Day: 362 | ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃ | ၂၀၂၃ နှစ်ချုပ် (၃) - မှတ်ဉာဏ်နှင့် သညာကို စာရင်းစစ်ခြင်း (Memory Audit) | သံယုတ္တနိကာယ်၊ ခန္ဓဝဂ်၊ သညာ | Memory Audit
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း (၁) ရက် (လပြည့်ကျော် ၁ ရက်)၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၈) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါသမယမှာ တရားနာရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... ၂၀၂၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်တာ ကာလအတွင်း မိမိတို့၏ စိတ်၌ မှတ်သားထားသော အမှတ်အသား (သညာ) များကို ပြန်လည်စစ်ဆေးနိုင်ကြပါစေ၊ မှတ်ဉာဏ်ဟူသည် တံလျှပ်ကဲ့သို့ လှည့်စားတတ်သော သဘောရှိကြောင်းကို ပိုင်းခြားသိမြင်၍ အတိတ်၏ အရိပ်များမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်တွေက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Material Audit" (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စာရင်းစစ်) နဲ့ "Emotional Audit" (ခံစားမှုပိုင်းဆိုင်ရာ စာရင်းစစ်) တို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီးပြီ။ ဒီနေ့တော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခန္ဓာငါးပါးထဲမှာ အလှည့်စားဆုံး၊ အရှုပ်ထွေးဆုံးနဲ့ လူကို ဒုက္ခအပေးဆုံးဖြစ်တဲ့ "သညာ" (Sañña - Perception/Memory) ကို စာရင်းစစ်ကြမယ့်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ စာရင်းစစ်တဲ့အခါ "Records" (မှတ်တမ်းများ) ကို စစ်ဆေးရသလိုပါပဲ။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်တာပတ်လုံး ဦးနှောက်ထဲမှာ၊ စိတ်ထဲမှာ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ "File" တွေ၊ "Folder" တွေကို ပြန်ဖွင့်ကြည့်ရမယ့် အချိန်ပါပဲ။
ဘယ်သူ့ကို ရန်သူလို့ မှတ်ထားသလဲ။
ဘယ်ကိစ္စကို မမေ့နိုင်စရာလို့ မှတ်ထားသလဲ။
ဘယ်အရာကို တန်ဖိုးရှိတယ်လို့ မှတ်ထားသလဲ။
ဒီမှတ်တမ်းတွေဟာ "အမှန်" (Fact) တွေလား၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်က ဖန်တီးထားတဲ့ "ပုံရိပ်ယောင်" (Illusion) တွေလား။ ဒါကို စစ်ဆေးတာကို "Memory Audit" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒီအကြောင်း အသေးစိတ် မပြောခင်မှာ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ မှတ်တမ်းဟောင်းတွေဆီ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သွားပြီး၊ ကိုယ့်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေ ဘယ်လောက် လှည့်စားတတ်သလဲ ဆိုတာကို သိမြင်ဖို့ "အတိတ်ပြန်ပြောင်း ဆင်ခြင်ခြင်း" (Retrospective Reflection) အလုပ်ပေးလေး တစ်ခုလောက် အရင် စမ်းလုပ်ကြည့်ရအောင်။
ကဲ... အားလုံးပဲ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထား၊ မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်ကို လျှောက်မသွားစေနဲ့နော်။
အခု... ယောဂီတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ သို့မဟုတ် ဖေဖော်ဝါရီလ လောက်ဆီကို ပြန်ပို့လိုက်ပါ။
အဲဒီအချိန်တုန်းက... ယောဂီတို့ အကြီးအကျယ် စိတ်ဆိုးခဲ့ရတဲ့၊ သို့မဟုတ် စိတ်ညစ်ခဲ့ရတဲ့ ကိစ္စတစ်ခုကို ပြန်ရှာကြည့်ပါ။
(ဥပမာ - ရုံးမှာ အဆူခံရတာ၊ မိတ်ဆွေနဲ့ စကားများတာ)။
အဲဒီ ပုံရိပ်ကို စိတ်ထဲမှာ "ရုပ်ရှင်" ပြသလို ပြန်မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။
သူ့မျက်နှာ၊ သူ့အသံ၊ ကိုယ့်ရဲ့ တုံ့ပြန်ပုံ။
အခု... ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးခွန်းထုတ်ကြည့်ပါ။
"အဲဒီတုန်းက ငါ မြင်ခဲ့တဲ့၊ ကြားခဲ့တဲ့ အရာတွေဟာ... တကယ်ပဲ အဲဒီအတိုင်း ဟုတ်ရဲ့လား"။
"ဒါမှမဟုတ် ငါ့ရဲ့ ဒေါသ (Emotion) က ပုံကြီးချဲ့ပြီး မှတ်သားခဲ့တာလား"။
"အဲဒီတုန်းက 'ကမ္ဘာပျက်ပြီ' လို့ ထင်ခဲ့တဲ့ ကိစ္စက... အခု ဒီဇင်ဘာလ ရောက်တော့ ဘာဖြစ်သွားပြီလဲ"။
"ပျောက်ကွယ်သွားပြီ... အရေးမပါတော့ဘူး... တံလျှပ်လိုပဲ ပျောက်သွားပြီ"။
အဲဒီလို ကိုယ့်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေ၊ အစွဲတွေဟာ ရေပေါ်မှာ ရေးတဲ့ အရုပ်လိုပဲ၊ နေပူထဲက တံလျှပ်လိုပဲ အခါအားလျော်စွာ ပြောင်းလဲပျောက်ကွယ်တတ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ပြီး... "သညာသည် တံလျှပ်နှင့် တူ၏" (Sañña Marici) ဆိုတဲ့ အသိစိတ်ကလေးနဲ့ ဝင်လေ ထွက်လေလေးကို ခဏလောက် ရှုမှတ်နေပေးပါ။
(ယောဂီများ ရှုမှတ်ရန် ခေတ္တ တိတ်ဆိတ်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး မှတ်ဉာဏ်တွေရဲ့ လှည့်စားမှုကို ရိပ်မိလာပြီ ဆိုရင် မျက်လုံးလေးတွေ ပြန်ဖွင့်ပြီး ဦးပဉ္ဇင်း ပြောမယ့် "Memory Audit" (သညာ စာရင်းစစ်) အကြောင်းကို နားထောင်ကြည့်ကြစို့။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ခန္ဓာငါးပါးကို ဥပမာပေးတဲ့အခါ "သညာ" (Perception/Memory) ကို "မရီစိကုပမာ" (Marici - တံလျှပ်) နဲ့ တူတယ်လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။
နွေလယ်ခေါင်မှာ ကားမောင်းသွားရင် ကတ္တရာလမ်းပေါ်မှာ ရေအိုင်တွေ ရှိနေသလို ထင်ရတယ်။ အနားရောက်သွားတော့ ဘာမှ မရှိဘူး။ အဲဒါ တံလျှပ်ပဲ။
ထို့အတူပါပဲ... ၂၀၂၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံး သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ဒါက ကောင်းတယ်၊ ဒါက ဆိုးတယ်၊ ဒါက ငါ့ကို စော်ကားတာ၊ ဒါက ငါ့ကို ချစ်တာ" ဆိုပြီး မှတ်သားခဲ့တဲ့ အရာ (၉၀%) လောက်ဟာ... တကယ်တော့ ကိုယ့်စိတ်က ဖန်တီးထားတဲ့ တံလျှပ်တွေသာ ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 30, Article 30.3) ဖြစ်တဲ့ "မှတ်ဉာဏ်ဆိုင်ရာ သန့်စင်ခြင်းနှင့် အတိတ်ဒဏ်ရာ ကုစားခြင်း" (Cognitive Cleansing & Trauma Healing) အရ... သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် "သညာ" စာရင်းကို အပိုင်း (၃) ပိုင်းခွဲပြီး စစ်ဆေးသွားပါမယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ၂၀၂၃ ခုနှစ် နှစ်ချုပ်အနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ "သညာ" (Perception/Memory) ကို စာရင်းစစ်ဆေးဖို့အတွက် နိဒါန်းပျိုးခဲ့ပြီးပြီ။ သညာဆိုတာ တံလျှပ်လို လှည့်စားတတ်တဲ့ သဘောရှိကြောင်း သိခဲ့ရပြီ။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သံယုတ္တနိကာယ်၊ ခန္ဓဝဂ်၊ သညာသံယုတ်မှာ လာရှိတဲ့ တရားတော်တွေနဲ့ ခေတ်သစ် Neuroscience ကို ပေါင်းစပ်ပြီး သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ တစ်နှစ်တာ မှတ်တမ်းတွေကို ဘယ်လို "Audit" လုပ်မလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြရအောင်။
စီးပွားရေးမှာ စာရင်းအင်း အချက်အလက်တွေ မှားယွင်းနေရင် (Data Error) ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ မှားသလိုပဲ... ဘဝမှာလည်း "သညာ" (Perception) မှားယွင်းနေရင် ဘဝတစ်ခုလုံး ဒုက္ခရောက်တတ်ပါတယ်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်းမှာ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ "Hard Disk" (ဦးနှောက်/စိတ်) ထဲမှာ ဘယ်လို Virus တွေ၊ ဘယ်လို Error File တွေ ဝင်နေသလဲ။
(က) သညာ ဝိပလ္လာသ စစ်ဆေးခြင်း (Auditing the Distorted Perception)
မြတ်စွာဘုရားရှင်က လူသားတွေမှာ "သညာ ဝိပလ္လာသ" (Perception Distortion) လို့ခေါ်တဲ့ အမှတ်မှားမှု (၄) မျိုး ရှိတတ်ကြောင်း ဟောပါတယ်။ ဒါဟာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ Memory Audit မှာ အဓိက စစ်ဆေးရမယ့် အချက်တွေပါပဲ။
၁။ အနိစ္စေ နိစ္စသညာ (မမြဲတာကို မြဲတယ်လို့ မှတ်ခြင်း):
၂၀၂၃ ခုနှစ် အစတုန်းက "ဒီအလုပ်က ထာဝရပဲ၊ ဒီဆက်ဆံရေးက ထာဝရပဲ" လို့ မှတ်ခဲ့ဖူးလား။
အခု နှစ်ကုန်တော့ အဲဒီအရာတွေ ပြောင်းလဲသွားပြီလား။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Memory Reconstruction" (မှတ်ဉာဏ် ပြန်လည်တည်ဆောက်မှု) လို့ ပြောကြတယ်။ လူတွေက အတိတ်ကို ဗီဒီယို ရိုက်ထားသလို ပြန်မြင်တာ မဟုတ်ဘူး။ ပြန်တွေးလိုက်တိုင်းမှာ ကိုယ့်စိတ်က အသစ်ပြန်ပြီး တည်ဆောက် (Edit) လိုက်တာ။ ဒါကြောင့် "ငါ မှတ်မိတယ်" ဆိုတာ တကယ်တော့ "ငါ ထင်တယ်" (I assume) ဆိုတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ မမြဲတဲ့အရာကို မြဲတယ်လို့ ထင်မှတ်ထားခြင်းဟာ ၂၀၂၃ ရဲ့ အကြီးမားဆုံး Error ပါပဲ။
၂။ ဒုက္ခေ သုခသညာ (ဆင်းရဲတာကို ချမ်းသာတယ်လို့ မှတ်ခြင်း):
၂၀၂၃ ခုနှစ်ထဲမှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု (ဥပမာ - ဖုန်းအသစ်၊ ကားအသစ်၊ ချစ်သူအသစ်) ကို ရရင် ပျော်မယ်လို့ မှတ်သားခဲ့ဖူးလား။
ရပြီးတဲ့အခါကျတော့ရော... အဲဒီ ပျော်ရွှင်မှုက တကယ်ပဲ ကြာရှည်ခံသလား။ ဒါမှမဟုတ် အဲဒီအရာကို ထိန်းသိမ်းရတဲ့ ဒုက္ခ (Maintenance Cost) က ပိုများနေသလား။
"သုခ" လို့ Label တပ်ထားတဲ့ ဖိုင်တွေကို ဖွင့်ကြည့်လိုက်ရင် အတွင်းထဲမှာ "ဒုက္ခ" တွေ ပြည့်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
၃။ အနတ္တေ အတ္တသညာ (အနှစ်မရှိတာကို ငါ/သူ လို့ မှတ်ခြင်း):
၂၀၂၃ ခုနှစ်ထဲမှာ "သူ ငါ့ကို မုန်းတယ်"၊ "သူ ငါ့ကို ချစ်တယ်" ဆိုပြီး လူပုဂ္ဂိုလ် (Person) အနေနဲ့ စွဲလမ်းမှတ်သားခဲ့တာတွေ ရှိသလား။
တကယ်တော့ "သူ" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ ရုပ်နာမ် အစုအဝေးပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ ရုပ်နာမ်တွေက အချိန်နဲ့အမျှ ပြောင်းလဲနေတာ။
ဇန်နဝါရီလက "သူ" နဲ့ ဒီဇင်ဘာလက "သူ" မတူတော့ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ သညာက "သူက အတူတူပဲ" ဆိုပြီး Old File ကို ပြန်ဖွင့်ပြီး ဆက်ဆံနေမိလို့ ပြဿနာတက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ အသုဘေ သုဘသညာ (မတင့်တယ်တာကို တင့်တယ်တယ်လို့ မှတ်ခြင်း):
ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အိုမင်းမှု၊ ရွံရှာဖွယ် အညစ်အကြေးတွေကို မေ့ထားပြီး "လှတယ်၊ ပိုတယ်" လို့ မှတ်သားခဲ့တာတွေ။ ဒါဟာ ၂၀၂၃ ရဲ့ Filter Camera သက်ရောက်မှုတွေပါပဲ။
စာရင်းစစ် တွေ့ရှိချက် (Audit Finding):
၂၀၂၃ ခုနှစ် တစ်နှစ်လုံး... သူတော်ကောင်းတို့ဟာ အဖြစ်အပျက် (Event) တွေကို အရှိအတိုင်း မြင်ခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဆိုတဲ့ "ရောင်စုံမျက်မှန်" (Colored Glasses) တွေကနေတဆင့် ကြည့်ပြီး မှတ်သားခဲ့ကြတာပါ။
အဖြူကို အမည်း၊ အမည်းကို အဖြူ ဖြစ်အောင် မှတ်သားခဲ့တဲ့ "False Memories" (မှတ်ဉာဏ်တု) တွေ အများကြီး ရှိနေပါတယ်။
(ခ) မှတ်ဉာဏ်ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုး (The Cognitive Load)
ကွန်ပျူတာတစ်လုံးမှာ မလိုအပ်တဲ့ ဖိုင်တွေ (Junk Files) များနေရင် စက်လေးလာသလို၊ Cache Memory မရှင်းရင် Error တက်သလိုပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်က မလိုအပ်တဲ့ သညာတွေ ဘယ်လောက်များနေပြီလဲ။
ဘယ်သူက ဘာပြောခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ အသံဖိုင်တွေ (Audio Files of Insults)။
ဘယ်တုန်းက ဘာဖြစ်ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်တွေ (Video Files of Trauma)။
မကျေနပ်မှု၊ နောင်တ ဆိုတဲ့ System Logs တွေ။
ဒီအရာတွေကို သိမ်းထားခြင်းအားဖြင့် သူတော်ကောင်းတို့ ဘာအကျိုးထူးသလဲ။
ဦးနှောက် သိပ္ပံပညာ (Neuroscience) အရ... မကောင်းတဲ့ အမှတ်တရတွေကို ပြန်တွေးလိုက်တိုင်း ဦးနှောက်က "Cortisol" (Stress Hormone) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ကိုယ်က အတိတ်ကို တွေးနေပေမယ့်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကတော့ ပစ္စုပ္ပန်မှာ အဆိပ်မိနေတာပါ။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ဟာ အဲဒီ Junk File တွေကို "Delete" လုပ်ရမယ့် နေ့ပါပဲ။
ကိုင်း... သညာရဲ့ လှည့်စားပုံနဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ဖြစ်ပုံကို သိပြီ။ အခု ဒီအသိတရားကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖို့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲကို ဝင်ကြရအောင်။ ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ (Verse 222 - နိဂုံး) ကို အသုံးပြုပြီး၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေကို ဘယ်လို နိဂုံးချုပ် သန့်စင်မလဲ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က သညာကို ရှုမှတ်တဲ့အခါ...
"ယံ ကိဉ္စိ သညံ... နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ"
(အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော သညာအားလုံးသည် ငါ့ဟာ မဟုတ်၊ ငါ မဟုတ်၊ ငါ့အတ္တ မဟုတ်)။
၁။ အညွှန်းစာရွက်များကို ခွာချခြင်း (Removing the Labels)
"သညာ" ဆိုတာ ပစ္စည်းတစ်ခုပေါ်မှာ ကပ်ထားတဲ့ "Label" (အညွှန်းစာရွက်) နဲ့ တူပါတယ်။
ဥပမာ - လူတစ်ယောက်ကို မြင်ရင် "ရန်သူ" ဆိုတဲ့ Label ကို သညာက ကပ်ပေးလိုက်တယ်။ အဲဒီ Label ကို မြင်တာနဲ့ ဒေါသထွက်တယ်။
အခု ၂၀၂၃ နှစ်ချုပ်အနေနဲ့... အဲဒီ Label တွေကို ပြန်စစ်ပါ။
"ဒါက ငါ့ကို ဒုက္ခပေးတဲ့အရာ" -> Label ကို ခွာလိုက်ပါ။ (အဲဒီအရာက ငါ့ကို သင်ခန်းစာ ပေးခဲ့တဲ့ အရာ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်မယ်)။
"ဒါက ငါ့အတွက် မရှိမဖြစ်" -> Label ကို ခွာလိုက်ပါ။ (မရှိလည်း နေတတ်သွားပြီပဲ)။
အရာရာကို Label မတပ်ဘဲ "မြင်ကာမျှ၊ ကြားကာမျှ" (Ditthe Ditthamattam) အဖြစ် ပြန်လည် မြင်ကြည့်ပါ။
၂။ မှတ်ဉာဏ်ကို တည်းဖြတ်ခြင်း (Editing the Memory)
အတိတ်ကို ပြင်လို့ မရပေမယ့်၊ အတိတ်အပေါ် ထားတဲ့ "အမြင်" (Perspective) ကို ပြင်လို့ ရပါတယ်။
၂၀၂၃ ခုနှစ်က နာကျင်စရာ ကိစ္စတစ်ခုကို ပြန်မြင်ယောင်ပါ။
အဲဒီ ကိစ္စကို "ကြေကွဲစရာ ဇာတ်လမ်း" (Tragedy) အနေနဲ့ မှတ်သားထားတာကို ဖျက်ပြီး... "သင်ခန်းစာယူစရာ ဇာတ်လမ်း" (Lesson Learned) အနေနဲ့ ပြန်မှတ်သား (Re-label) လိုက်ပါ။
"ငါ ရှုံးနိမ့်ခဲ့တယ်" (Failure) လို့ မမှတ်ဘဲ၊ "ငါ အတွေ့အကြုံ ရခဲ့တယ်" (Experience) လို့ ပြောင်းမှတ်လိုက်ပါ။
ဒါဟာ "သညာ" ကို လှည့်စားခွင့် မပေးဘဲ၊ "ပညာ" နဲ့ ပြန်လည် ထိန်းကျောင်းလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ Format ချခြင်း (Formatting the Mind)
ကွန်ပျူတာ Format ချသလိုပါပဲ။ နှစ်သစ် မကူးခင်မှာ မလိုအပ်တဲ့ အမုန်းတရား၊ အာဃာတ၊ အစွဲအလမ်း သညာတွေကို "သုညတ" (Emptiness) ဆိုတဲ့ ခလုတ်နှိပ်ပြီး ရှင်းလင်းပစ်ပါ။
"အတိတ်ဆိုတာ ပြီးသွားပြီ။ အနာဂတ်ဆိုတာ မရောက်သေးဘူး။ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ဘာပုံရိပ်မှ မရှိစေရ"။
စိတ်ကို မှန်တစ်ချပ်လို (Like a Mirror) ထားပါ။ မှန်ဟာ အရုပ်ကို ထင်စေပေမယ့်၊ အရုပ်ကို ဖမ်းဆုပ်မထားပါဘူး။ အရုပ်ထွက်သွားတာနဲ့ မှန်က ပြန်ပြီး ကြည်လင်နေတာပါပဲ။
၂၀၂၃ ခုနှစ်ရဲ့ ပုံရိပ်တွေ ထွက်သွားပါစေ။ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်မှန်ပြင်ကိုတော့ ကြည်လင်နေပါစေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခုနက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "သညာ" ကို စာရင်းစစ်ပြီး မလိုအပ်တဲ့ Label တွေ ခွာနည်း၊ စိတ်ကို Format ချနည်းတွေကို သိခဲ့ကြပြီ။
အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ အတိတ်က "သညာ" (Memory) တစ်ခုကို အစွဲကြီး စွဲလမ်းပြီး ဘဝနဲ့ရင်းကာ ဒုက္ခရောက်လုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အမျိုးသမီးကြီး တစ်ယောက်အကြောင်း ပြောပြချင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခု (Case-2662) ကို ပြောပြပါမယ်။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ကို အသက် (၅၀) ကျော်အရွယ် အမျိုးသမီးကြီး တစ်ယောက် ရောက်လာတယ်။ သူ့နာမည်က ဒေါ်သီတာ (အမည်လွှဲ) ဆိုပါစို့။ ဒေါ်သီတာက ကြည့်လိုက်ရင် တည်ငြိမ်သလိုလို ရှိပေမယ့် မျက်လုံးတွေက ဂနာမငြိမ်ဘူး။ သူက လွန်ခဲ့တဲ့ (၁၀) နှစ်လောက်က သူ့ခင်ပွန်း ဖောက်ပြန်ခဲ့တဲ့ ကိစ္စတစ်ခုကို မမေ့နိုင်ဘူး။ သူ့ခင်ပွန်းက အခုချိန်မှာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲပြီး သူ့အပေါ် အရမ်းကောင်းနေပြီ။ ဒါပေမဲ့ ဒေါ်သီတာရဲ့ စိတ်ထဲမှာတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ ၁၀ နှစ်က ပုံရိပ် (Old Sañña) က ဖျောက်လို့ မရဘူး။
ခင်ပွန်းသည်က အိမ်ပြန်နောက်ကျတာနဲ့ သူ့ခေါင်းထဲမှာ "ဖောက်ပြန်နေပြီ" ဆိုတဲ့ ပုံရိပ်ဟောင်းတွေ ပေါ်လာတယ်။ ပြဿနာရှာတယ်။ အိမ်ထောင်ရေးက ငရဲလို ဖြစ်နေတယ်။ သူက ဦးပဉ္ဇင်းကို လျှောက်တယ်။
"ဆရာတော်... တပည့်တော် သိပါတယ်။ သူ အခု ကောင်းနေပြီ ဆိုတာ။ ဒါပေမဲ့ တပည့်တော်ရဲ့ စိတ်ထဲက ပုံရိပ်ဆိုးကြီးတွေက ဖျောက်လို့ မရဘူး။ အိပ်မက်ထဲထိ လိုက်နှောင့်ယှက်တယ်။ တပည့်တော် ရူးတော့မယ်" တဲ့။
သူ ခံစားနေရတာက "PTSD" (Post-Traumatic Stress Disorder) ပုံစံမျိုးပါပဲ။ သူ့ရဲ့ "သညာ" က လက်ရှိ ပစ္စုပ္ပန် (Present Reality) ကို မမြင်ဘဲ၊ အတိတ်က ပုံရိပ် (Past Image) ကိုပဲ ထပ်ခါထပ်ခါ ပြသနေတာ (Replaying the old tape)။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ (Policy 30, Article 30.3) အရ သူ့ကို "Memory Audit" လုပ်ခိုင်းလိုက်တယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို မေးတယ်။
"ဒကာမကြီး... ဒကာမကြီးရဲ့ ခင်ပွန်းက အခု မျက်စိရှေ့မှာ ရှိနေတာလား၊ ဒကာမကြီးရဲ့ ခေါင်းထဲမှာ ရှိနေတာလား"။
"ခေါင်းထဲမှာပါ ဘုရား"။
"ခေါင်းထဲက ခင်ပွန်းက လွန်ခဲ့တဲ့ ၁၀ နှစ်က လူလား၊ အခု လက်ရှိ လူလား"။
"လွန်ခဲ့တဲ့ ၁၀ နှစ်က လူပါ ဘုရား"။
"အေး... ဒကာမကြီးက လက်ရှိ လူကောင်းကို ပစ်ထားပြီး၊ ခေါင်းထဲက မရှိတော့တဲ့ လူဆိုး (Ghost) နဲ့ ရန်ဖြစ်နေတာကိုး။ ဒကာမကြီး တိုက်ခိုက်နေတာ ခင်ပွန်းကို မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ 'သညာ' ကို ကိုယ်ပြန်တိုက်နေတာ" လို့ ရှင်းပြလိုက်တယ်။
ပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဥပမာတစ်ခု ပေးတယ်။
"မရီစိကုပမာ (တံလျှပ်) လိုပေါ့။ ကတ္တရာလမ်းပေါ်မှာ ရေအိုင် မြင်နေရတယ်။ ရေအိုင်က တကယ်မရှိဘူး။ ဒါပေမဲ့ မျက်စိထဲမှာတော့ မြင်နေရတယ်။ ဒကာမကြီးရဲ့ သံသယတွေ၊ ပုံရိပ်တွေဟာ အဲဒီ တံလျှပ်လိုပဲ။ တကယ်မရှိဘဲ မြင်နေရတာ။
အခု... အဲဒီ ပုံရိပ်ဟောင်းပေါ်မှာ 'Expired' (သက်တမ်းကုန်ပြီ) ဆိုတဲ့ တံဆိပ်တုံး ထုလိုက်ပါ။ ပုံရိပ်ပေါ်လာတိုင်း 'ဒါ အတိတ်၊ ဒါ သညာ၊ ဒါ တံလျှပ်' လို့ သတိနဲ့ ရှုမှတ်လိုက်ပါ။"
ဒေါ်သီတာဟာ အဲဒီနည်းလမ်းကို သုံးပြီး ကျင့်ကြံတယ်။ ပုံရိပ်ဟောင်း ပေါ်လာတိုင်း "ဒါ သညာ လှည့်စားတာ" လို့ သိလိုက်တော့ ဒေါသ မထွက်တော့ဘူး။ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ သူ့ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်ဟောင်းတွေ မှေးမှိန်သွားပြီး၊ ပစ္စုပ္ပန်က ခင်ပွန်းရဲ့ မေတ္တာကို မြင်နိုင်လာတယ်။ အိမ်ထောင်ရေးလည်း ပြန်လည် အဆင်ပြေသွားတယ်။
တွေ့လိုက်တယ် မဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ကုန်ဆုံးခြင်းဟာ... နံရံကပ် ပြက္ခဒိန် အဟောင်းကို ခွာပစ်ရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက "ပြက္ခဒိန်ဟောင်း" (Old Calendars of Mind) တွေကိုပါ ခွာပစ်ဖို့ လိုပါတယ်။
အမှတ်တရ (Memory) ဆိုတာ သင်ခန်းစာ ယူဖို့ပဲ ထားရပါတယ်။ ထမ်းပိုးထားဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။
၂၀၂၃ က မကောင်းတဲ့ အမှတ်တရတွေကို "Delete" လုပ်ပါ။ ကောင်းတဲ့ သင်ခန်းစာတွေကို "Save" လုပ်ပါ။ ပြီးရင် ၂၀၂၄ ကို "Empty Folder" (ဖိုင်အလွတ်) တစ်ခုအနေနဲ့ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း လက်ခံကြိုဆိုလိုက်ပါ။
ကိုင်း... ဒီလောက်ဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "၂၀၂၃ နှစ်ချုပ် (၃) - မှတ်ဉာဏ်နှင့် သညာကို စာရင်းစစ်ခြင်း" အကြောင်းအရာကို သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်လိုက်ကြစို့။
ယနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ အထဲမှာ...
မမြဲဘဲလျက် မြဲသည်ဟု ထင်စေတတ်သော၊ တံလျှပ်ကဲ့သို့ လှည့်စားတတ်သော သညာအစုအဝေးသည် ဆင်းရဲခြင်း အစစ်ဖြစ်တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ မှတ်ဉာဏ်အတုအယောင်များအပေါ် "ငါ့အိမ်၊ ငါ့ရန်သူ၊ ငါ့သိက္ခာ" ဟု အထင်မှားပြီး စွဲလမ်းနေသော တဏှာဥပါဒါန်တို့သည် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း "သမုဒယသစ္စာ"။
အဲဒီ သညာဝိပလ္လာသများ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ အမှတ်အသားမရှိသော (အနိမိတ္တ)၊ ငြိမ်းအေးသော နိဗ္ဗာန်သည်သာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် သညာကို ပိုင်းခြားသိသော ဉာဏ်ပညာ၊ သတိ၊ သမာဓိ မဂ္ဂင်တရားများကို ကျင့်ကြံခြင်းသည် "မဂ္ဂသစ္စာ"။
ဆိုပြီး သစ္စာလေးပါး တရားတော်မြတ်ကြီးကို ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ဤသို့ ဟောကြားရသော ဓမ္မကုသိုလ်၊ နာကြားရသော သောတကုသိုလ် အစုစုတို့ကြောင့်... ယနေ့ တရားနာ ကြွရောက်လာကြသော သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ မှတ်ဉာဏ်ဆိုးများ၊ အာဃာတများ၊ အစွဲအလမ်းများကို စာရင်းရှင်းလင်းနိုင်ကြပါစေ၊ သညာ၏ လှည့်စားမှုအောက်မှ လွတ်မြောက်၍ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်တွင် ဉာဏ်အလင်း ပွင့်နိုင်ကြပါစေ၊ ကိုယ်၏ ကျန်းမာခြင်း၊ စိတ်၏ ချမ်းသာခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ... နောက်ဆုံးတွင် အမှတ်အသား ကင်းရာဖြစ်သော အနိမိတ္တ နိဗ္ဗာန်သို့ ဧကန်မုချ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
