Day: 288 | Date: October 15, 2023 | မြို့ပြ (Cities & Urbanization) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတက၊ မဟာသုဒဿနဇာတ် | Urban Planning
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁၅) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ တိုးပွားလာတာနဲ့အမျှ မြို့ပြလူနေမှုစနစ် (Urbanization) ဟာလည်း တွင်ကျယ်လာနေပါပြီ။ မကြာခင် အောက်တိုဘာ (၃၁) ရက်နေ့ဆိုရင် "ကမ္ဘာ့မြို့ပြများနေ့" (World Cities Day) ကို ရောက်ရှိတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ တိုက်တာအဆောက်အဦးတွေ၊ ကားတွေ၊ လူတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးပွေလီနေတဲ့ မြို့ပြကြီးတွေထဲမှာ နေထိုင်ကြရတဲ့ သူတော်ကောင်းတွေအတွက်... ဒီနေ့ မနက်ခင်းမှာ "မြို့ပြအလှ နှင့် စိတ်၏ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်ခြင်း" အကြောင်းကို ဓမ္မနဲ့ယှဉ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး မြို့ပြ၏ မွန်းကြပ်မှုများမှ ကင်းဝေးပြီး၊ စည်ကားသော်လည်း အေးချမ်းသော နှလုံးသားမြို့တော်ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။
တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကို အေးချမ်းသွားအောင် "ပဝိဝေက" (Seclusion) လို့ခေါ်တဲ့ ဆိတ်ငြိမ်မှုကို ရှာဖွေတဲ့ သမထလေး နည်းနည်း လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... အခု မျက်စိကို မှိတ်လိုက်ပါ။ နားထဲမှာ ကြားနေရတဲ့ ကားသံတွေ၊ လူသံတွေ၊ စက်သံတွေကို "အပြင်က အသံတွေ" လို့ သတ်မှတ်ပြီး၊ စိတ်တံခါးကို ပိတ်လိုက်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ ရင်ဘတ်ထဲက နှလုံးခုန်သံလေးကိုပဲ နားစွင့်ကြည့်ပါ။ အပြင်မှာ ဘယ်လောက် ဆူညံနေပါစေ၊ ကိုယ့်ရဲ့ အတွင်းစိတ်ကလေးကတော့ တောတောင်ထဲ ရောက်နေသလို တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်နေတယ် လို့ အာရုံပြုပါ။ အေးချမ်းမသွားဘူးလား... အေးချမ်းသွားပါတယ်နော်။ အဲဒီ စိတ်နဲ့ တရားဆက်နာကြစို့။
ကိုင်း... "မြို့ပြဘဝ" အကြောင်း ပြောတဲ့အခါ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ် "မြို့ပြစီမံကိန်း ပညာ" (Urban Planning) နဲ့ လူမှုဘဝကို ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ စပြီး ရှင်းပြချင်တယ်။
ရန်ကုန်မြို့လယ်က ရုံးခန်းတစ်ခုမှာ အလုပ်လုပ်နေတဲ့ "ကိုညီညီ" ဆိုတဲ့ လူငယ်လေး တစ်ယောက်အကြောင်း စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ ကိုညီညီ မနက် အိပ်ရာထတာနဲ့ ဘာကြားရလဲ။ ကားဟွန်းသံ၊ မီးစက်သံတွေ။ ရုံးသွားဖို့ ကားမှတ်တိုင် ဆင်းတော့လည်း လူတွေ တိုးဝှေ့နေကြတယ်။ ကွန်ကရစ်လမ်းမကြီးတွေက ပူ၊ တိုက်တာတွေက မြင့်တော့ လေမရ။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "မွန်းကြပ်လိုက်တာ၊ ဘယ်တော့မှ ဒီအသံတွေ၊ ဒီအပူတွေက လွတ်မှာလဲ" ဆိုပြီး နေ့တိုင်း စိတ်ဖိစီးမှု (Stress) ရနေတယ်။
သိပ္ပံပညာအရ ပြောရရင် ဒါကို "Sensory Overload" (အာရုံခံစားမှု လွန်ကဲခြင်း) လို့ ခေါ်တယ်။ မြို့ပြမှာ နေရတာ အဆင်ပြေပေမဲ့၊ ဦးနှောက်က အနားမရဘူး။ အမြဲတမ်း "Fight or Flight" (တိုက်မလား ပြေးမလား) ဆိုတဲ့ အရေးပေါ် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်နေရတယ်။
ဒါပေမဲ့ ကိုညီညီ မသိတာက... တကယ်တမ်း ပူလောင်နေတာ ကွန်ကရစ်လမ်းတွေကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ သူ့စိတ်ထဲက "ငါ့အိမ်၊ ငါ့ကား၊ ငါ့မြို့" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု (Attachment) နဲ့ "ငါ အဆင်မပြေဘူး" ဆိုတဲ့ ဒေါသ (Aversion) တွေကြောင့် ဆိုတာပါပဲ။ မြို့ပြဆိုတာ "ရုပ်ဝတ္ထု" (Material) သက်သက်ပါ။ သူ့မှာ အပြစ်မရှိပါဘူး။ ကိုယ်ကသာ မြို့ပြထဲမှာ နေရင်း "တောရစိတ်" (Forest Mind) မွေးနိုင်ရင် ကွန်ဒိုတိုက်ခန်းဟာလည်း တောရကျောင်း ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတက၊ မဟာသုဒဿနဇာတ် (စာမျက်နှာ-၁၄၂) မှာ ဟောထားတဲ့ တရားတော်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က ဟိုရှေးရှေးတုန်းက "ကုသာဝတီ" ဆိုတဲ့ ပြည်ကြီးအကြောင်းကို ဟောပြတယ်။ အဲဒီမြို့ကြီးက ဘယ်လောက် စည်ကားသလဲဆိုရင် ရွှေတံတိုင်း၊ ငွေတံတိုင်းတွေနဲ့၊ ဆင်သံ မြင်းသံ စည်သံတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေသတဲ့။
ဒါပေမဲ့ ဘုရားရှင်က အဲဒီ ဇာတ်တော်ရဲ့ အဆုံးမှာ ဘာဟောလဲ။
"အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ၊ ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မိနော။"
"ချစ်သား အာနန္ဒာ... ကြည့်စမ်း။ အဲဒီလောက် ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ မြို့ကြီး၊ ပြာသာဒ်ကြီးတွေ၊ စည်းစိမ်တွေ အားလုံးဟာ အခုတော့ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီ။ အမည်နာမ မျှသာ ကျန်တော့တယ်။ သင်္ခါရတရားတို့သည် မမြဲပါတကား" လို့ သတိပေးခဲ့ပါတယ်။
ဒီနေ့ခေတ် မိုးမျှော်တိုက်ကြီးတွေ (Skyscrapers) ကို ကြည့်ပြီး "ကြီးကျယ်လိုက်တာ" လို့ အားကျမနေပါနဲ့။ တစ်ချိန်ကျရင် ဒါတွေလည်း မြေမှုန့် (Dust) ဖြစ်သွားမယ့်အရာတွေပါပဲ။ ဘုရားဟောတဲ့အတိုင်း "မြို့ပြ" ဆိုတာ လူသားတွေရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတွေ စုဝေးရာ နေရာတစ်ခု (Space of Accumulation) မျှသာ ဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်နိုင်မှ စိတ်သက်သာရာ ရပါလိမ့်မယ်။
ကဲ... ပါဠိတော်လာ "သင်္ခါရ" သဘောတရားကို နားလည်ပြီးရင်၊ ဒီနေ့ခေတ် မြို့ပြကြီးတွေထဲမှာ နေထိုင်ရင်း စိတ်မဆင်းရဲရအောင် ဘယ်လို ဝိပဿနာ ရှုမှတ်မလဲ ဆိုတာကို လက်တွေ့ လေ့ကျင့်ကြည့်ရအောင်။
မြို့ပြမှာ နေတဲ့သူတွေ အဖြစ်များတာက "ငါ့အိမ်၊ ငါ့တိုက်ခန်း၊ ငါ့ပိုင်ဆိုင်မှု" ဆိုပြီး အဆောက်အဦးတွေ၊ နေရာဒေသတွေအပေါ် စွဲလမ်းတဲ့ စိတ်ပါပဲ။ အဲဒီ "အစွဲ" ကြောင့်ပဲ အိမ်နီးချင်းနဲ့ ရန်ဖြစ်ရတယ်၊ ခြံစည်းရိုးကိစ္စ စကားများရတယ်၊ ကားပါကင်လုရင်း ဒေါသထွက်ရတယ်။
တကယ်တမ်း ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ကြည့်လိုက်ပါ။
၁။ Deconstruct (ဓာတ်ခွဲ): မိုးမျှော်တိုက်ကြီးတွေ၊ ကွန်ဒိုကြီးတွေ ဆိုတာ ဘာတွေလဲ။ ဘိလပ်မြေ၊ သဲ၊ ကျောက်၊ သံချောင်း တွေပါပဲ။ ဓာတ်သဘောအရ ပြောရရင် "ပထဝီဓာတ်" (မာသောသဘော) အစုအဝေး သက်သက်ပါပဲ။
၂။ Analyze the Space (နေရာကို ရှု): အခန်းကျဉ်းကျဉ်းလေးမှာ နေရလို့ စိတ်ကျဉ်းကျပ်တယ်လို့ မတွေးပါနဲ့။ "ရုပ်တရား (Body) အတွက် နေရာသာ ကျဉ်းတာ၊ နာမ်တရား (Mind) အတွက် နေရာက အနန္တ ကျယ်ပြောတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
၃။ Internal Seclusion (အတွင်းဆိတ်ငြိမ်မှု): "ဝိဝေက" ဆိုတာ တောထဲသွားမှ ရတာ မဟုတ်ဘူး။ လူတွေကြားထဲမှာ နေရင်း ကိုယ့်စိတ်ကို တံတိုင်းခတ်ပြီး အာရုံမပြုဘဲ နေနိုင်ရင် အဲဒါ "မြို့လယ်က တောရကျောင်း" ပါပဲ။
ရှုမှတ်တဲ့အခါ... "ဤအဆောက်အဦးသည် ပထဝီဓာတ်မျှသာ၊ ဤဆူညံသံသည် သဒ္ဒရုပ်မျှသာ၊ ငါ့စိတ်ကို မထိခိုက်စေရ" လို့ သတိထားပါ။ မြို့ပြရဲ့ မွန်းကြပ်မှုက ကိုယ့်အိမ်ထဲအထိ ဝင်လာချင် ဝင်လာပါစေ၊ ကိုယ့်နှလုံးသားထဲအထိတော့ အဝင်မခံပါနဲ့။
ဒီအကြောင်းကို ပိုပြီး ထိထိမိမိ ရှိသွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ကြုံခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ် (Case-2588) ပြောပြမယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းက မြို့ပြစီမံကိန်း (Urban Planning) နဲ့ စိတ်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဘယ်လို ဆက်စပ်နေသလဲ ဆိုတာကို မီးမောင်းထိုးပြနေတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ ၈ လလောက်ကပေါ့... ပြတိုက်နားမှာ "Skyline Towers" ဆိုတဲ့ အထပ်မြင့် ကွန်ဒိုစီမံကိန်းကြီး တစ်ခု စတင်ဖို့ ပြင်ဆင်လာတယ်။ စီမံကိန်း မန်နေဂျာက "ဦးကျော်စွာ" တဲ့။ သူက ခေတ်ပညာတတ်၊ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ တစ်ယောက်။ သူက ပြတိုက်ကို ရောက်လာပြီး "ဘုန်းဘုန်းတို့ ပြတိုက်ဝင်းထဲက သစ်ပင်အကြီးကြီးတွေကို ခုတ်ပေးပါ၊ ကျနော်တို့ တိုက်ကြီး ဆောက်ရင် မြင်ကွင်း (View) ကွယ်နေလို့ပါ၊ ပြီးတော့ ဒီနေရာက မြေဈေးကောင်းတယ်၊ ဘုန်းဘုန်းတို့ ပြတိုက်ကို မြို့ပြင် ရွှေ့လိုက်ရင် ပိုမကောင်းဘူးလား" ဆိုပြီး လာညှိနှိုင်းတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "Development" (ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု) ဆိုတာ တိုက်တာအဆောက်အဦးတွေ များလာတာကိုပဲ ထင်နေတာကိုး။
ဦးပဉ္ဇင်းက ပြတိုက်ရဲ့ Template T240 (Environmental Impact Log) ကို ထုတ်ပြီး မှတ်တမ်းတင်လိုက်တယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၂၃၊ အပိုဒ်ခွဲ ၂၃.၂ (Pol 23, Art 23.2) ကို ကိုးကားပြီး ပြန်ရှင်းပြရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "Balance between Urbanization and Spiritual Heritage" (မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဝိညာဉ်ရေးရာ အမွေအနှစ် မျှတမှု ရှိစေခြင်း) ဆိုတာ ပါတယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းက ဦးကျော်စွာကို ပြတိုက် ခေါင်မိုးပေါ် ခေါ်သွားပြီး မြို့ကြီးကို လက်ညှိုးထိုးပြတယ်။ "ဒကာကြီး... ဟိုမှာ ကြည့်စမ်း။ တိုက်တွေ ပြည့်ကျပ်နေတာပဲ။ လူတွေက ပုံးလေးတွေထဲမှာ ထည့်ထားတဲ့ ကြွက်ကလေးတွေလို နေနေရတယ်။ အဲဒီ လူတွေ စိတ်မွန်းကြပ်တဲ့အခါ အသက်ရှူဖို့၊ စိတ်အေးဖို့ လာစရာ နေရာ ရှိသေးလား။ မရှိတော့ဘူး။ ဒီပြတိုက်၊ ဒီသစ်ပင်တွေ ဆိုတာ မြို့ကြီးရဲ့ 'အဆုတ်' (Lungs) တွေပဲ။ ဒကာကြီးက အဆုတ်ကို ထုတ်ပစ်ပြီး အုတ်ခဲတွေ ထပ်ဖြည့်ချင်နေတာလား" လို့ မေးလိုက်တယ်။
ပြီးတော့ ဆက်ပြောတယ်... "မဟာသုဒဿန ဇာတ်တော်ထဲမှာ ကုသာဝတီမင်းကြီးက မြို့ကို ရွှေတွေ ငွေတွေနဲ့ တည်ဆောက်ခဲ့ပေမဲ့၊ နောက်ဆုံးတော့ 'စိတ်ရဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု' (Inner Peace) ကိုပဲ ရှာဖွေသွားရတာ။ ဒကာကြီးတို့ အင်ဂျင်နီယာတွေက 'Smart City' တည်ဆောက်ချင်ကြတယ် မဟုတ်လား။ တကယ့် Smart City ဆိုတာ နည်းပညာ ကောင်းရုံနဲ့ မရဘူး၊ နေထိုင်တဲ့ လူသားတွေရဲ့ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းမှု (Mental Well-being) ပါ ရှိမှ ပြည့်စုံတာ" လို့ တရားချလိုက်တယ်။
ဦးကျော်စွာက ငြိမ်ပြီး စဉ်းစားတယ်။ သူကိုယ်တိုင်လည်း အလုပ်တွေ အရမ်းများပြီး ညဘက် အိပ်မပျော်တဲ့ ဝေဒနာ ခံစားနေရသူလေ။ ဒီပြတိုက်ထဲ ရောက်မှ လေကောင်းလေသန့် ရပြီး စိတ်ကြည်သွားတာကို သတိထားမိလိုက်တယ်။ နောက်ဆုံးတော့ သူက "မှန်ပါ့ဘုရား... ကျနော်တို့က အပြင်က အဆောက်အဦးကိုပဲ မြင့်အောင် လုပ်နေမိတာ၊ စိတ်အဆင့်အတန်း မြင့်ဖို့ မေ့နေပါတယ်" ဆိုပြီး ဝန်ခံတယ်။ စီမံကိန်းကို ပြန်ပြင်ဆွဲပြီး၊ သစ်ပင်တွေကို မခုတ်တဲ့အပြင် ပြတိုက်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး "Meditation Garden" (တရားရှုမှတ်ရာ ဥယျာဉ်) တစ်ခုပါ ထည့်သွင်း တည်ဆောက်ပေးခဲ့တယ်။ အခုဆိုရင် အဲဒီ ကွန်ဒိုက လူတွေဟာ ညနေဆို ပြတိုက်ဥယျာဉ်ထဲ လာပြီး တရားထိုင်ကြ၊ လမ်းလျှောက်ကြနဲ့ မြို့ပြမွန်းကြပ်မှုတွေကို ကုစားနေကြပြီ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "မြို့ပြ" (Cities) တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။
လောကကြီးမှာ နေရာထိုင်ခင်း ကျဉ်းကျပ်တာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် ဆူညံတာ၊ အိမ်ငှားရ အိမ်ပြောင်းရ ပင်ပန်းတာတွေ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။
အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်သလဲ။ "ငါ့အိမ်၊ ငါ့နေရာ" ဆိုပြီး ရုပ်ဝတ္ထုတွေအပေါ် စွဲလမ်းတဲ့ တဏှာ (Tanha) နဲ့ အကောင်းစား တိုက်တာတွေကို လိုချင်တဲ့ လောဘ (Lobha) တို့ကြောင့် ဖြစ်ရတာမို့ ဒါဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။
အဲဒီ တဏှာလောဘကို ပယ်သတ်ပြီး၊ "မည်သည့်နေရာတွင် နေရသည်ဖြစ်စေ၊ စိတ်သည် လွတ်လပ်အေးချမ်းနေသည်" လို့ ခံယူကာ ရောင့်ရဲနိုင်ရင် ဒါဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။
အဲဒီလို နေနိုင်ဖို့အတွက် "ဝိဝေက" (ဆိတ်ငြိမ်မှု) ကို ရှာဖွေမယ်၊ ရုပ်နာမ်တို့ကို ဝိပဿနာဉာဏ် (Panna) နဲ့ ရှုမြင်မယ်ဆိုရင်တော့ ဒါဟာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မြို့ပြကြီးတွေ ဘယ်လောက်ပဲ တိုးတက်ပြောင်းလဲပါစေ၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကိုတော့ မပြောင်းလဲပါစေနဲ့။ ကွန်ကရစ်တောထဲမှာ နေရပေမဲ့ နှလုံးသားကတော့ ကြာပန်းတစ်ပွင့်လို လတ်ဆတ်မွှေးပျံ့နေပါစေ။
ယနေ့ ကျရောက်သော ကမ္ဘာ့မြို့ပြများနေ့ အကြိုကာလမှသည် နောင်အနာဂတ် ကာလပတ်လုံး... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး၊ ဘေးရန်ကင်းရှင်းသော အိမ်ဂေဟာများကို ပိုင်ဆိုင်ကြပါစေ၊ စည်ကားသော်လည်း အေးချမ်းသော နှလုံးသားမြို့တော်ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
