Day: 282 | October 9, 2023 | အစားအစာနှင့် လောက (Food & The World) | မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ အာဟာရသုတ် | Food Science
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
(သပိတ်တစ်လုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် အာရုံပြုလျက်၊ ပရိသတ်အား မေတ္တာပို့သပြီး စတင်ပါသည်)
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၉) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ လာမယ့် အောက်တိုဘာ (၁၆) ရက်နေ့ဆိုရင် "ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာနေ့" (World Food Day) ကို ရောက်ရှိတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူသားတိုင်း၊ သတ္တဝါတိုင်းဟာ အစာအာဟာရကို မှီတွယ်ပြီး အသက်ရှင်နေကြရတာ ဖြစ်တဲ့အတွက်၊ ဒီနေ့ မနက်ခင်းမှာတော့ "အစားအစာ" ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘဝအတွက် ဘယ်လို အဓိပ္ပာယ်ရှိသလဲ ဆိုတာကို ဓမ္မနဲ့ယှဉ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး အစာအာဟာရ ပြည့်စုံကြပြီး၊ စားသမျှ အာဟာရတို့သည် ဓမ္မအလုပ် အားထုတ်ရန် ခွန်အားများ ဖြစ်ကြပါစေ လို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သလိုက်ပါတယ်။
တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကို ငြိမ်သက်သွားအောင် "အာဟာရ ပဋိကူလ သညာ" (Ahare Patikula Sanna) လို့ခေါ်တဲ့ အစာကို ရွံရှာဖွယ်အဖြစ် ဆင်ခြင်တဲ့ သမထလေး နည်းနည်း လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... နေ့လယ်စာ စားဖို့ ပြင်ဆင်ထားတဲ့ ထမင်းပန်းကန်ကို မျက်စိထဲ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အရောင်အဆင်းတွေ လှပနေတယ်နော်။ ဒါပေမဲ့... အဲဒီ အစားအစာကို ပါးစပ်ထဲ ထည့်၊ ဝါးလိုက်ပြီးတာနဲ့ ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ တံတွေးတွေ၊ သလိပ်တွေနဲ့ ရောပြီး ရွံစရာ အနှစ်တွေ ဖြစ်မသွားဘူးလား။ အစာအိမ်ထဲ ရောက်သွားရင်ရော ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ "အစားအစာ ဆိုတာ အညစ်အကြေး ဖြစ်မယ့်အရာတွေပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်ပါ။ လောဘစိတ် (Greed) တွေ ငြိမ်ကျမသွားဘူးလား... ငြိမ်သွားပါတယ်နော်။ အဲဒီ ဉာဏ်ဦးစီးတဲ့ စိတ်နဲ့ တရားဆက်နာကြစို့။
ကိုင်း... "အစားအစာ" (Food) အကြောင်း ပြောတဲ့အခါ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ် "အာဟာရ သိပ္ပံပညာ" (Food Science) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ကြည့်စေချင်တယ်။ သိပ္ပံပညာအရ ပြောရရင်... လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ဆိုတာ "စက်ရုံ" (Factory) ကြီး တစ်ခုနဲ့ တူပါတယ်။ အစားအစာ ဆိုတာ ဒီစက်ရုံကြီး လည်ပတ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ "ကုန်ကြမ်း" (Raw Materials) နဲ့ "လောင်စာ" (Fuel) တွေပါပဲ။ ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ဟင်းချက်တဲ့ ဥပမာနဲ့ ရှင်းပြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ အိမ်မှာ ဟင်းချက်ပြီ ဆိုပါစို့။ ဒယ်အိုးထဲကို ဆီထည့်၊ ကြက်သွန်ထည့်၊ အသားငါး ထည့်ပြီး မီးနဲ့ အပူပေးလိုက်တဲ့အခါ ဘာဖြစ်သွားလဲ။ အသားစိမ်းတွေ ကျက်သွားတယ်၊ အရသာတွေ ပြောင်းသွားတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒါကို "Chemical Reaction" (ဓာတုဓာတ်ပြုခြင်း) လို့ ခေါ်တယ်။
လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာလည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ သူတော်ကောင်းတို့ ထမင်းတစ်လုပ် စားလိုက်တာနဲ့... အစာအိမ်ဆိုတဲ့ ဒယ်အိုးထဲမှာ "အင်ဇိုင်း" (Enzyme) ဆိုတဲ့ ဓာတ်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ရောနှောပြီး ချက်ပြုတ်လိုက်ကြတာ။
သိပ္ပံပညာမှာ "Metabolism" (ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်) လို့ ခေါ်တယ်။
ထမင်း (Carbohydrate) ကို ဖြိုခွဲလိုက်တော့ သကြားဓာတ် (Glucose) ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါက စွမ်းအင် (Energy) ပေးဖို့။
အသား (Protein) ကို ဖြိုခွဲလိုက်တော့ အမိုင်နိုအက်ဆစ် (Amino Acid) ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါက ကြွက်သားတွေ တည်ဆောက်ဖို့။
ဆီ (Fat) ကို ဖြိုခွဲလိုက်တော့ အဆီအက်ဆစ် (Fatty Acid) ဖြစ်သွားတယ်။ ဒါက အရန်စွမ်းအင် အဖြစ် သိမ်းထားဖို့။
ဒါကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အစားအစာကို "အရသာ" (Taste) အနေနဲ့ မကြည့်ဘူး။ "Nutrients" (အာဟာရဓာတ်) အနေနဲ့ပဲ ကြည့်တယ်။
ကားတစ်စီးမှာ ဓာတ်ဆီ ထည့်သလိုပါပဲ။ ကားက "ဒီဓာတ်ဆီက မွှေးလိုက်တာ၊ ကြိုက်တယ်" လို့ ပြောသလား။ မပြောဘူးနော်။ ကားမောင်းဖို့ လောင်စာ လိုလို့ ထည့်ရတာ။
လူတွေကျတော့ အဲဒီ အမှန်တရားကို မမြင်ဘဲ... "လျှာ" ပေါ်က အရသာလေး ခဏလေးကို ခုံမင်ပြီး၊ စက်ရုံကြီး ပျက်စီးမယ့် အစားအစာ (Junk Food) တွေ ထည့်နေကြတာ။ ဆီတွေ၊ သကြားတွေ လွန်ကဲအောင် ထည့်လိုက်တော့ စက်ရုံကြီး (ခန္ဓာကိုယ်) က ဝန်ပိပြီး ရောဂါတွေ ရလာရော။
ဒါကြောင့် ဦးပဉ္ဇင်းတို့အနေနဲ့ အစားအစာကို "စားစရာ" သက်သက် မမြင်ဘဲ၊ "ဓာတုဗေဒ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု" (Bio-chemical Process) အနေနဲ့ မြင်အောင် ကြည့်တတ်ဖို့ လိုပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့။
ကိုင်း... ဒီလို သိပ္ပံသဘောတရားအရ အစာအာဟာရ ဆိုတာ ခန္ဓာစက်ရုံ လည်ပတ်ဖို့ "လောင်စာ" သက်သက်ပါလား လို့ နားလည်ပြီးရင်၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပိဋကတ်တော်လာ အဆုံးအမတွေနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ အာဟာရသုတ် (စာမျက်နှာ-၁၅) မှာ ဘုရားရှင်က အစားအစာနဲ့ ပတ်သက်ရင် ဘယ်လို စိတ်ထားမျိုး ထားရှိရမလဲ ဆိုတာကို အင်မတန် ထိတ်လန့်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ဟောကြားထားပါတယ်။
"ကဗဠီကာရေ စေ ဘိက္ခဝေ အာဟာရေ၊ ပဋိကူလသညာ ပဋိလဒ္ဓါ ဟောတိ။"
ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းပြရရင်... "ရဟန်းတို့... အလုပ်အကျွေးပြုတတ်သော၊ ဝါး၍ မျိုချအပ်သော အစာအာဟာရ၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် ဟူသော အမှတ်သညာကို ရရှိသည် ရှိသော်" တဲ့။
ဘုရားရှင်က ဆက်ပြီးတော့ ဥပမာတစ်ခု ပေးတယ်။ သေချာ နားထောင်နော် သူတော်ကောင်းတို့။ လင်မယားနှစ်ယောက်ဟာ သားငယ်လေး တစ်ယောက်ကို ပွေ့ပိုက်ပြီး ကန္တာရ ခရီးကြမ်းကြီးကို ဖြတ်သန်းကြသတဲ့။ လမ်းမှာ ရိက္ခာပြတ်သွားတော့၊ ရှေ့ဆက်မသွားရင် သုံးယောက်စလုံး သေရမယ့် အခြေအနေ ရောက်လာတယ်။ အဲဒီအခါမှာ လင်မယားနှစ်ယောက်ဟာ တိုင်ပင်ပြီး၊ သားလေးကို သတ်၊ အသားကို လှီးဖြတ်ပြီး စားသောက်ကာ ခရီးဆက်ခဲ့ရတယ် တဲ့။
စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ... မိဘနှစ်ပါးဟာ သားရဲ့ အသားကို စားတဲ့အခါ "အရသာ ရှိလိုက်တာ၊ ချိုလိုက်တာ၊ မွှေးလိုက်တာ" ဆိုပြီး ခံစားပြီး စားပါ့မလား။ မစားဘူးနော်။ ရင်ဘတ်ကို စည်တီးပြီး၊ မျက်ရည်စက်လက်နဲ့ "ငါတို့ အသက်ရှင်ဖို့၊ ဒီကန္တာရက လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်သာ ဒီအစာကို စားရပါလား" ဆိုပြီး မစားချင်စားချင် စားရမှာပဲ။
အဲဒီ ဥပမာအတိုင်းပါပဲ... ဘုရားရှင်က "ချစ်သားတို့... သင်တို့ ဆွမ်းစားတဲ့အခါ၊ ထမင်းစားတဲ့အခါ ဒီလို စိတ်မျိုးနဲ့ စားကြ။ အရသာ ခံဖို့ မဟုတ်ဘူး။ သံသရာ ကန္တာရကြီးကို ဖြတ်သန်းဖို့၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး မလဲပြိုအောင် ထောက်ပံ့တဲ့အနေနဲ့ပဲ စားကြ" လို့ ဆုံးမထားပါတယ်။
ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ သိပ္ပံပညာက "Fuel" (လောင်စာ) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ တစ်ထပ်တည်း မကျနေဘူးလား။ ကားမောင်းသမားက ကားဆီဖြည့်တဲ့အခါ ဓာတ်ဆီကို လျှာနဲ့လျက်ပြီး "ကောင်းလိုက်တာ" လို့ မလုပ်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ထမင်းစားတဲ့အခါ လျှာပေါ်က အရသာကို ခုံမင်မနေဘဲ ခန္ဓာစက်ရုံ လည်ပတ်ရုံ သက်သက်ပဲ ဆိုတဲ့ အသိ ရှိရပါမယ်။ ဒါမှသာ ဘုရားဟောတဲ့ "အာဟာရသုတ်" ရဲ့ အနှစ်သာရကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... ပါဠိသဘောကို နားလည်ပြီဆိုရင် လက်တွေ့ ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။
"ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခပရိညာ" ဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြမယ်။
ထမင်းဝိုင်း ရှေ့ရောက်ပြီ ဆိုပါစို့။ ဟင်းပွဲတွေ မြင်လိုက်တာနဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သွားလဲ။ "ဟာ... ဝက်သားဟင်းလေး၊ စားချင်လိုက်တာ၊ ငါ ကြိုက်တာလေး" ဆိုပြီး လောဘစိတ် (Lobha) က အရင် ပြေးထွက်မလာဘူးလား။ အဲဒီ လောဘကို သတိနဲ့ ဖမ်းလိုက်ပါ။
ပြီးရင် ဓာတ်ခွဲကြည့်။
၁။ အာရုံ (Object): ပန်းကန်ထဲက အသားငါး၊ ထမင်း ဆိုတာ ဘာလဲ။ "ပထဝီဓာတ်" (မြေဓာတ်) အစုအဝေးတွေပါ။ အဆင်း (Rupa) တွေပါ။ "ဝက်သား"၊ "ကြက်သား" ဆိုတာ ပညတ် (Concept) တွေပါ။ ပရမတ်ကတော့ မြေဓာတ်၊ ရေဓာတ်၊ မီးဓာတ်၊ လေဓာတ် မျှသာပါပဲ။
၂။ ဒွါရ (Door): လျှာ (Jivha) ပေါ်ကို အစာ ရောက်သွားတဲ့ အချိန်ကို သတိထား။
၃။ ဖဿ (Contact): လျှာအကြည် နဲ့ အရသာ ပေါင်းဆုံလိုက်တဲ့ အချိန်။
၄။ ဝေဒနာ (Feeling): "ကောင်းလိုက်တာ" ဆိုတဲ့ သုခဝေဒနာ ပေါ်လာမယ်။ အဲဒီမှာ "တဏှာ" (Craving) မကပ်ငြိစေနဲ့။
ရှုမှတ်တဲ့အခါ... "ငါ စားချင်တယ်" လို့ မမှတ်နဲ့။ "ရုပ်က အစာတောင်းနေတာ" လို့ မှတ်ပါ။
ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက မီးဖိုကြီး တစ်ခုလိုပဲ။ မီးစာကုန်ရင် ငြိမ်းသွားမှာ စိုးလို့ ထပ်ဖြည့်ပေးနေရတဲ့ သဘော။ "ငါ" က စားတာ မဟုတ်ဘူး။ "တေဇောဓာတ်" (မီး) တောက်ဖို့အတွက် "ပထဝီဓာတ်" (လောင်စာ) ထည့်ပေးနေတာ လို့ သဘောထားပါ။
အဲဒီလို ရှုမြင်လိုက်ရင် "ဒီဟင်းက ပေါ့တယ်၊ ဒီဟင်းက ငန်တယ်" ဆိုပြီး ဂျီးများနေတဲ့၊ စိတ်တိုင်းမကျ ဖြစ်နေတဲ့ ဒေါသတွေ၊ လိုချင်တပ်မက်တဲ့ လောဘတွေ ငြိမ်းမသွားဘူးလား... ငြိမ်းသွားပါတယ် ဘုရား။ အဲဒါ "အာဟာရေ ပဋိကူလ သညာ" (အစာ၌ ရွံရှာဖွယ်ဟု မှတ်ခြင်း) ကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်တာပါပဲ။
ကိုင်း... သိပ္ပံပညာက ခန္ဓာကိုယ်ကို စက်ရုံကြီး၊ အစားအစာကို လောင်စာဆီလို့ ပြောသလိုပါပဲ၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားကလည်း မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသ၊ အာဟာရသုတ်မှာ အစားအစာနဲ့ ပတ်သက်ရင် ထားရှိရမယ့် စိတ်နေစိတ်ထားကို အင်မတန် ထိတ်လန့်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ဟောကြားထားပါတယ်။
ဘုရားရှင်က "ချစ်သားတို့... အစားအစာကို စားတဲ့အခါ သားငယ်ရဲ့ အသားကို စားရသလို သဘောထားပြီး စားကြလော့" လို့ မိန့်တော်မူတယ်။ ဒီစကားကို ကြားရတာ ကြက်သီးထစရာ မကောင်းဘူးလား။ ဥပမာပုံဝတ္ထုလေးက ဒီလို... လင်မယားနှစ်ယောက်ဟာ သားငယ်လေးကို ပွေ့ပိုက်ပြီး ကန္တာရ ခရီးကြမ်းကြီးကို ဖြတ်သန်းကြသတဲ့။ လမ်းမှာ ရိက္ခာပြတ်သွားတော့၊ ရှေ့ဆက်မသွားရင် သုံးယောက်စလုံး သေရမယ့် အခြေအနေ ရောက်လာတယ်။ အဲဒီအခါမှာ လင်မယားနှစ်ယောက်ဟာ တိုင်ပင်ပြီး၊ မတတ်သာတဲ့အဆုံး သားလေးကို သတ်၊ အသားကို လှီးဖြတ်ပြီး စားသောက်ကာ ခရီးဆက်ခဲ့ရတယ် တဲ့။
စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ သူတော်ကောင်းတို့... မိဘနှစ်ပါးဟာ သားရဲ့ အသားကို စားတဲ့အခါ "အရသာ ရှိလိုက်တာ၊ ချိုလိုက်တာ၊ မွှေးလိုက်တာ" ဆိုပြီး ခံစားပြီး စားပါ့မလား။ မစားဘူးနော်။ ရင်ဘတ်ကို စည်တီးပြီး၊ မျက်ရည်စက်လက်နဲ့ "ငါတို့ အသက်ရှင်ဖို့၊ ဒီကန္တာရက လွတ်မြောက်ဖို့အတွက်သာ ဒီအစာကို စားရပါလား" ဆိုပြီး မစားချင်စားချင် မျိုချရမှာပဲ။ ဘုရားရှင်က "သင်တို့ ဆွမ်းစားတဲ့အခါ၊ ထမင်းစားတဲ့အခါ ဒီလို စိတ်မျိုးနဲ့ စားကြ။ အရသာ ခံဖို့ မဟုတ်ဘူး။ သံသရာ ကန္တာရကြီးကို ဖြတ်သန်းဖို့၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး မလဲပြိုအောင် ထောက်ပံ့တဲ့အနေနဲ့ပဲ စားကြ" လို့ ဆုံးမထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ "လောင်စာဆီ" သဘောတရားနဲ့ တစ်ထပ်တည်းပါပဲ။ ကားမောင်းသမားက ကားဆီဖြည့်တဲ့အခါ ဓာတ်ဆီကို လျှာနဲ့လျက်ပြီး "ကောင်းလိုက်တာ" လို့ မလုပ်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ထမင်းစားတဲ့အခါ လျှာပေါ်က အရသာကို ခုံမင်မနေဘဲ ခန္ဓာစက်ရုံ လည်ပတ်ရုံ သက်သက်ပဲ ဆိုတဲ့ အသိ ရှိရပါမယ်။
ဒီအသိကို လက်တွေ့ ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ကြည့်ရအောင်။ "ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခပရိညာ" ဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြမယ်။ ထမင်းဝိုင်း ရှေ့ရောက်ပြီ ဆိုပါစို့။ ဟင်းပွဲတွေ မြင်လိုက်တာနဲ့ စိတ်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သွားလဲ။ "ဟာ... ဝက်သားဟင်းလေး၊ စားချင်လိုက်တာ၊ ငါ ကြိုက်တာလေး" ဆိုပြီး လောဘစိတ်က အရင် ပြေးထွက်မလာဘူးလား။ အဲဒီ လောဘကို သတိနဲ့ ဖမ်းလိုက်ပါ။ ပြီးရင် ဉာဏ်နဲ့ ဓာတ်ခွဲလိုက်ပါ။ ပန်းကန်ထဲက အသားငါး၊ ထမင်း ဆိုတာ ဘာလဲ။ "ပထဝီဓာတ်" (မြေဓာတ်) အစုအဝေးတွေပါ။ "ဝက်သား"၊ "ကြက်သား" ဆိုတာ ပညတ်တွေပါ။ ပရမတ်ကတော့ မြေ၊ ရေ၊ မီး၊ လေ မျှသာပါပဲ။
ပါးစပ်ထဲ ထည့်လိုက်တဲ့အချိန်မှာလည်း "ငါ စားချင်တယ်" လို့ မမှတ်ဘဲ၊ "ရုပ်က အစာတောင်းနေတာ" လို့ မှတ်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက မီးဖိုကြီး တစ်ခုလိုပဲ။ မီးစာကုန်ရင် ငြိမ်းသွားမှာ စိုးလို့ ထပ်ဖြည့်ပေးနေရတဲ့ သဘော။ "ငါ" က စားတာ မဟုတ်ဘူး။ "တေဇောဓာတ်" (မီး) တောက်ဖို့အတွက် "ပထဝီဓာတ်" (လောင်စာ) ထည့်ပေးနေတာ လို့ သဘောထားပါ။ အဲဒီလို ရှုမြင်လိုက်ရင် "ဒီဟင်းက ပေါ့တယ်၊ ဒီဟင်းက ငန်တယ်" ဆိုပြီး ဂျီးများနေတဲ့၊ စိတ်တိုင်းမကျ ဖြစ်နေတဲ့ ဒေါသတွေ၊ လိုချင်တပ်မက်တဲ့ လောဘတွေ ငြိမ်းမသွားဘူးလား... ငြိမ်းသွားပါတယ် ဘုရား။ အဲဒါ "အာဟာရေ ပဋိကူလ သညာ" (အစာ၌ ရွံရှာဖွယ်ဟု မှတ်ခြင်း) ကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ပေါင်းစပ်လိုက်တာပါပဲ။
"အစားအစာ" (Food) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လူတွေရဲ့ စွဲလမ်းမှုက ဘယ်လောက် ဒုက္ခပေးနိုင်သလဲ၊ အဲဒီ စွဲလမ်းမှုကို ဖြတ်လိုက်ရင် ဘယ်လောက် ကျန်းမာချမ်းသာသလဲ ဆိုတာကို ပိုပြီး ထိထိမိမိ ခံစားနားလည်နိုင်အောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ခု (Case-2582) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ တစ်နှစ်လောက်ကပေါ့... ပြတိုက်ကို နေ့တိုင်း ဆွမ်းလာပို့တဲ့ "ဒေါ်လှမေ" ဆိုတဲ့ စေတနာရှင် ဒကာမကြီး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ ဒေါ်လှမေက စေတနာ အရမ်းကြီးတယ်။ သူ့ဆွမ်းချိုင့်ထဲမှာဆိုရင် ဆီပြန်ဟင်းတွေ၊ အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲတွေ၊ အချိုပွဲတွေက နေ့တိုင်း အပြည့်ပဲ။ "ဘုန်းဘုန်းတို့၊ ဝန်ထမ်းလေးတွေ စားကောင်းအောင် ချက်တာပါ" ဆိုပြီး သူက ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်နေတာ။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက သုံးလလောက် ကြာတော့ စပေါ်လာတယ်။ ပြတိုက်က ဝန်ထမ်းတွေ နေ့လယ်စာ စားပြီးရင် အိပ်ငိုက်ကြတယ်၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းပြီး အလုပ်မလုပ်နိုင်ကြတော့ဘူး။ တချို့ဆို သွေးတိုးတွေ တက်၊ ကိုလက်စထရောတွေ တက်ပြီး ဆေးခန်းပြေးရတဲ့အထိ ဖြစ်လာတယ်။
နောက်ပြီးတော့ ဟင်းတွေက အဆီတွေ အရမ်းများတော့ စားပြီးရင် လက်ဆေး၊ ပန်းကန်ဆေးတဲ့အခါ ရေဆင်းပိုက်တွေ ပိတ်ဆို့ကုန်တယ်။ အဆိုးဆုံးကတော့ အချိုတွေများတော့ ပရွက်ဆိတ်တွေ၊ ပိုးဟပ်တွေ ပေါလာပြီး ရှေးဟောင်းပစ္စည်း သိုလှောင်ခန်း (Storage Room) နားအထိ ရောက်လာကြတယ်။ ဒါဟာ ပြတိုက်အတွက် အန္တရာယ် (Risk) ဖြစ်လာပြီ။ ဒီအခြေအနေမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့က "Template T192" (Food Hygiene & Safety Log) ကို ထုတ်သုံးပြီး စစ်ဆေးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၇၊ အပိုဒ်ခွဲ ၇.၃ (Pol 7, Art 7.3) ကို ကိုးကားပြီး ဖြေရှင်းရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "Health and Nutrition Standards for Staff" (ဝန်ထမ်းများအတွက် ကျန်းမာရေးနှင့် အာဟာရ စံချိန်စံညွှန်း) ဆိုတာ ပါတယ်။
ဦးပဉ္ဇင်းက ဒေါ်လှမေကို ခေါ်ပြီး ညင်ညင်သာသာ ရှင်းပြရတယ်။ "ဒကာမကြီး... ဒကာမကြီးရဲ့ စေတနာကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဟင်းချက်တယ် ဆိုတာ ခန္ဓာစက်ရုံထဲကို လောင်စာထည့်တာနဲ့ တူတယ်။ စက်ရုံတစ်ရုံမှာ စက်ဆီတွေ လိုတာထက် ပိုထည့်လိုက်ရင် စက်တွေ လေးပြီး ပျက်စီးတတ်တယ်။ အခု ဝန်ထမ်းတွေ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်နေပြီ။ နောက်ပြီး ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေအတွက်လည်း ပိုးမွှားအန္တရာယ် ရှိလာတယ်။ ဒါကြောင့် အရသာ (Taste) ကို လျှော့ပြီး၊ ဓာတ်စာ (Nutrition) ဖြစ်အောင် ပြောင်းချက်ပေးပါ" လို့ မေတ္တာရပ်ခံလိုက်တယ်။
စစချင်းတော့ ဒေါ်လှမေက စိတ်မကောင်းဘူး။ "တပည့်တော်က စေတနာနဲ့ ချက်တာကို၊ ဘုန်းဘုန်းတို့က အပြစ်ပြောတယ်" ဆိုပြီး မျက်ရည်ဝဲတယ်။ ဒါနဲ့ ဦးပဉ္ဇင်းက "ဒကာမကြီး... သားအသားကို စားရတဲ့ မိဘဥပမာကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်။ အစားအစာ ဆိုတာ ခန္ဓာတည်ရုံ မျှတရုံ စားရတာ။ ဒကာမကြီးက ဆီတွေ၊ အချိုတွေ လျှော့လိုက်ရင် ဝန်ထမ်းတွေ ကျန်းမာမယ်၊ ကုသိုလ်လည်း ပိုရမယ်၊ ပြတိုက်လည်း ဘေးကင်းမယ်။ ဒါမှ ပညာပါတဲ့ အလှူ ဖြစ်မှာပေါ့" လို့ တရားချလိုက်တော့မှ သဘောပေါက်သွားတယ်။ နောက်ပိုင်းတော့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် များများ၊ ဆီနည်းနည်းနဲ့ ကျန်းမာရေး ညီညွတ်အောင် ချက်လာတော့ ဝန်ထမ်းတွေလည်း ပေါ့ပါးသွက်လက်ပြီး အလုပ်တွင်ကျယ်လာကြတယ်။ တွေ့လား... "စားချင်စိတ်" (Craving) ကို လျှော့ပြီး "အသိဉာဏ်" (Wisdom) နဲ့ စားသောက်တတ်ဖို့ ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲ ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာတယ်နော်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အစားအစာနှင့် လောက" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။ လောကကြီးမှာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုကြောင့် ဆင်းရဲရတာ၊ အစားမတော်လို့ ရောဂါရတာ၊ အစာရှာဖွေရတာ ပင်ပန်းတာတွေ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။ အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်သလဲ။ လျှာပေါ်က အရသာလေးကို စွဲလမ်းတဲ့ "တဏှာ"၊ ငါ ကြိုက်တာမှ စားမယ် ဆိုတဲ့ "လောဘ" တွေကြောင့် ဖြစ်ရတာမို့ ဒါဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။ အဲဒီ တဏှာလောဘကို ပယ်သတ်ပြီး၊ "အစားအစာသည် ဓာတ်သဘောမျှသာ ဖြစ်သည်" လို့ သိမြင်ပြီး ရောင့်ရဲနိုင်ရင်၊ ကျန်းမာချမ်းသာမှုကို ရတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။ အဲဒီလို သိမြင်ဖို့အတွက် အစာစားတိုင်း သတိ (Sati) ကပ်မယ်၊ ပညာ (Panna) နဲ့ ဆင်ခြင်သုံးသပ်မယ်ဆိုရင်တော့ ဒါဟာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကားမောင်းရင် ဆီမှန်မှ ခရီးရောက်သလို၊ ဘဝခရီး မောင်းနှင်ရာမှာလည်း အစာအာဟာရကို မျှတရုံ၊ ခန္ဓာတည်ရုံ သုံးဆောင်ပြီး ကုသိုလ်ခရီးကို ဆက်နိုင်ကြပါစေ။ လာမည့် ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာနေ့မှ စ၍ သူတော်ကောင်းများ အားလုံး၊ အစာရေစာ ပေါများကြွယ်ဝကြပါစေ၊ စားသမျှ အာဟာရတိုင်းသည် ဘေးကင်းကျန်းမာစေသော ဓာတ်စာများ ဖြစ်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
