပဒေသကြီး (၅) ရပ် (နိယာမ ၅ ပါး) ကို အတိအကျ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဥတုနိယာမ၊ ဗီဇနိယာမ၊ ကမ္မနိယာမ၊ စိတ္တနိယာမ နဲ့ ဓမ္မနိယာမ ဆိုပြီး ငါးပါး ရှိပါတယ်။ 'နိယာမ' ဆိုတာ ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိတဲ့၊ အမြဲတမ်း မှန်ကန်နေတဲ့ သဘာဝတရား လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဒီအထဲမှာမှ လူသားတွေရဲ့ ဘဝကို အဓိက အဆုံးအဖြတ် ပေးနေတာကတော့ 'ကမ္မနိယာမ' လို့ခေါ်တဲ့ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုး ဥပဒေသကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘုရားရှင်က "ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇတိ" လို့ ဟောပါတယ်။ သတ္တဝါတွေကို ကံတရားကသာလျှင် ခွဲခြား သတ်မှတ်ပေးတယ် လို့ ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီကမ္မနိယာမ ဆိုတာ ခေတ်သစ် ဥပဒေပညာက ပြောတဲ့ Natural Law (သဘာဝဥပဒေ) ရဲ့ အထွတ်အထိပ်ပါပဲ။ ကောင်းတာလုပ်ရင် ကောင်းကျိုးပေးမယ်၊ ဆိုးတာလုပ်ရင် ဆိုးကျိုးပေးမယ် ဆိုတာဟာ ဘယ်နတ်ဘုရားကမှ ဖန်ဆင်းထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ စကြဝဠာရဲ့ အလိုအလျောက် လည်ပတ်နေတဲ့ ယန္တရားကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ တရားသူကြီး မလိုဘဲ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ စနစ်ကြီးပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... လူလုပ်ဥပဒေတွေမှာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူဟာ ထွက်ပြေးပုန်းရှောင်လို့ ရကောင်း ရနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကမ္မနိယာမ ကနေတော့ ဘယ်သူမှ ထွက်ပြေးလို့ မရပါဘူး။ "န အန္တလိက္ခေ န သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ" ဆိုတဲ့ ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်အတိုင်းပါပဲ။ ကောင်းကင်ကို ပျံတက်သွားလည်း လွတ်မှာ မဟုတ်ဘူး၊ သမုဒ္ဒရာ အလယ်မှာ ပုန်းနေလည်း ကံတရားကနေ လွတ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပြီးတော့ ကံတရားကို ပိုက်ဆံပေးပြီး လာဘ်ထိုးလို့လည်း မရပါဘူး။ ငါကတော့ သမ္မတကြီးမို့လို့ ငါ့ရဲ့ အကုသိုလ်ကံတွေကို ဖျက်ပေးပါ လို့ ဘယ်လိုမှ တောင်းဆိုလို့ မရတဲ့ အကြွင်းမဲ့ တရားမျှတတဲ့ ဥပဒေကြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မလွှဲမရှောင်သာတဲ့ ကမ္မနိယာမ၊ ဓမ္မနိယာမ တွေထဲက အထင်ရှားဆုံး တစ်ခုကတော့ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးမှာ ပါရှိတဲ့အတိုင်း အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း 'ဇရာ' (Verse 169) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လူတိုင်း လူတိုင်းဟာ မွေးဖွားလာကတည်းက အိုမင်းခြင်းဆီကို ဦးတည် သွားနေကြရတာပါ။ ဘယ်လောက်ပဲ နည်းပညာတွေ တိုးတက်တိုးတက်၊ ဘယ်လောက်ပဲ ဆေးဝါးတွေ ကောင်းကောင်း၊ ဆဲလ်တွေရဲ့ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုကို ဘယ်သူမှ ရပ်တန့်ပစ်လို့ မရပါဘူး။ ဒါဟာ သဘာဝရဲ့ ပြဋ္ဌာန်းချက်၊ Natural Law အစစ်အမှန်ပါပဲ။ ကံတရားရဲ့ အကျိုးပေးကို လက်ခံရသလို၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဇရာ သဘောတရားကိုလည်း ဘယ်သူမှ ရှောင်လွှဲလို့ မရနိုင်ပါဘူး ဆိုတာကို ဘုရားရှင်က ထိုးထွင်း သိမြင်တော်မူပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခု မိမိတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဒီကမ္မနိယာမ အကြောင်းအကျိုးတွေ ဘယ်လို လည်ပတ်နေသလဲ ဆိုတာကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အာယတန (၁၂) ပါး၊ တံခါးပေါက် ၆ ပေါက် ရှိပါတယ်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ အတွင်း အာယတန ၆ ပါးနဲ့ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ ဓမ္မာရုံ ဆိုတဲ့ အပြင် အာယတန ၆ ပါးတို့ဟာ အမြဲတမ်း တိုက်ခိုက်နေကြပါတယ်။
ဥပမာ - လူတစ်ယောက်ဟာ မတရားမှု တစ်ခုကို ကျူးလွန်ပြီး၊ ဥပဒေရဲ့ အပြစ်ပေးမှုကနေ လွတ်မြောက်သွားတာကို မျက်စိ (စက္ခုဒွါရ) ကနေ လှမ်းမြင်လိုက်ရတယ် ဆိုပါစို့။ မျက်စိအကြည်ဓာတ် (စက္ခုဓာတ်) နဲ့ အဲဒီ မြင်ကွင်း (ရူပဓာတ်) တို့ လာရောက် တိုက်ခိုက်ပါတယ်။ အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ 'စက္ခုဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ မြင်သိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ မျက်စိရယ်၊ အဆင်းရယ်၊ မြင်သိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။
ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ ဘာပေါ်လာသလဲ ဆိုတော့ "ဟယ်... မတရားလိုက်တာ၊ ဒီလူ အပြစ်ကနေ လွတ်သွားပြီ" ဆိုတဲ့ အလွန် ပူလောင်တဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါဟာ တရားမျှတမှု မရှိဘူး" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ' ဆိုတဲ့ သဘောတရားလေး ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီနောက်မှာ "ဒီလူ့ကို ငါ ကိုယ်တိုင် အပြစ်ပေးချင်လိုက်တာ၊ ကျိန်ဆဲချင်လိုက်တာ" လို့ ဒေါသနဲ့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ အသေးစိတ် ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ကြစို့။ မတရားတဲ့ မြင်ကွင်း အဆင်းနဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ မျက်စိအကြည်ဓာတ်က 'ရူပက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်သိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ ဒေါသထွက်တဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ မတရားဘူးလို့ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ ကျိန်ဆဲချင်တဲ့ စိတ်က 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ ကိုယ်က တရားမျှတမှုကို လိုလားတယ် ဆိုပေမယ့်၊ ဒေါသနဲ့ တုံ့ပြန်လိုက်တဲ့ အတွက် ကိုယ့်ရဲ့ သန္တာန်မှာ အကုသိုလ် ကမ္မနိယာမ (အကုသိုလ်ကံ) အသစ်တစ်ခုကို ကိုယ်တိုင် ထပ်မံ ဖန်တီးလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သူများက ဥပဒေကို ချိုးဖောက်တာ မှန်ပေမယ့်၊ ကိုယ်ကလည်း ဒေါသနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မီးရှို့နေတာပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဓာတ် ၁၈ ပါး သဘောတရားနဲ့ ကြည့်ပါ။ စက္ခုဓာတ်၊ ရူပဓာတ်၊ စက္ခုဝိညာဏဓာတ် ဆိုတဲ့ ဓာတ်တရားတွေဟာ သူ့အကြောင်းနဲ့သူ တိုက်ဆိုင်ပြီး ပေါ်လာတာပါ။ အဲဒီနောက်မှာ မနောဓာတ်၊ ဓမ္မဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ် တွေ ဆက်လက် အလုပ်လုပ်ပြီး ဒေါသဆိုတဲ့ သင်္ခါရတရား ပေါ်လာတာပါ။ ဒီဓာတ်တွေရဲ့ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘောတရားသက်သက်ဟာ ဘယ်သူ့ရဲ့ ပယောဂ၊ ဘယ်သူ့ရဲ့ ဖန်ဆင်းမှုမှ မပါဘဲ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုး သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ သင်္ခါရ (ကံ) ကနေပြီး အကျိုးဝိပါကတွေကို ပြန်လည် ဖန်တီးပေးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ ဒေါသထွက်တယ်၊ ငါ တရားမျှတမှုကို လိုချင်တယ်" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ အလွန် မြန်ဆန်လွန်းတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး လည်ပတ်နေတာကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ ခံစားနေရတာပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။
အဲဒီ "ငါ့ရဲ့ ဒေါသ၊ ငါ့ရဲ့ ခံစားချက်" ဆိုတာကြီးက အမြဲတမ်း မှန်ကန်တယ်၊ ဒီမတရားမှုကြီးက ထာဝရ တည်တံ့နေတော့မှာပဲ လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ဒီလူ အပြစ်က လွတ်သွားပြီ၊ ကမ္မနိယာမ ဆိုတာ မရှိဘူး၊ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး လို့ သဘာဝဥပဒေကို ပယ်ဖျက်ပြီး အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ သူဟာ လူလုပ်ဥပဒေ ကနေ လွတ်သွားရင်တောင်၊ ကမ္မနိယာမ ဆိုတဲ့ သဘာဝဥပဒေ ကနေတော့ ဘယ်တော့မှ လွတ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... မြင်တယ် ဆိုတာ ရူပက္ခန္ဓာနဲ့ ဝိညာဏက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ဒေါသထွက်တယ် ဆိုတာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ငါ ဒေါသထွက်နေတာ မဟုတ်ဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။
ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ မတရားတာတွေကို မြင်ရတဲ့အခါ ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ "ငါ သည်းမခံနိုင်ဘူး၊ ငါ သွားသတ်မယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်ပြီး မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ ဒေါသ ဝင်သွားပါပြီ။ "မြင်သိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ဒေါသ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။
အဲဒီ ဒေါသစိတ်လေးဟာ အကြောင်းကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်လေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိ အားလုံး ကွာကျပြီး၊ လောကရဲ့ ကမ္မနိယာမကို ဉာဏ်နဲ့ အေးချမ်းစွာ လက်ခံနိုင်လာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ရဲ့ နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်ကြီးရဲ့ သုတေသန ခန်းမထဲမှာ အလွန် စိတ်ဆိုး ဒေါသထွက်နေတဲ့ သုတေသီ လူငယ်လေး မောင်ဘ ကို တွေ့ရပါတယ်။ မောင်ဘရဲ့ ရှေ့မှာတော့ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်း တစ်ခုဖြစ်တဲ့ (Case-2413) လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ရာချီက အဂတိလိုက်စားခဲ့တဲ့ တရားသူကြီး တစ်ယောက် အသုံးပြုခဲ့တဲ့ တရားစီရင်ရေး သစ်သားတူ (Gavel) လေး တစ်လက် ရှိနေပါတယ်။
မောင်ဘဟာ အဲဒီ သစ်သားတူလေးကို ကြည့်ပြီး ဒေါသတွေ ပေါက်ကွဲနေပါတယ်။ "ဆရာကြီး... စဉ်းစားကြည့်ဗျာ။ ဒီတရားသူကြီးက သူ့ခေတ်တုန်းက လာဘ်စားပြီး အပြစ်မဲ့တဲ့ သူတွေကို သေဒဏ်ပေးခဲ့တယ်။ သူကိုယ်တိုင်ကျတော့ ချမ်းချမ်းသာသာနဲ့ သေသွားတယ်။ လူလုပ်ဥပဒေ (Positive Law) က သူ့ကို ဘာမှ အရေးမယူနိုင်ခဲ့ဘူး။ တရားမျှတမှု ဆိုတာ မရှိဘူး။ ကျွန်တော် ဒီလို လူယုတ်မာရဲ့ ပစ္စည်းကို ပြတိုက်မှာ မထားချင်ဘူး။ ရိုက်ခွဲပစ်ချင်တယ်" လို့ ဒေါသတကြီးနဲ့ အော်ပြောနေပါတယ်။ သူ့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မတရားမှုကို မခံစားနိုင်တဲ့ ဝေဒနာနဲ့ ဒေါသတွေ အပြည့်အဝ ဖုံးလွှမ်းနေပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ မောင်ဘရဲ့ ဒေါသကို နားလည်ပေးပေမယ့်၊ အေးချမ်းတည်ငြိမ်တဲ့ အမူအရာနဲ့ စားပွဲမှာ ဝင်ထိုင်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ မောင်ဘရဲ့ စိတ်ထဲက ပူလောင်မှုတွေကို ဖြိုခွဲဖို့အတွက် မေးခွန်းတွေ စတင် မေးပါတော့တယ်။
"မောင်ဘ... ခဏလေး စိတ်ကို လျှော့ပါ။ ပထမဆုံး မေးခွန်း - မင်းရှေ့မှာ ရောက်နေတဲ့ ဒီပစ္စည်းဟာ တကယ်တမ်း ဘာပစ္စည်းလဲ" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။ မောင်ဘက "သစ်သားတူ လေ ဆရာကြီး" လို့ ဖြေပါတယ်။ "ဒုတိယ မေးခွန်း - အဲဒီ သစ်သားက မတရားမှု လုပ်ခဲ့တာလား၊ လူက လုပ်ခဲ့တာလား။ မင်းက ဘာဖြစ်လို့ သက်မဲ့ သစ်သားကို သွားပြီး ဒေါသထွက်နေရတာလဲ" လို့ ဆက်မေးပါတယ်။ မောင်ဘက အနည်းငယ် ငြိမ်ကျသွားပြီး "လူက လုပ်ခဲ့တာပါ" လို့ တိုးတိုးလေး ဖြေပါတယ်။
ဦးစံလင်းက ဆက်ပြီး "တတိယ မေးခွန်း - အဲဒီ တရားသူကြီးက လူလုပ်ဥပဒေကို လာဘ်ထိုးပြီး လွတ်သွားတယ် ဆိုပါတော့။ ဒါပေမယ့် သဘာဝဥပဒေ ဖြစ်တဲ့ ကမ္မနိယာမ (Law of Kamma) ကနေရော သူ လွတ်သွားရဲ့လား" လို့ မေးပါတယ်။ မောင်ဘက ခေါင်းယမ်းပါတယ်။ "စတုတ္ထ မေးခွန်း - အခု အဲဒီ တရားသူကြီး ဘယ်မှာလဲ" လို့ မေးတော့ မောင်ဘက "သေသွားပါပြီ၊ အရိုးတောင် ဆွေးနေလောက်ပြီ" လို့ ဖြေပါတယ်။ အဲဒီတော့ ဦးစံလင်းက "တွေ့လား... သဘာဝရဲ့ အိုမင်းခြင်း 'ဇရာ' နဲ့ သေဆုံးခြင်း 'မရဏ' ကို သူ ဘယ်လိုမှ လာဘ်ထိုးလို့ မရခဲ့ဘူး။ ပြီးတော့ သူ့ရဲ့ အကုသိုလ်ကံ ဝိပါက တွေကလည်း သံသရာမှာ သူ့နောက်ကို အရိပ်လို လိုက်နေမှာ သေချာတယ်" လို့ ဓမ္မအမြင်နဲ့ ရှင်းပြပါတယ်။
နောက်ဆုံး ပဉ္စမ မေးခွန်း အနေနဲ့ "မောင်ဘ... မင်းက ဒီပစ္စည်းကို ရိုက်ခွဲပစ်လိုက်ရင် မတရားမှုကြီး ပျောက်သွားမှာလား၊ ဒါမှမဟုတ် မင်းရဲ့ သန္တာန်မှာ ဒေါသဆိုတဲ့ အကုသိုလ် သင်္ခါရ အသစ်တစ်ခု ထပ်တိုးသွားမှာလား" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။ ဒီအခါမှာ မောင်ဘဟာ လုံးဝ မျက်စိပွင့်သွားပါတော့တယ်။ သူ့ရဲ့ "ငါ တရားမျှတမှုကို လိုချင်တယ်" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဒေါသဟာ အမှန်တကယ်တော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မီးရှို့နေတာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို သဘောပေါက်သွားပါတယ်။
ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း မူဝါဒ (Policy 1) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "အပိုဒ် ၁.၁ (Art 1.1: Objective preservation of historical truths regardless of moral bias) အရ၊ ငါတို့ဟာ သမိုင်းကို ငါတို့ရဲ့ စိတ်ခံစားချက်နဲ့ ဖျောက်ဖျက်ခွင့် မရှိဘူး။ ကဲ... Template T200 (Root Cause Analysis Template) ကို သုံးပြီး၊ ဒီတရားသူကြီးရဲ့ အဂတိလိုက်စားမှု အကြောင်းကို သမိုင်းသင်ခန်းစာ တစ်ခု အနေနဲ့ စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ရအောင်။ ဒါမှ နောင်လာနောက်သားတွေက လူလုပ်ဥပဒေက လွတ်ရင်တောင်၊ ကမ္မနိယာမက ဘယ်တော့မှ မလွတ်ဘူး ဆိုတာကို သင်ခန်းစာ ရယူနိုင်မှာပေါ့" လို့ လမ်းညွှန်လိုက်ပါတယ်။
ဒီအခါမှာ မောင်ဘလည်း အရာရာကို အေးချမ်းစွာ လက်ခံသွားပြီး၊ ပစ္စည်းကို မဖျက်ဆီးတော့ဘဲ သမိုင်းသင်ခန်းစာ အဖြစ် သေသေချာချာ မှတ်တမ်းတင်လိုက်ပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒေါသကို ရှေ့တန်းမတင်ဘဲ၊ ကမ္မနိယာမ ဆိုတဲ့ သဘာဝ ဥပဒေကို နားလည်လိုက်တဲ့ အခါမှာ ဘယ်လောက် အေးချမ်းသွားသလဲ ဆိုတာ ဒီဇာတ်လမ်းလေးက သက်သေပြနေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ မတရားမှုတွေ၊ အိုမင်းရင့်ရော်မှု (ဇရာ) တွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရတိုင်း အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်ပြီး လည်ပတ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အစဉ်အဆက်ဟာ အမှန်တကယ်တော့ ကိုယ်ပိုင်အစိုးမရတဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်တွေပေါ်မှာ "ငါ မခံနိုင်ဘူး၊ ငါ ဒေါသထွက်တယ်" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ တဏှာ နဲ့ ဒေါသ၊ ဥပါဒါန် တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို တဏှာအစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ၊ ဒေါသတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ ကမ္မနိယာမကို အေးချမ်းစွာ လက်ခံပြီး အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဖဿ၊ ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း ဒေါသသို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ ငါ့ဒေါသ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ မတရားမှုများကို မြင်တွေ့ရသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ဒေါသနှင့် ဥပါဒါန်များကို သတိပညာဖြင့် ပယ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ လူလုပ်ဥပဒေများကို လေးစားလိုက်နာသကဲ့သို့၊ မည်သူမျှ ရှောင်လွှဲ၍မရသော ကမ္မနိယာမကိုလည်း အပြည့်အဝ ယုံကြည် လက်ခံနိုင်ကြပါစေ၊ ကောင်းမြတ်သော ကံတရားများကိုသာ ပြုလုပ်ကာ သမိုင်းတန်ဖိုးများကို နောင်လာနောက်သားများထံ လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး၊ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.