Day: 010 | ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ | အာဏာနှင့် တရား | ဒီဃနိကာယ်၊ စက္ကဝတ္တိသုတ် | Political Science
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၀ ရက်၊ မင်္ဂလာရှိလှတဲ့ အချိန်အခါသမယမှာ တရားနာလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာချမ်းသာကြပါစေ။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းစာမျက်နှာ အဆက်ဆက်ကို ပြန်ကြည့်လိုက်ရင် အာဏာနဲ့ တရား ချိန်ခွင်လျှာ မညီမျှမှုတွေကြောင့် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရတဲ့ သင်ခန်းစာတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ ဒီကနေ့ တရားနာယူနေကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့လည်း မိမိတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဘဝ သမိုင်းစာမျက်နှာသစ်တွေကို လှပစွာ ရေးထိုးနိုင်ကြပါစေ၊ အာဏာထက် တရားကို ရှေ့တန်းတင်ပြီး ဓမ္မလမ်းကြောင်းပေါ်မှာ မှန်ကန်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ကဲ... တရားစကားတွေ မဟောကြားခင်လေးမှာ စိတ်ကလေးကို ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ "ငါ လုပ်နိုင်တယ်၊ ငါ့အာဏာ" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု အတ္တတွေကို ခေတ္တခဏ လွှတ်ချနိုင်အောင် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းလေးကို အရင် ပွားများကြည့်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ရဲ့ ဝင်လေထွက်လေလေးကို သတိကပ်ပြီး အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခဏလောက် ရှုမှတ်ကြည့်ပါမယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်လေးထားပြီး မျက်စိလေးကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ နှာသီးဖျားမှာ လေလေး တိုးဝင်လာရင် ဝင်မှန်းသိမယ်၊ ပြန်ထွက်သွားရင် ထွက်မှန်းသိမယ်။ ဒီလေလေး ဝင်ထွက်နေတာဟာ သဘာဝတရားရဲ့ အလုပ်ပါ။ ဦးဇင်းတို့က အာဏာသုံးပြီး "မြန်မြန် ဝင်စမ်း၊ နှေးနှေး ထွက်စမ်း" လို့ အမိန့်ပေး ခိုင်းစေလို့ မရပါဘူး။ သဘာဝရဲ့ အလိုအတိုင်းသာ စီးဆင်းနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို သတိလေး ကပ်ထားတဲ့အခါ လေလေး ဝင်လာရင် သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်၊ လေလေး ထွက်သွားရင်လည်း သတိလေးနဲ့ ကပ်ပြီး သိနေမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေးက လေကို အတင်းအကျပ် ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားလာရင်၊ "သြော်... အာဏာသုံးချင်တဲ့ စိတ်လေး ဝင်လာပြန်ပြီ" လို့ သတိပြုမိပါစေ။ အဲဒီ ထိန်းချုပ်ချင်တဲ့ စိတ်ကလေးကို ဖြေလျှော့လိုက်ပြီး၊ ဝင်လေထွက်လေလေးရဲ့ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို ညင်သာစွာ စောင့်ကြည့်ပေးပါ။ ဦးဇင်းတို့ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးရဲ့ အရှင်သခင် မဟုတ်ပါဘူး၊ စောင့်ကြည့်လေ့လာသူ သက်သက်သာ ဖြစ်တယ် ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းကြည့်ကြစို့ နော်။
ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကလေး ပြင်ပကို ထွက်သွားဖို့ ကြံရွယ်လိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ လွင့်ပျံသွားတဲ့ သဘောလေးကို သတိထားမိအောင် ကြိုးစားကြည့်ပါ။ အတွေးတွေ ဝင်လာရင်လည်း အတင်းအကျပ် မောင်းထုတ်စရာ မလိုပါဘူး။ လာပါစေ၊ သတိလေးနဲ့ သိလိုက်ပြီး နှာသီးဖျားက လေလေးဆီကိုသာ ညင်သာစွာ ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။ အာဏာသုံးပြီး အတင်း ဖိနှိပ်ထားတဲ့ စိတ်ဟာ ပူလောင်တတ်ပါတယ်။ တရားသဘောနဲ့ လွှတ်ထားပြီး သတိကပ်ထားတဲ့ စိတ်ကသာ အေးချမ်းတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလိုမျိုး စိတ်ကို ဝင်လေထွက်လေ အာရုံ တစ်နေရာတည်းမှာ စူးစိုက်ထားနိုင်ရင် ခိုင်မာတဲ့ သမာဓိ ရလာပါပြီ။ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီ၊ အရာရာကို ထိန်းချုပ်ချင်တဲ့ လောဘ၊ အာဏာစွဲတွေ ခေတ္တခဏ ရပ်တန့်သွားပြီ ဆိုရင်တော့ တရားတော်ကို အေးအေးဆေးဆေး နာယူမှတ်သားနိုင်ပါပြီ။ ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လောကမှာ အာဏာ (Power) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ အဲဒီအာဏာကို ဘယ်လို သုံးစွဲသင့်သလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာနဲ့ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ (Political Science) ပညာရပ်တွေမှာ ဘယ်လို ရှုမြင်ကြသလဲ ဆိုတာကနေ စပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ခေတ် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ (Political Science) ပညာရပ်မှာ အလွန် အရေးပါတဲ့ အခြေခံ သဘောတရား နှစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ 'Power' လို့ခေါ်တဲ့ အာဏာ နဲ့ 'Authority' လို့ခေါ်တဲ့ တရားဝင် အခွင့်အာဏာ တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပညာရှင်တွေက Power ဆိုတာ လူတစ်ယောက်ကို သူ မလုပ်ချင်တဲ့ အရာတစ်ခုကို အတင်းအကျပ် လုပ်ခိုင်းနိုင်စွမ်း လို့ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုကြပါတယ်။ ဥပမာ - သေနတ်ကိုင်ထားတဲ့ ဓားပြတစ်ယောက်ဟာ လူတစ်ယောက်ဆီက ပိုက်ဆံကို အတင်း လုယူနိုင်တဲ့ အာဏာ (Power) ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအာဏာဟာ ကြောက်စိတ်ကို အခြေခံထားတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် တရားမျှတမှု မရှိပါဘူး။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ယာဉ်ထိန်းရဲ တစ်ယောက် လမ်းဆုံမှာ ရပ်ပြီး ကားတွေကို ရပ်ခိုင်းတဲ့ အခါမျိုးနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ကြစို့။ ကားမောင်းတဲ့ သူတွေဟာ ယာဉ်ထိန်းရဲကို ကြောက်လို့ ရပ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ ယာဉ်ထိန်းရဲ ဝတ်ဆင်ထားတဲ့ ယူနီဖောင်းနဲ့ ဥပဒေက အပ်နှင်းထားတဲ့ 'Authority' (တရားဝင် အခွင့်အာဏာ) ကို လေးစားတဲ့အတွက် ရပ်ပေးကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဆိုလိုတာက အာဏာ (Power) သက်သက်ဟာ ကြမ်းတမ်းပြီး ဖိနှိပ်တတ်ပေမယ့်၊ ဥပဒေနဲ့ ညီညွတ်တဲ့ တရားဝင် အာဏာ (Authority) ကတော့ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို စည်းကမ်းတကျ ဖြစ်အောင် ထိန်းကျောင်းပေးနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက 'အရှင်ဘုရား၊ တရားဝင် အာဏာရထားတဲ့ သူက အဲဒီအာဏာကို အလွဲသုံးစား လုပ်ရင်ကော ဘယ်လို လုပ်မလဲ' တဲ့။ အလွန်ကောင်းတဲ့ မေးခွန်းပါ။ Political Science ပညာရပ်မှာ "Absolute power corrupts absolutely" (အကြွင်းမဲ့ အာဏာသည် အကြွင်းမဲ့ ပျက်စီးစေသည်) ဆိုတဲ့ စကားပုံ တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အာဏာရှိတဲ့ သူတစ်ယောက်ကို ထိန်းကျောင်းမယ့် ဥပဒေ (တရား) မရှိဘူး၊ ကိုယ်ကျင့်တရား (Ethics) မရှိဘူး ဆိုရင်၊ အဲဒီလူဟာ မကြာခင်မှာ အာဏာရှင် (Tyrant) အဖြစ်ကို ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ အာဏာရဲ့ သဘာဝဟာ အရက်သေစာလိုပါပဲ၊ မူးယစ်စေတတ်ပါတယ်၊ မာနကို ကြီးထွားစေတတ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် နိုင်ငံရေးစနစ်တွေမှာ Checks and Balances လို့ခေါ်တဲ့ အပြန်အလှန် ထိန်းကျောင်းတဲ့ စနစ်တွေကို တည်ဆောက်ကြရပါတယ်။ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး ဆိုပြီး အာဏာကို ခွဲဝေထားကြရပါတယ်။ အာဏာရှိတဲ့ သူတိုင်းဟာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ဆိုတဲ့ 'တရား' ရဲ့ အောက်မှာပဲ ရှိရပါမယ်။ ဥပဒေ (တရား) ကသာ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ လူပုဂ္ဂိုလ်က အမြင့်ဆုံး မဟုတ်ပါဘူး။ အုပ်ချုပ်သူက ဥပဒေကို ကျော်လွန်ပြီး သူ့သဘောဆန္ဒအတိုင်း လုပ်လာပြီ ဆိုရင်၊ အဲဒီတိုင်းပြည်ဟာ မကြာခင်မှာ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုတွေ၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတော့မှာ ဖြစ်တယ်လို့ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ပညာရှင်တွေက အခိုင်အမာ သတိပေးထားကြပါတယ်။
ကဲ... ဆက်လက်ပြီးတော့ ဘုရားရှင်ရဲ့ ပါဠိတော်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ဒီခေတ်သစ် နိုင်ငံရေး သဘောတရားတွေ မပေါ်ပေါက်ခင် လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက၊ ဒီဃနိကာယ်၊ စက္ကဝတ္တိသုတ် (စာမျက်နှာ-၁) မှာ အာဏာနဲ့ တရားရဲ့ ဆက်စပ်မှုကို အလွန် ပီပြင်စွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က စကြာမင်း (စက္ကဝတ္တိ) ဆိုတဲ့ ကမ္ဘာကြီး တစ်ခုလုံးကို အုပ်စိုးနိုင်တဲ့၊ အမြင့်ဆုံးသော အာဏာပိုင်ရှင်ကြီး အကြောင်းကို ပုံခိုင်းပြီး ဟောတော်မူပါတယ်။ စကြာမင်းကြီးဟာ တိုက်ကြီးလေးကျွန်းလုံးကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်တဲ့ အာဏာ အပြည့်အဝ ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘုရားရှင်က မေးခွန်းထုတ်ပါတယ်။ "အဲဒီလောက် အာဏာကြီးတဲ့ စကြာမင်းကြီးရဲ့ အထက်မှာကော အကြီးအကဲ (Boss) ရှိသေးသလား" လို့ မေးပါတယ်။
သာမန်လူတွေကတော့ စကြာမင်းထက် ကြီးတဲ့သူ မရှိတော့ဘူးလို့ ထင်ကြမှာပါ။ ဒါပေမယ့် ဘုရားရှင်က "စကြာမင်းရဲ့ အထက်မှာ အကြီးအကဲ ရှိသေးတယ်။ အဲဒါကတော့ 'ဓမ္မ' (တရား) ပဲ" လို့ အတိအကျ ဖြေတော်မူပါတယ်။ ပါဠိတော်မှာ "ဓမ္မံယေဝ သက္ကရောန္တော၊ ဓမ္မံ ဂရုကရောန္တော၊ ဓမ္မံ မာနေန္တော၊ ဓမ္မံ ပူဇေန္တော၊ ဓမ္မဓဇော၊ ဓမ္မကေတု၊ ဓမ္မာဓိပတေယျော" လို့ အနက်ဖွင့်ပြထားပါတယ်။ ဆိုလိုတာက တကယ့် မင်းကောင်းမင်းမြတ် စကြာမင်း ဆိုတာ ကိုယ့်အာဏာကို ကိုယ်ကိုးကွယ်တာ မဟုတ်ဘူး။ တရား (ဓမ္မ) ကိုသာ အရိုအသေ ပြုတယ်၊ တရားကိုသာ အလေးအမြတ် ထားတယ်၊ တရားကိုသာ တံခွန် အလံအဖြစ် စိုက်ထူတယ်၊ တရားကိုသာ အကြီးအမှူး (ဓမ္မာဓိပတေယျ) အဖြစ် ထားရှိရတယ် လို့ ဟောကြားတော်မူပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ ဆိုလိုရင်းကို ခေတ်သစ် Political Science ပညာရပ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် အလွန်ပဲ အံ့သြစရာ ကောင်းပါတယ်။ သိပ္ပံပညာက "Rule of Law" (ဥပဒေစိုးမိုးရေး) လို့ ခေါ်တဲ့ အယူအဆကို ဘုရားရှင်က "ဓမ္မာဓိပတေယျ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးနဲ့ အတိအကျ ဖွင့်ဆိုခဲ့တာပါ။ အုပ်ချုပ်သူ မင်းဟာ တရားကို စောင့်ထိန်းမှသာ တိုင်းပြည်ဟာ ငြိမ်းချမ်းသာယာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ စက္ကဝတ္တိသုတ်မှာပဲ ဆက်ဟောထားတာ ရှိပါတယ်။ နောင်ခေတ်အဆက်ဆက်မှာ ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ မင်းတွေဟာ တရားကို မစောင့်ထိန်းတော့ဘဲ၊ ကိုယ့်အာဏာကို သုံးပြီး တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်လာတဲ့အခါ၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွေ စတင် ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... အုပ်ချုပ်သူက တရားမစောင့်တော့တဲ့ အတွက် ဆင်းရဲသားတွေကို မထောက်ပံ့ဘူး။ ဆင်းရဲလာတော့ လူတွေဟာ ခိုးဝှက်ကြတယ်။ ခိုးဝှက်တော့ အုပ်ချုပ်သူက လက်နက်နဲ့ သတ်ဖြတ် နှိမ်နှင်းတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ပြည်သူတွေကလည်း လက်နက်ကိုင်ပြီး ပြန်လည် တုံ့ပြန်ကြတယ်။ အဲဒီကနေစပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ လိမ်လည်မှု၊ ဂုံးချောမှု၊ ရမ္မက်ကြီးမှု၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဖြစ်မှုတွေ တရိပ်ရိပ် တက်လာပြီး၊ နောက်ဆုံးမှာ လူတွေရဲ့ သက်တမ်းဟာ ၁၀ နှစ်တမ်း အထိ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးသွားရတယ် လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။ တွေ့လိုက်ရပြီလား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မင်းကျင့်တရား ပျက်ရင် တိုင်းပြည်ပျက်မယ် ဆိုတာ၊ အာဏာရှိသူက တရားကို မစောင့်ထိန်းတဲ့ အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သံသရာစက်ဝန်းကြီး တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်တဲ့ မင်းတွေတောင် တရားကို လက်ကိုင်ထားရရင်၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို အုပ်ချုပ်တဲ့ နေရာမှာရော، ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာဏာစွဲ၊ အတ္တစွဲတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ယန္တရားကြီးကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲ ကြည့်ရအောင်။ ဦးဇင်းတို့ဟာ နေရာဌာန တစ်ခုမှာ၊ အလုပ်ခွင် တစ်ခုမှာ အထက်လူကြီး ဖြစ်လာပြီ ဆိုပါစို့။ အဲဒီအခါမှာ ကိုယ့်ရဲ့ တပည့် တစ်ယောက်က ကိုယ့်ရဲ့ အမိန့်ကို မနာခံဘူး ဆိုရင် စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သွားသလဲ ဆိုတာကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ကြည့်ကြစို့။
ပထမဆုံး အနေနဲ့ နား (သောတဒွါရ) ဆိုတဲ့ အတွင်းတံခါးပေါက်နဲ့၊ တပည့်ဖြစ်သူရဲ့ ငြင်းဆန်တဲ့ အသံ (သဒ္ဒါရုံ) ဆိုတဲ့ အပြင်အာရုံ လာရောက် တိုက်ခိုက်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီလို တိုက်ခိုက်လိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ၊ အတိတ်ကံကြောင့် ပေါ်လာတဲ့ နားအကြည်ရုပ် (သောတပသာဒ) ရဲ့ အစွမ်းကြောင့် 'သောတဝိညာဏဓာတ်' လို့ခေါ်တဲ့ ကြားသိစိတ်လေးဟာ ချက်ချင်း ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်။ နားရယ်၊ အသံရယ်၊ ကြားသိစိတ်ရယ် ဒီတရား သုံးပါး ဆုံမိသွားတာကို အဘိဓမ္မာမှာ 'ဖဿ' (Contact) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တွေ့ထိမှုလေး ဖြစ်သွားတာပါ။
ဖဿဖြစ်လာတာနဲ့ တစ်ဆက်တည်းမှာပဲ "ဟာ... ဒီကောင် ငါ့ကို ပြန်ပြောတယ်" ဆိုတဲ့ မသာယာတဲ့ ခံစားမှု 'ဒေါမနဿ ဝေဒနာ' လေး ချက်ချင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဝေဒနာ ဖြစ်ပြီးတာနဲ့ "ဒါ ငါ့အာဏာကို စိန်ခေါ်တာပဲ" လို့ မှတ်သားလိုက်တဲ့ 'သညာ'၊ "ငါ ဘယ်သူလဲ ဆိုတာ ပြရမယ်၊ အပြစ်ပေးရမယ်" လို့ တိုက်တွန်းစီရင်တဲ့ 'သင်္ခါရ' (ဒေါသ) တရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာပါတော့တယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ငါက ဆရာပဲ၊ ငါ့အာဏာ" လို့ အပြင်းအထန် စွဲလမ်းသွားတဲ့ အဆင့်ကို ရောက်သွားပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ တဏှာကနေ တစ်ဆင့်တက်သွားတဲ့ 'ဥပါဒါန်' (Upadana/Clinging) ကို အထူး သတိပြုရပါမယ်။ လိုချင်တာက တဏှာ၊ ရထားတဲ့ အာဏာ၊ ရထားတဲ့ ရာထူးကို မြဲမြံစွာ ဆုပ်ကိုင်ထားတာ၊ စွဲလမ်းနေတာက 'ဥပါဒါန်' ပါပဲ။ ဥပါဒါန် ဆိုတာ မီးရဲရဲ တောက်နေတဲ့ သံပူလုံးကြီးကို လက်နဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားသလိုပါပဲ။ ပူမှန်းသိရက်နဲ့ မလွှတ်ချနိုင်အောင် စွဲလမ်းနေတာပါ။ ခန္ဓာငါးပါး အနေနဲ့ ပြန်ဖွဲ့ကြည့်ရင် အသံနဲ့ နားအကြည်ရုပ်က 'ရူပက္ခန္ဓာ'၊ ကြားသိစိတ်က 'ဝိညာဏက္ခန္ဓာ'၊ ဒေါသထွက်တဲ့ ခံစားမှုက 'ဝေဒနာက္ခန္ဓာ'၊ မှတ်သားတာက 'သညာက္ခန္ဓာ'၊ အာဏာစွဲနဲ့ ဒေါသထွက်နေတာက 'သင်္ခါရက္ခန္ဓာ' တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး လည်ပတ်နေတာ သက်သက်ပါပဲ။
ကိုင်း... သေချာ စဉ်းစားကြည့်ကြစို့။ ဒီလောက် ရှင်းလင်းနေတဲ့ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကြီး လည်ပတ်သွားတာကို ငါတို့က ဘာကြောင့် "ငါ့အာဏာ၊ ငါက ဆရာပဲ" လို့ ထင်နေကြတာလဲ။ မျက်လှည့်ပြသူရဲ့ ဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မျက်လှည့်ဆရာက ကြိုးတစ်ချောင်းကို မြွေဖြစ်အောင် လှည့်စားပြတဲ့အခါ၊ အမှန်ကို မသိတဲ့သူက တကယ့် မြွေအစစ်ကြီး လို့ ထင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုပဲ အလွန် မြန်ဆန်လွန်းတဲ့ ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး လည်ပတ်နေတာကို အမှန်အတိုင်း မသိတဲ့အခါ "ဒါ ငါပဲ၊ ငါ့ရဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာပဲ" လို့ အကောင်အထည် 'ငါ' အနေနဲ့ ဆုပ်ကိုင်ထားတာဟာ "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" အစစ်ပါပဲ။
အဲဒီ "ငါ့အာဏာ" ဆိုတဲ့ ရာထူးဂုဏ်သိမ်ကြီးက အမြဲတမ်း ခိုင်မြဲနေမယ်၊ ထာဝရ တည်တံ့နေမယ် လို့ ထင်နေတာက "သဿတဒိဋ္ဌိ" ပါ။ ပြီးတော့ ဒီအာဏာကို သုံးပြီး သူများဘဝကို ဖျက်ဆီးပစ်မယ်၊ သေရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး၊ ငါ လုပ်ချင်တာ လုပ်ခွင့်ရှိတယ် လို့ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးကို ပယ်ဖျက်ပြီး အပြတ်ယူတာက "ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ" ပါ။ တကယ်တော့ အာဏာဆိုတာ လူ့အဖွဲ့အစည်းက ပေးထားတဲ့ (Sammuti/ပညတ်) တာဝန်တစ်ခု သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
တကယ်တမ်း ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်ကြည့်လိုက်ရင် မျက်လှည့်ဆရာရဲ့ လှည့်စားမှုကို ချက်ချင်း သိသွားသလိုပါပဲ။ "သြော်... အသံကို ကြားတယ် ဆိုတာ သောတဝိညာဏဓာတ် သက်သက်ပဲ။ အာဏာကို စွဲလမ်းနေတဲ့ ဥပါဒါန် ဆိုတာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ သက်သက်ပဲ။ ငါ မဟုတ်ဘူး။ ငါ့အာဏာ မဟုတ်ဘူး။ ဓာတ်သဘောတွေ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လို့ ပေါ်လာတာပါလား" လို့ ဉာဏ်နဲ့ ထိုးထွင်း သိမြင်လိုက်တာနဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ချက်ချင်း ပြုတ်ကျသွားပါတယ်။
ဒါဆိုရင် လက်တွေ့မှာ ကိုယ့်ရဲ့ အာဏာကို စိန်ခေါ်ခံရလို့ ဒေါသထွက်လာရင် ဘယ်လိုမှတ်ရမလဲ။ ဥပမာ- ရင်ထဲမှာ အာဏာပြချင်တဲ့ စိတ်၊ ဒေါသဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ် ဆိုပါစို့။ "ငါက ဆရာပဲ၊ သူ့ကို အပြစ်ပေးရမယ်" လို့ ပညတ်အာရုံနောက်ကို လိုက်မမှတ်ပါနဲ့။ အဲဒီလို မှတ်ရင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိနဲ့ ဥပါဒါန် ဝင်သွားပါပြီ။ "ကြားသိစိတ်လေး ပေါ်လာတယ်... သတိနဲ့ သိတယ်၊ ဒေါသ ဝေဒနာလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်၊ ဥပါဒါန် အစွဲလေး ပေါ်လာတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ ပရမတ်ကို ဦးစားပေး မှတ်ပါ။
အဲဒီ ဒေါသနဲ့ ဥပါဒါန် စိတ်လေးဟာ အကြောင်း (ဖဿ) ကြောင့် ပေါ်လာပြီး ချက်ချင်းပဲ အသစ်အသစ် အစားထိုးကာ ပျက်စီးသွားတဲ့ ဓမ္မသဘောလေးပါ။ သတိလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရင် အဲဒီစိတ်လေး ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို အထင်အရှား မြင်ရပါမယ်။ ဖြစ်ပြီး ပျက်သွားတာကို မြင်တော့ "ခိုင်တယ်၊ မြဲတယ်" လို့ ထင်တဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ ပြုတ်ပါတယ်။ ပျက်သွားပေမယ့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်ရင် နောက်ထပ် စိတ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တာကို မြင်တဲ့အတွက် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိလည်း ပြုတ်ပါတယ်။ ရုပ်နဲ့နာမ်ပဲ ရှိတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ မပါဘူးလို့ သိတဲ့အတွက် ဒိဋ္ဌိသုံးပါးလုံး ကွာကျပြီး၊ အာဏာထက် တရား (ဓမ္မ) ကို ရှေ့တန်းတင်နိုင်တဲ့ အသိဉာဏ်ကို ရရှိလာမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာကို ပြတိုက်ကြီး တစ်ခုက ဇာတ်ကောင် နှစ်ယောက်ရဲ့ ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ အချိန်ကတော့ ပြတိုက်မှာ အထူး ဧည့်သည်တော်တွေ လာရောက်မယ့် နေ့လည်ခင်း တစ်ခုပါ။ ပြတိုက်မှာ ဌာနမှူး နှစ်ယောက် ရှိပါတယ်။ ပထမ တစ်ယောက်က ဦးဘမောင် ဖြစ်ပြီး، သူဟာ အာဏာကို အလွန် မက်မောသူ၊ "ငါ ပြောရင် ရရမယ်" ဆိုတဲ့ အာဏာရှင်ဆန်ဆန် (Authoritarian) အုပ်ချုပ်တတ်သူ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယ တစ်ယောက်ကတော့ ဒေါ်အေး ဖြစ်ပြီး၊ သူကတော့ ပြတိုက်ရဲ့ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း မူဝါဒတွေကို တိတိကျကျ လိုက်နာပြီး၊ တရား (Ethical Governance) ကို အခြေခံ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီနေ့မှာ နိုင်ငံရေးအရ သြဇာကြီးမားတဲ့ ဧည့်သည်တော် တစ်ယောက် ပြတိုက်ကို ရောက်လာပါတယ်။ ပြတိုက်ထဲမှာ အလွန် နုနယ်ပြီး အဖိုးတန်တဲ့ ရှေးခေတ် ဘုရင်တစ်ပါးရဲ့ ရွှေပန်းကုံး သရဖူ တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒီ သရဖူကို လုံခြုံရေး မှန်ကန်ကြီးထဲမှာ သေချာ သိမ်းဆည်းထားတာပါ။ ဒါပေမယ့် ဧည့်သည်တော်က အဲဒီ သရဖူကို မှန်ကန်ထဲက ထုတ်ပြီး ကိုယ်တိုင် လက်နဲ့ ကိုင်ကြည့်ချင်တယ်လို့ တောင်းဆိုလာပါတယ်။
ဒီအခါမှာ ဌာနမှူး ဦးဘမောင်က သူ့ရဲ့ အာဏာနဲ့ သြဇာကို ဧည့်သည်တော် ရှေ့မှာ ပြချင်တဲ့အတွက် "ရတာပေါ့ ခင်ဗျာ... ကျွန်တော် ချက်ချင်း ဖွင့်ပေးပါမယ်။ ကျွန်တော်က ဒီဌာနရဲ့ အကြီးအကဲပဲ၊ ကျွန်တော် လုပ်ပိုင်ခွင့် အပြည့်ရှိတယ်" ဆိုပြီး မှန်ကန် သော့ကို သွားယူပါတော့တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဌာနမှူး ဒေါ်အေးက ကြားဖြတ်ပြီး တားလိုက်ပါတယ်။ "ဦးဘမောင်... ဖွင့်လို့ မရဘူး။ ဒီသရဖူက လေထုနဲ့ တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ရင် ပျက်စီးသွားနိုင်တယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒအရ ဘယ်သူမှ ကိုင်တွယ်ခွင့် မရှိဘူး" လို့ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ပြောလိုက်ပါတယ်။
ဒီစကားကို ကြားလိုက်ရတဲ့ အခါ ဦးဘမောင်ရဲ့ မျက်နှာဟာ ဒေါသကြောင့် နီရဲသွားပါတယ်။ သူဟာ လူပုံလယ်မှာ သူ့ရဲ့ အာဏာကို စိန်ခေါ်ခံလိုက်ရတယ် လို့ ခံစားလိုက်ရတယ်။ ဥပါဒါန် စွဲလမ်းမှုတွေ အပြင်းအထန် ဖြစ်လာပြီး "မင်း ဝင်မစွက်နဲ့... ငါက မင်းထက် ရာထူးကြီးတယ်။ ငါ ဖွင့်ဆိုရင် ဖွင့်ရမယ်၊ မင်းကို အလုပ်ထုတ်ပစ်မယ်" လို့ ဒေါသတကြီးနဲ့ အော်ပြောပါတော့တယ်။ ဒေါ်အေးကတော့ တည်ငြိမ်စွာနဲ့ပဲ "ရာထူးကြီးတာ မှန်ပေမယ့်၊ ပြတိုက်ရဲ့ ဥပဒေ (တရား) ကို ကျော်လွန်ပြီး အာဏာသုံးခွင့် ဘယ်သူမှ မရှိဘူး" လို့ ပြန်လည် တုံ့ပြန်ပါတယ်။ အခြေအနေက အလွန် တင်းမာလာပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ပြတိုက်မှူးကြီး ဦးစံလင်း ရောက်လာပါတယ်။ ဦးစံလင်းဟာ အခြေအနေကို အကဲခတ်လိုက်ပြီး، ဇာတ်ကောင် နှစ်ယောက်ရဲ့ လုပ်ရပ်ကို နှိုင်းယှဉ် (Method #19) သုံးသပ်လိုက်ပါတယ်။ "ဦးဘမောင်... ခင်ဗျားက ဧည့်သည်တော် ရှေ့မှာ မျက်နှာရချင်လို့၊ ကိုယ့်အာဏာကို ပြချင်လို့ သမိုင်းဝင် ပစ္စည်းကို ဖျက်ဆီးဖို့ ဝန်မလေးဘူး ဖြစ်နေတယ်။ ခင်ဗျားရဲ့ အာဏာသုံးမှုဟာ တရား (ဓမ္မ) နဲ့ မညီဘူး။ ဒေါ်အေးကတော့ ရာထူးငယ်ပေမယ့်၊ မူဝါဒဆိုတဲ့ တရား (ဓမ္မ) ကို အခြေခံပြီး ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကာကွယ်တယ်။ ဒါဟာ မှန်ကန်တဲ့ တရားဝင် အာဏာ (Authority) ရဲ့ သဘောပဲ" လို့ ရှင်းပြပါတယ်။
ဆက်ပြီး ဦးစံလင်းက ပြတိုက်ရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ သုံးစွဲမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒ အမှတ် ၃ (Policy 3) ကို ထုတ်ပြလိုက်ပါတယ်။ "အပိုဒ် ၃.၁ (Art 3.1: Ethical boundaries of administrative power) အရ၊ မည်သည့် အုပ်ချုပ်သူမှ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အကျိုးအတွက်သော်လည်းကောင်း၊ မာနအတွက်သော်လည်းကောင်း မူဝါဒကို ကျော်လွန်၍ အာဏာသုံးစွဲခွင့် မရှိဘူး။ ကဲ... ဦးဘမောင်၊ ခင်ဗျား သရဖူကို ဖွင့်ချင်ရင် ပုံစံ T242 (Authority Justification Template) မှာ ဒီလို ဖွင့်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် သမိုင်းပစ္စည်း မပျက်စီးနိုင်ဘူး ဆိုတာကို သိပ္ပံနည်းကျ အကြောင်းပြချက် ခိုင်ခိုင်လုံလုံ ရေးပြနိုင်မလား" လို့ မေးလိုက်ပါတယ်။
ဦးဘမောင်ဟာ ပုံစံ T242 ကို ကြည့်ပြီး ချွေးပြန်သွားပါတယ်။ သူ ဖွင့်ချင်တာဟာ သုတေသန အတွက် မဟုတ်ဘဲ၊ သူ့ရဲ့ အာဏာစွဲ၊ မာန သက်သက်ကြောင့် ဖြစ်နေတာကို သိပ္ပံနည်းကျ ဘယ်လိုမှ အကြောင်းပြလို့ မရတော့ပါဘူး။ နောက်ဆုံးမှာတော့ သူဟာ သူ့ရဲ့ အမှားကို ဝန်ခံပြီး၊ အာဏာစွဲ ဥပါဒါန်ကို လွှတ်ချလိုက်ရပါတော့တယ်။ ကြည့်စမ်း သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အာဏာရှိတိုင်း လုပ်လို့ မရဘူး၊ အဲဒီ အာဏာဟာ တရား (ဓမ္မ) ရဲ့ အောက်မှာပဲ ရှိရမယ် ဆိုတာကို ဒီဇာတ်လမ်းလေးက အတိအကျ သက်သေပြနေပါတယ်။ စက္ကဝတ္တိသုတ်မှာ ဘုရားရှင် ဟောခဲ့သလိုပဲ၊ အာဏာရှင်ဟာ တရားကို လေးစားလိုက်နာမှသာ အရာရာ အေးချမ်း အောင်မြင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... အခုဟောခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး ကြည့်ကြစို့။ လောကမှာ အာဏာအတွက် လုယက်နေရတာ၊ အာဏာကို အလွဲသုံးစား လုပ်ပြီး ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ယန္တရားကြီး ပူလောင်စွာ လည်ပတ်နေရတာဟာ အမှန်တကယ်တော့ မခိုင်မြဲတဲ့၊ ဆင်းရဲတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကြီး ဖြစ်နေပါတယ်။ ဒါကို သေချာ ပိုင်းခြားသိဖို့ လိုပါတယ်။
ဒီဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ရာထူး၊ အာဏာ၊ ခန္ဓာတွေပေါ်မှာ "ဒါ ငါ့အာဏာပဲ၊ ငါက အကြီးဆုံးပဲ" ဆိုပြီး အတ္တနဲ့ တင်းကျပ်စွာ တပ်မက်စွဲလမ်းနေတဲ့ ဥပါဒါန် (Clinging) နဲ့ တဏှာ၊ မာန တွေဟာ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို ဥပါဒါန် အစွဲတွေ၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌိအစွဲတွေ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားတဲ့ အခြေအနေ၊ အာဏာကို စွဲလမ်းမှု ကင်းစင်ပြီး တရား (ဓမ္မ) ၌ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်ဟာ နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီလို ငြိမ်းချမ်းရာကို ရောက်ရှိဖို့အတွက်၊ အကြောင်းအကျိုး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး၊ အာရုံနဲ့ ဒွါရ တိုက်ခိုက်လို့ ဝေဒနာ ပေါ်လာတိုင်း ဥပါဒါန်သို့ မကူးစေဘဲ "ငါ မဟုတ်ဘူး၊ အာဏာ မဟုတ်ဘူး၊ ရုပ်နာမ် ခန္ဓာငါးပါး ဓာတ်သဘော သက်သက်သာ ဖြစ်တယ်" လို့ သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေတဲ့ ကျင့်စဉ်ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ လမ်းစဉ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ် ဆိုတာ အလွန်ပဲ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒီနေ့ ဟောခဲ့တဲ့ ဓမ္မအလျှောက် အားလုံးပဲ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အာဏာ၊ ရာထူး၊ အဆင့်အတန်းတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ဥပါဒါန် စွဲလမ်းမှုများကို သတိပညာဖြင့် ပယ်ခွာနိုင်ကြပါစေ၊ မိမိ ရရှိထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ အခွင့်အာဏာများကို အများအကျိုးအတွက်၊ ဓမ္မနှင့်အညီ မှန်ကန်စွာ အသုံးပြုနိုင်ကြပါစေ၊ မင်းကျင့်တရားနှင့်အညီ နေထိုင်ခြင်းဖြင့် သာယာဝပြောသော ဘဝများကို တည်ဆောက်ကာ မှန်ကန်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်ကျန်းမာ၊ စိတ်ချမ်းသာကြပြီး၊ ဥပါဒါန် ခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ အမြန်ဆုံး မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
