နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၂၇) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-270) - နဂရ (Nagara/The City) နှင့် မြို့ပြစီမံကိန်း (Urban Planning)
ကိုးကားကျမ်း - အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သတ္တကနိပါတ်၊ နဂရူပမသုတ် (မြို့နှင့် တူသော ခန္ဓာ)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Urban Design & Smart City Infrastructure (မြို့ပြဒီဇိုင်းနှင့် စမတ်စီးတီး အခြေခံအဆောက်အအုံ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း (၁၂) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ လာမယ့် အောက်တိုဘာလ (၂) ရက်နေ့ (အောက်တိုဘာလ၏ ပထမဆုံး တနင်္လာနေ့) ဆိုရင် "ကမ္ဘာ့နေထိုင်မှုနယ်မြေနေ့" (World Habitat Day) ကျရောက်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၂၇) ရက်နေ့မှာတော့ မိမိတို့ နေထိုင်ရာ မြို့ရွာ၊ အိမ်ရာတွေကို ဘယ်လို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲမလဲ ဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကြိုတင် ဆွေးနွေးကြပါမယ်။
မြို့တစ်မြို့ သာယာလှပဖို့ဆိုရင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းရမယ်၊ ရေမြောင်းစနစ် ကောင်းရမယ်၊ လုံခြုံရေး ကောင်းရမယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ "ခန္ဓာကိုယ်" ဆိုတဲ့ မြို့ကြီး သာယာဖို့ဆိုရင်လည်း "သတိ" တည်းဟူသော တံခါးမှူး ကောင်းဖို့ လိုပါတယ်။ မြို့ပြစီမံကိန်း (Urban Planning) မကောင်းရင် မြို့ပျက်ကြီး ဖြစ်သွားသလို၊ စိတ်စီမံကိန်း (Mental Planning) မကောင်းရင်လည်း ဘဝပျက်တတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး ခန္ဓာမြို့ကြီးကို ဉာဏ်ပညာဖြင့် စီမံခန့်ခွဲပြီး၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်ကြီးဆီသို့ ချီတက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "နဂရ" (Nagara) လို့ ခေါ်တဲ့ မြို့ပြဥပမာနှင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရဲ့ "Urban Planning" (မြို့ပြစီမံကိန်း) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ မြို့ပြပညာရှင်တွေက "Zoning" (ဇုန်ခွဲခြားခြင်း)၊ "Infrastructure" (အခြေခံအဆောက်အအုံ) နဲ့ "Resilience" (ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်စွမ်း) တွေကို အလေးထားပါတယ်။ ဒီသဘောတရားတွေကို ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားပါမယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ရှုပ်ထွေးပွေလီနေတဲ့ မြို့ပြကြီးကနေ စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ နန်းတော်ကြီးတစ်ခုလို ဖြစ်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "မြို့တော်" ဖြစ်တဲ့အတွက် "ကာယဂတာသတိ" (Mindfulness of the Body) ကို မြို့တစ်မြို့အနေနဲ့ ပုံဖော်ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို တည်ငြိမ်ခိုင်ခံ့တဲ့ ခံတပ်မြို့ကြီးတစ်ခုလို့ သဘောထားပါ။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ တံခါးပေါက် (၆) ပေါက် ရှိတယ်။ အဲဒီ တံခါးပေါက်တွေမှာ "သတိ" (Mindfulness) ဆိုတဲ့ တံခါးမှူးကို စောင့်ခိုင်းထားပါ။ "မကောင်းသော ဧည့်သည် (အကုသိုလ်) မဝင်စေနှင့်... ကောင်းသော ဧည့်သည် (ကုသိုလ်) ဝင်ပါစေ"။ လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ ခံစားမှုကို (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်ပြီး လုံခြုံမှု ရရှိသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Urban Design" (မြို့ပြဒီဇိုင်း) နဲ့ "Smart City" (စမတ်စီးတီး) နည်းပညာက ဒီ "စီမံခန့်ခွဲမှု" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။
မြို့ပြစီမံကိန်း (Urban Planning) မှာ အရေးကြီးဆုံး အချက် (၃) ချက် ရှိပါတယ်။
၁။ Zoning (ဇုန်ခွဲခြားခြင်း): နေထိုင်ရာ နေရာ၊ အလုပ်လုပ်ရာ နေရာ၊ အပန်းဖြေရာ နေရာတွေကို ရောထွေးမနေအောင် ခွဲခြားခြင်း။ (Chaos Management)။
၂။ Flow (စီးဆင်းမှု): ယာဉ်ကြောပိတ်ဆို့မှု မဖြစ်အောင်၊ ရေစီးရေလာ ကောင်းအောင် စီမံခြင်း။
၃။ Security (လုံခြုံရေး): ရာဇဝတ်မှု ကင်းရှင်းပြီး ဘေးကင်းအောင် စောင့်ကြည့်ခြင်း (Surveillance)။
"Smart City" ဆိုတာ နည်းပညာ (Sensors/Data) ကို သုံးပြီး မြို့ကို လည်ပတ်တာပါ။ ဥပမာ - မီးပွိုင့်တွေက ကားလာမှ မီးစိမ်းတာမျိုးပေါ့။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ဟာလည်း "Control Center" ကြီးပါပဲ။ အာရုံတွေ (Traffic) ဝင်လာတဲ့အခါ "သတိ" (Sensor) နဲ့ ဖမ်းယူပြီး၊ "ပညာ" (Processor) နဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရပါတယ်။ စီမံကိန်းမရှိတဲ့ မြို့ဟာ ညစ်ပတ်ပြီး ရှုပ်ထွေးသလို၊ စီမံကိန်းမရှိတဲ့ စိတ်ဟာလည်း အတွေးတွေ ရှုပ်ထွေးနေတတ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ညာဘက်က မြို့တော်က လုံခြုံပြီး အေးချမ်းတယ်။ ဘယ်ဘက်ကတော့ အန္တရာယ်များတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာမြို့တော်ကို ဘယ်လို တည်ဆောက်မလဲ ဆိုတာ ကိုယ့်အပေါ်မှာပဲ မူတည်ပါတယ်။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ တရားတော်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "နဂရူပမသုတ်" မှာ ခန္ဓာကိုယ်ကို မြို့တော်ကြီးတစ်ခု အနေနဲ့ တင်စားပြီး၊ မြို့တော်လုံခြုံရေး အင်္ဂါ (၇) ပါးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
၁။ ဧသိက (မဏ္ဍိုင်တိုင်): သဒ္ဓါတရား (Faith)။ ခိုင်မြဲသော ယုံကြည်မှု ရှိရမည်။
၂။ ပရိခါ (ကျုံး): ဟိရိ (Shame of sin)။ မကောင်းမှုမှ ရှက်ခြင်းတည်းဟူသော ကျုံး။
၃။ အနုပရိယာယ (ကင်းလှည့်လမ်း): ဩတ္တပ္ပ (Fear of sin)။ မကောင်းမှုမှ ကြောက်ခြင်းတည်းဟူသော လမ်း။
၄။ အာဝုဓ (လက်နက်): သုတ (Knowledge)။ ဗဟုသုတတည်းဟူသော လက်နက်။
၅။ ဗလကာယ (စစ်တပ်): ဝီရိယ (Effort)။ ကြိုးစားအားထုတ်မှုတည်းဟူသော စစ်သည်။
၆။ ဒေါဝါရိက (တံခါးမှူး): သတိ (Mindfulness)။ ဝင်သမျှ ထွက်သမျှကို စောင့်ကြည့်သော တံခါးမှူး။
၇။ ပါကာရ (မြို့ရိုး): ပညာ (Wisdom)။ ရန်သူကို ကာကွယ်သော မြို့ရိုး။
ဘုရားရှင်က "တံခါးမှူး (သတိ) သည် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်" လို့ ဟောပါတယ်။ တံခါးမှူး အိပ်ပျော်နေရင်၊ သို့မဟုတ် လာဘ်စားရင် ရန်သူ (ကိလေသာ) တွေ မြို့ထဲ ဝင်လာပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးပါလိမ့်မယ်။
ကဲ... အခု ဒီ "နဂရ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ကာယာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။
ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of City Management):
မျက်စိက တခုခုကို မြင်လိုက်တဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) The Gate (တံခါး): စက္ခုဒွါရ (မျက်စိ)။
(၂) The Visitor (ဧည့်သည်): ရူပါရုံ (မြင်ကွင်း)။
(၃) The Gatekeeper (တံခါးမှူး): သတိ (Sati)။
(၄) Identification (စစ်ဆေးခြင်း): "ဒါ ဘယ်သူလဲ။ မိတ်ဆွေ (ကုသိုလ်) လား၊ ရန်သူ (အကုသိုလ်) လား"။
(၅) Action (တုံ့ပြန်ခြင်း): ရန်သူ (လောဘ/ဒေါသ) ဖြစ်ရင် တံခါးပိတ်လိုက်တယ်။ မြို့ထဲ (စိတ်ထဲ) အဝင်မခံဘူး။
ရှုကွက် (Instruction):
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို "City Manager" (မြို့တော်ဝန်) လို့ သဘောထားပါ။
တံခါး (၆) ပေါက်ကို အမြဲ စောင့်ကြည့်ပါ။
မျက်စိတံခါးက မြင်ရင် "မြင်တယ်... မြင်တယ်"။
နားတံခါးက ကြားရင် "ကြားတယ်... ကြားတယ်"။
အကယ်၍ မကောင်းတဲ့ အာရုံ (Virus/Terrorist) ဝင်လာရင် "Stop!" လုပ်ပါ။
"ဒီဧည့်သည်က မြို့ကို ဖျက်ဆီးလိမ့်မယ်" လို့ ပညာနဲ့ သိပြီး မောင်းထုတ်ပါ။
ကောင်းတဲ့ အာရုံ (Dhamma) ဝင်လာရင်တော့ "ကြိုဆိုပါတယ်" ဆိုပြီး လက်ခံလိုက်ပါ။
ဒါဟာ ကိုယ့်ရဲ့ "Internal Urban Planning" (အတွင်းစိတ် မြို့ပြစီမံကိန်း) ပါပဲ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ကို "နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်၏ ဗိသုကာကြီး" (The Great Architect) အဖြစ် အာရုံပြုရာ ရောက်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်သည် ခိုင်ခံ့သော မြို့ရိုး၊ လုံခြုံသော တံခါးများကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ "ငါသည် ဘုရားရှင် ချမှတ်ပေးသော မြို့ပြစီမံကိန်း (မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး) အတိုင်း မိမိ၏ ဘဝကို တည်ဆောက်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။
လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Daily Zoning):
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်မှာ၊ ရုံးမှာ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) Time Zoning: အလုပ်ချိန် (Work Zone) နဲ့ အနားယူချိန် (Rest Zone) ကို ခွဲခြားပါ။ အိပ်ရာထဲအထိ အလုပ်ကိစ္စတွေ သယ်မသွားပါနဲ့။ (Mental Boundaries).
(၂) Clear the Traffic: စိတ်ထဲမှာ အတွေးတွေ ပိတ်ဆို့နေရင် (Traffic Jam)၊ အသက်ရှူလေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ပြီး လမ်းရှင်းပါ။
(၃) Check the Gates: အိမ်တံခါး ပိတ်သလို၊ အိပ်ခါနီးရင် မျက်စိ၊ နား တံခါးတွေကို ပိတ်ပြီး (Shutdown) တရားမှတ်ပြီးမှ အိပ်ပါ။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "Urban Planning" သဘောတရားနဲ့ ပြတိုက်ကို ပြုပြင်ခဲ့ပုံပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဧည့်သည်တွေ အရမ်းများလာတော့ လမ်းတွေပိတ်၊ လူတွေတိုးဝှေ့ပြီး ပရမ်းပတာ ဖြစ်ကုန်တယ်။ ဝင်ပေါက်နဲ့ ထွက်ပေါက်က တစ်ခုတည်း ဖြစ်နေတော့ တိုက်မိသူတွေ၊ ဖိနပ်ပျောက်သူတွေနဲ့ ဆူညံနေတာပဲ။ (Chaos).
ပြတိုက်မှူး "ကိုသီဟ" က ခေါင်းကိုက်နေပြီ။ "ဆရာတော်... ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ။ လူတွေက စည်းကမ်းမရှိဘူး" တဲ့။
ဦးပဉ္ဇင်းက "Template T240" (Visitor Flow & Spatial Planning Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ အဆောက်အအုံ မူဝါဒ "Policy No. 23, Article 23.2" (Spatial Planning & Crowd Management) ကို ကိုးကားပြီး အကြံပေးတယ်။
"ကိုသီဟ... လူတွေ စည်းကမ်းမရှိတာ မဟုတ်ဘူး။ တို့ရဲ့ 'Design' (စီမံကိန်း) က မှားနေတာ။ ဝင်ပေါက်နဲ့ ထွက်ပေါက် ခွဲရမယ်။ 'One Way' (လမ်းကြောင်းတစ်ကြောင်းတည်း) စနစ် ကျင့်သုံးရမယ်"။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို မြို့ပြစီမံကိန်း သဘောတရား ရှင်းပြတယ်။
၁။ Zoning: ဖိနပ်ထားတဲ့ နေရာ၊ နားနေတဲ့ နေရာ၊ ဘုရားဖူးတဲ့ နေရာကို တိတိကျကျ ခွဲခြားလိုက်တယ်။ (Zoning).
၂။ Signage: မြှားပြ လမ်းညွှန်တွေ တပ်လိုက်တယ်။ (Guidance).
၃။ Flow: ဝင်ပေါက်ကနေ ဝင်၊ လက်ယာရစ် ပတ်၊ ပြီးမှ ထွက်ပေါက်က ထွက်။ (Circulation).
ဒီစနစ်ကို ပြောင်းလိုက်တာနဲ့ ချက်ချင်းပဲ ပြတိုက်ကြီး ငြိမ်သက်သွားတယ်။ လူတွေ မတိုးဝှေ့တော့ဘူး။ အေးအေးဆေးဆေး ဘုရားဖူးလို့ ရသွားတယ်။ ကိုသီဟလည်း အံ့သြသွားတယ်။ "ဆရာတော်... နေရာချထားမှု (Layout) လေး ပြောင်းလိုက်တာနဲ့ စိတ်တွေပါ ပြောင်းသွားပါလား" တဲ့။
ဒါဟာ "Case-2570" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "ပြင်ပလောက စနစ်ကျမှ အတွင်းစိတ် ငြိမ်းချမ်းမယ်" ဆိုတာ သက်သေပါပဲ။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "နဂရ နှင့် မြို့ပြစီမံကိန်း" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: ခန္ဓာမြို့ကြီး၏ အိုမင်းပျက်စီးခြင်း၊ ရန်သူ (ရောဂါ/ကိလေသာ) တို့၏ နှိပ်စက်ခြင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက မြို့တံခါးကို ဖွင့်ပေးလိုက်တဲ့ "တဏှာ" (Traitor)၊ အန္တရာယ်ကို မသိတဲ့ "မောဟ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: ရန်သူကင်းစင်ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းသာယာသော နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်ကြီးသည် နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: သတိတံခါးမှူးကို ခန့်ထားခြင်း၊ ပညာမြို့ရိုးကို တည်ဆောက်ခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၂၇) ရက်၊ မြို့ပြစီမံကိန်းနှင့် နေထိုင်မှုနယ်မြေနေ့ အထိမ်းအမှတ် (အကြို) အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး မိမိတို့၏ ခန္ဓာမြို့တော်ကို လုံခြုံအောင် စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ"။ သတိတည်းဟူသော တံခါးမှူး၊ ပညာတည်းဟူသော မြို့ရိုးတို့ဖြင့် ကိလေသာရန်သူများကို တားဆီးကာ၊ သာယာဝပြောသော ဘဝမှသည် "နိဗ္ဗာန်" ရွှေမြို့တော်ကြီးဆီသို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
စက်တင်ဘာလ (၂၇) ရက်၊ ၂၀၂၃
