နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၇) ရက်၊ ၂၀၂၃- ဥပေက္ခာ (Equanimity) နှင့် စိတ်ခံစားမှု မျှတခြင်း (Emotional Balance)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၁) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ လောကကြီးမှာ ရာသီဥတုက ပူလိုက် အေးလိုက်၊ လောကဓံတရားတွေကလည်း ကောင်းလိုက် ဆိုးလိုက်နဲ့ အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေပါတယ်။ အဲဒီလို နိမ့်မြင့်တက်ကျ ဖြစ်နေတဲ့ လှိုင်းတံပိုးတွေကြားမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်လှေကလေး မမှောက်သွားရအောင် ထိန်းထားနိုင်ဖို့ဆိုရင် "ဥပေက္ခာ" (Upekkha) လို့ခေါ်တဲ့ "မျှတစွာ ရှုမြင်တတ်သောစိတ်" မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ ကားတစ်စီးမှာ "Shock Absorber" (ရှော့ဘား) ကောင်းမှ လမ်းကြမ်းကို ငြိမ့်ငြိမ့်လေး မောင်းနိုင်သလို၊ လူတစ်ယောက်မှာလည်း ဥပေက္ခာအားကောင်းမှ လောကဓံ လမ်းကြမ်းကို ပြုံးပြုံးလေး ဖြတ်သန်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး အစွန်းနှစ်ပါးမှ လွတ်ကင်းပြီး၊ တည်ငြိမ်မျှတသော စိတ်ထားဖြင့် ဘဝခရီးကို ဆက်လက် လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဥပေက္ခာ" (Equanimity) (သို့မဟုတ်) အဘိဓမ္မာစကားနဲ့ ပြောရရင် "တတြမဇ္ဈတ္တတာ" (Tatramajjhattata) နှင့် ဒီနေ့ခေတ် စိတ်ပညာမှာ အရေးပါတဲ့ "Emotional Balance" (စိတ်ခံစားမှု မျှတခြင်း) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက ထင်ကြတယ်... "ဥပေက္ခာပြုတယ်" ဆိုရင် "ဂရုမစိုက်တာ၊ ပစ်ထားတာ" (Indifference) လို့ ထင်ကြတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး။ ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ ဥပေက္ခာဆိုတာ "လျစ်လျူရှုတာ" မဟုတ်ဘဲ၊ "မျှတစွာ ရှုမြင်တာ" (Looking on with balance) ဖြစ်ပါတယ်။ ချစ်လွန်းလို့ ဖက်တွယ်ထားတာလည်း မဟုတ်၊ မုန်းလွန်းလို့ တွန်းထုတ်တာလည်း မဟုတ်ဘဲ၊ အလယ်အလတ်ကနေ မှန်မှန်ကန်ကန် ကြည့်တတ်တဲ့ ပညာပါဝင်တဲ့ စိတ်ထားမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ယိမ်းယိုင်မှုတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ ချိန်ခွင်လျှာလို တည့်မတ်သွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "မျှတခြင်း" ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "အာနာပါန" (Mindfulness of Breathing) ကိုပဲ အသုံးပြုပြီး "Balance" လုပ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် ထားပါ။ ဝင်လေ နဲ့ ထွက်လေ ကို သတိကပ်ပါ။ ဝင်လေကို "လိုချင်စိတ်" (လောဘ) နဲ့ မရှူပါနဲ့။ ထွက်လေကို "မုန်းတီးစိတ်" (ဒေါသ) နဲ့ မထုတ်ပါနဲ့။ သာမန် သဘာဝအတိုင်း ဝင်တာကိုလည်း လက်ခံ၊ ထွက်တာကိုလည်း ခွင့်ပြု။ ဝင်လေနဲ့ ထွက်လေကြားက "ရပ်နားမှု" (Pause) လေးမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် ထားကြည့်ပါ။ ဘယ်ဘက်ကိုမှ မလိုက်ဘဲ အလယ်တည့်တည့်မှာ တည်ရှိနေတဲ့ သဘောလေးကို (၁) မိနစ်လောက် ခံစားကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်ပြီး ဟန်ချက်ညီလာပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Physiology" (ဇီဝကမ္မဗေဒ) နဲ့ "Psychology" (စိတ်ပညာ) က ဒီ "မျှတမှု" (Balance) ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ ဇီဝဗေဒမှာ "Homeostasis" (ဟိုမီယို စတေးစစ်) ဆိုတဲ့ အခြေခံ သဘောတရား ရှိပါတယ်။
ဥပမာ - လူ့ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန်ဟာ (၃၇) ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်လောက်မှာ အမြဲ ရှိနေရတယ်။ အပြင်က အရမ်းပူလာရင် ခန္ဓာကိုယ်က ချွေးထွက်ပြီး အေးအောင် လုပ်တယ်။ အပြင်က အရမ်းအေးရင် ခန္ဓာကိုယ်က တုန်ခါပြီး ပူအောင် လုပ်တယ်။ ခန္ဓာကိုယ်က အမြဲတမ်း "အလယ်မှတ်" (Set Point) ကို ပြန်ရောက်အောင် ကြိုးစားနေတယ်။ အဲဒီလို ပြန်ထိန်းညှိနိုင်စွမ်း မရှိရင် လူက ဖျားနာပြီး သေဆုံးသွားနိုင်တယ်။
စိတ်ပညာမှာလည်း "Window of Tolerance" (သည်းခံနိုင်စွမ်း အတိုင်းအတာ) ဆိုတာ ရှိတယ်။
အပေါ်ဘက် ကန့်သတ်ချက်ကို ကျော်သွားရင် "Hyper-arousal" (ဒေါသထွက်တာ၊ စိုးရိမ်တာ၊ ဂနာမငြိမ်ဖြစ်တာ) ဖြစ်မယ်။
အောက်ဘက် ကန့်သတ်ချက်ကို ရောက်သွားရင် "Hypo-arousal" (စိတ်ဓာတ်ကျတာ၊ ထိုင်းမှိုင်းတာ၊ ထုံထိုင်းတာ) ဖြစ်မယ်။
ကျန်းမာတဲ့ စိတ်ဆိုတာ အဲဒီ အစွန်းနှစ်ပါးကြားက "Optimal Zone" (အကောင်းဆုံး ဇုန်) မှာ ရှိနေတာပါ။ အဲဒီ ဇုန်ထဲမှာ ရှိနေမှ ဦးနှောက်ရဲ့ "Prefrontal Cortex" (ဆင်ခြင်တုံတရား) က ကောင်းကောင်း အလုပ်လုပ်နိုင်တာ။ ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ "ဥပေက္ခာ" ဆိုတာ အဲဒီ "Window of Tolerance" ထဲမှာ စိတ်ကို ထိန်းထားနိုင်တဲ့ စွမ်းရည် (Regulation) ပါပဲ။
.
သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှု လှိုင်းလေးတွေက အပေါ်မရောက်၊ အောက်မရောက်ဘဲ အလယ်မှာပဲ ငြိမ့်ငြိမ့်လေး သွားနေတယ်။ ဒါဟာ "ထုံ" နေတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ "ထိန်း" ထားနိုင်တာ။ ကားမောင်းကောင်းတဲ့သူဟာ လမ်းဘေးမြောင်းထဲလည်း မကျ၊ တစ်ဖက်ယာဉ်ကြောထဲလည်း မရောက်ဘဲ လမ်းလယ်ကနေ မောင်းသလိုမျိုးပါပဲ။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီသဘောတရားကို "တတြမဇ္ဈတ္တတာ" (Tatramajjhattata) ဆိုတဲ့ စေတသိက်နဲ့ ဟောကြားတော်မူပါတယ်။ ပါဠိလို "တတြ မဇ္ဈတ္တေ ဘာဝေါ တတြမဇ္ဈတ္တတာ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ထိုထို အာရုံ၊ ထိုထို တရားတို့၌ လွန်ကဲခြင်း၊ ယုတ်လျော့ခြင်း မရှိစေဘဲ အလယ်အလတ်၌ တည်နေတတ်သော သဘော" တဲ့။
အဘိဓမ္မာသဘောအရ တတြမဇ္ဈတ္တတာရဲ့ လက္ခဏာက "စိတ္တစေတသိကာနံ သမဝဟိတ လက္ခဏာ" တဲ့။ စိတ်နဲ့ စေတသိက်တွေကို ညီမျှအောင် ဆောင်ရွက်တဲ့ လက္ခဏာ ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "ဥနာဓိက နိဝါရဏ ရသ" တဲ့။ လျော့ခြင်း (Deficiency) နဲ့ လွန်ကဲခြင်း (Excess) ကို တားမြစ်တယ်။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Manifestation) ကတော့ "မဇ္ဈတ္တဘာဝ" တဲ့။ လျစ်လျူရှုသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ထင်ရှားတယ်။ (ဒီနေရာမှာ လျစ်လျူရှုတယ် ဆိုတာ ပစ်ထားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ ဘက်မလိုက်တာကို ပြောတာပါ)။
အဋ္ဌကထာဆရာမြတ်တွေက "ရထားထိန်း" (Charioteer) နဲ့ ဥပမာ ပေးတယ်။ ရထားထိန်းကောင်း တစ်ယောက်ဟာ မြင်းတွေ ညီညီညာညာ ပြေးနေပြီဆိုရင် ကြိမ်ဒဏ်ပေးစရာ မလိုသလို၊ ဇက်ကြိုး ဆွဲစရာလည်း မလိုတော့ဘဲ ငြိမ်ငြိမ်လေး ထိုင်လိုက်ပါသွားတယ်။ အဲဒီ "ငြိမ်ငြိမ်လေး လိုက်ပါသွားတဲ့ သဘော" ဟာ တတြမဇ္ဈတ္တတာ ပါပဲ။ သူက စိတ်ကို "လောဘ" ဘက်ကိုလည်း မပါစေဘူး၊ "ဒေါသ" ဘက်ကိုလည်း မပါစေဘူး။ အလယ်တည့်တည့်မှာ ထိန်းပေးတယ်။
ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးမှာဆိုရင် "ဥပေက္ခာ" က နောက်ဆုံးမှ လာတယ်။ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ တို့နဲ့ သတ္တဝါတွေကို ပြုစုပြီးတဲ့အခါ၊ ကိုယ်တတ်နိုင်တဲ့အပိုင်း ကုန်သွားရင် "ကံအလျောက်ပဲ ဖြစ်ကြပါစေ" ဆိုပြီး ဥပေက္ခာ ပြုရတယ်။ ဒါမှ စိတ်မပင်ပန်းမှာ။ "ကမ္မဿကာ" (ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိသူများ) လို့ နှလုံးသွင်းခြင်းသည် ဥပေက္ခာ၏ အနီးကပ်ဆုံး အကြောင်းတရား ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု ဒီ "ဥပေက္ခာ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဝေဒနာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ ဥပေက္ခာ (Equanimity) ဟာ အရေးအကြီးဆုံး အရည်အချင်း တစ်ခုပါပဲ။ "သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်" ဆိုတာ ဝိပဿနာဉာဏ်ရဲ့ ထိပ်ခေါင်ပါပဲ။
ချီးမွမ်းခံရခြင်း (သို့မဟုတ်) ကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း ကြုံတွေ့ရတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) အာရုံ (Object): "ခင်ဗျား တော်တယ်" (သို့) "ခင်ဗျား ညံ့တယ်" ဆိုတဲ့ အသံကို ကြားတယ် (သဒ္ဒါရုံ)။
(၂) ဝေဒနာ (Feeling): စိတ်ထဲမှာ "ဝမ်းသာခြင်း" (သောမနဿ) သို့မဟုတ် "ဝမ်းနည်းခြင်း" (ဒေါမနဿ) ပေါ်လာတယ်။
(၃) တုံ့ပြန်မှု (Reaction): သာမန်လူဆိုရင် ဝမ်းသာရင် လောဘနဲ့ ဆွဲယူမယ်၊ ဝမ်းနည်းရင် ဒေါသနဲ့ တွန်းထုတ်မယ်။
(၄) ဥပေက္ခာ (Intervention): ယောဂီကတော့ "ဒါ အသံပဲ၊ ဒါ ခံစားချက်ပဲ" လို့ သိပြီး၊ ကြိုက်တဲ့ဘက်ကိုလည်း မလိုက်၊ မကြိုက်တဲ့ဘက်ကိုလည်း မလိုက်ဘဲ အလယ်မှာ ရပ်လိုက်တယ်။ ဒါဟာ တတြမဇ္ဈတ္တတာ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။
.
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။
ကောင်းတာ ကြုံရင်လည်း "ကောင်းတယ်... သိတယ်"။ ဆိုးတာ ကြုံရင်လည်း "ဆိုးတယ်... သိတယ်"။
အဲဒီ "သိတယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ကလေးကိုပဲ ကြည့်။
သိတဲ့စိတ်မှာ အရောင်မရှိဘူး။ ပူခြင်း အေးခြင်း မရှိဘူး။
"ချိန်ခွင်လျှာ" လို သဘောထားပါ။ ချိန်ခွင်က ရွှေပဲလာလာ၊ ခဲပဲလာလာ အလေးချိန်ကိုပဲ ပြတယ်။ သူက ဝမ်းမသာဘူး၊ ဝမ်းမနည်းဘူး။
"ဪ... လောကဓံ (၈) ပါး ဘယ်လိုပဲ လာလာ၊ ငါ့စိတ်ကတော့ ချိန်ခွင်လျှာလိုပဲ တည့်တည့်နေမယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
အဲဒီလို နေနိုင်ရင် စိတ်ထဲမှာ "ငြိမ်းချမ်းမှု" (Peace) အစစ်ကို တွေ့ရလိမ့်မယ်။ အဲဒါ လောကုတ္တရာ ဥပေက္ခာရဲ့ အခြေခံပါပဲ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ "တုလဘူတ" (ချိန်ခွင်ကဲ့သို့သော စိတ်) ကို ကိုးကွယ်ရာအဖြစ် ယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ဟာ လာဘ်ရခြင်း/မရခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း/ကဲ့ရဲ့ခြင်း တွေကြားမှာ တုန်လှုပ်မှု မရှိပါဘူး။ "ငါသည်လည်း ဘုရားသားတော် ပီသစွာ လောကဓံ လှိုင်းတံပိုးတွေကို စီးနင်းလိုက်ပါမည်။ လှိုင်းအောက်ကို မရောက်စေဘဲ လှိုင်းပေါ်မှာ မျှတစွာ ရပ်တည်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလိုက်တာဟာ သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်လှုပ်ရှားစရာ ကြုံရင် ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) ချိန်သီးကို မြင်ယောင်ပါ (Visualize the Pendulum): စိတ်က အရမ်းပျော်နေရင် (ညာဘက် ယိမ်းနေရင်)၊ သတိထားလိုက်။ "ဒါ အစွန်းရောက်နေပြီ"။
(၂) ပြန်ဆွဲပါ (Center it): "ဒီ ပျော်တာလည်း မမြဲဘူး" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး အလယ်ကို ပြန်ဆွဲ။
(၃) စိတ်ညစ်ရင်လည်း ပြန်ဆွဲပါ: စိတ်ဓာတ်ကျနေရင် (ဘယ်ဘက် ယိမ်းနေရင်)၊ "ဒါလည်း ခဏပဲ" လို့ တွေးပြီး အလယ်ကို ပြန်ဆွဲ။
(၄) အလယ်မှတ်ကို ရှာပါ (Find the Center): ပျော်တာလည်း မဟုတ်၊ ညစ်တာလည်း မဟုတ်တဲ့ "အေးဆေးနေတဲ့ အချိန်" လေးကို သတိထားကြည့်ပါ။ အဲဒီအချိန်ကို တန်ဖိုးထားပါ။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "Emotional Balance" (စိတ်ခံစားမှု မျှတခြင်း) က အလုပ်ခွင်မှာ ဘယ်လို အသက်ကယ်ခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဧည့်သည်ဝန်ဆောင်မှု ဌာနမှာ "မစန္ဒာ" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းမလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ မစန္ဒာက စိတ်သဘောကောင်းပေမယ့်၊ သူက "စိတ်လှုပ်ရှားလွယ်သူ" (Highly Sensitive Person) ဖြစ်နေတယ်။ ဧည့်သည်က နည်းနည်းလေး အသံကျယ်ရင် သူက မျက်ရည်ဝဲချင်ပြီ။ ဧည့်သည်က ချီးကျူးရင်လည်း ပျော်လွန်းလို့ အလုပ်မလုပ်နိုင်တော့ဘူး။ သူ့ရဲ့ စိတ်က "Roller Coaster" (ရိုလာကိုစတာ) စီးနေသလိုပဲ။ တက်လိုက် ကျလိုက်နဲ့ ပင်ပန်းနေတယ်။
တစ်နေ့တော့... ပြတိုက်မှာ မီးပျက်သွားတယ်။ အရန်မီးစက်ကလည်း ချက်ချင်း မနိုးဘူး။ ပြတိုက်ထဲမှာ မှောင်မည်းသွားတယ်။ ဧည့်သည်တွေက လန့်ပြီး အော်ကြ၊ ဟစ်ကြ ဖြစ်ကုန်တယ်။ ကလေးတွေက ငိုကြတယ်။ အခြေအနေက ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဖြစ်နေပြီ။ မစန္ဒာက အဲဒီအချိန်မှာ ကြောက်လန့်ပြီး ဘာလုပ်ရမှန်းမသိ ဖြစ်သွားတယ်။ (ဒါ Hyper-arousal ဇုန်ထဲ ရောက်သွားတာ)။
ဒီကိစ္စပြီးတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "Template T210" (Incident & Emotion Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 2, Article 2.5" (Professional Composure & Crisis Response) ကို ကိုးကားပြီး မစန္ဒာကို လေ့ကျင့်ပေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "အရေးပေါ် အခြေအနေတွင် ဝန်ထမ်းများသည် စိတ်တည်ငြိမ်မှု (Composure) ကို ဦးစွာ တည်ဆောက်ပြီးမှ ဧည့်သည်များကို လမ်းညွှန်ရမည်" တဲ့။
ဦးပဉ္ဇင်းက မစန္ဒာကို T210 ဇယားကွက် ပေးပြီး "Emotion Mapping" လုပ်ခိုင်းတယ်။
"မစန္ဒာ... ညည်းရဲ့ စိတ်က ချိန်ခွင်ဆိုရင် အခု ဘယ်ဘက်ကို လေးနေလဲ"။
"ကြောက်တဲ့ဘက်ကို လေးနေပါတယ် ဘုရား"။
"အေး... ချိန်ခွင်က မညီရင် အလေးချိန်လို့ မရဘူး။ စိတ်က မညီရင် ပြဿနာ ဖြေရှင်းလို့ မရဘူး"။
ဦးပဉ္ဇင်းက သူ့ကို "Grounding Technique" (မြေကျနည်း) သင်ပေးလိုက်တယ်။
"နောက်တစ်ခါ စိတ်လှုပ်ရှားရင် ခြေဖဝါးကို ကြမ်းပြင်နဲ့ ထိထားတာကို အာရုံပြု။ အသက်ကို ပြင်းပြင်း ရှူ။ 'ငါ့စိတ်ကို အလယ်မှတ် ပြန်ပို့မယ်' လို့ အမိန့်ပေး"။
မစန္ဒာလည်း ကြိုးစားတယ်။ နောက်ပိုင်း ဧည့်သည်တစ်ယောက်က ဒေါသတကြီး လာအော်တဲ့အခါ၊ မစန္ဒာက ပြန်မအော်သလို၊ ငိုလည်း မငိုတော့ဘူး။ သူက "ဥပေက္ခာ" မျက်နှာထားလေးနဲ့ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် နားထောင်ပြီး ဖြေရှင်းပေးလိုက်တယ်။ ဧည့်သည်လည်း သူ့ရဲ့ တည်ငြိမ်မှုကို တွေ့ပြီး အရှိန်လျော့သွားတယ်။ ဒါဟာ "Case-2539" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "ဥပေက္ခာသည် အားနည်းခြင်း မဟုတ်၊ အကောင်းဆုံးသော ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ဖြစ်သည်" ဆိုတာ သူ သက်သေပြလိုက်တာပါပဲ။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဥပေက္ခာ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: စိတ်လှုပ်ရှားလွယ်ခြင်း၊ လောကဓံကြောင့် တုန်လှုပ်ရခြင်း၊ အစွန်းရောက်ပြီး ပင်ပန်းရခြင်းတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ တုန်လှုပ်မှုကို ဖြစ်စေတာက ကောင်းတာကို လိုချင်တဲ့ "တဏှာ"၊ ဆိုးတာကို မလိုချင်တဲ့ "ဒေါသ"၊ အမှန်ကို မသိဘဲ စွဲလမ်းတဲ့ "မောဟ" တွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: တုန်လှုပ်ခြင်း ကင်းပြီး၊ ချိန်ခွင်လျှာကဲ့သို့ တည့်မတ်တည်ငြိမ်သော စိတ်၊ လောကဓံကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်သော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: ဥပေက္ခာစိတ် ဖြစ်ပေါ်ဖို့အတွက် သတိပဋ္ဌာန်တရား ပွားများခြင်း၊ ဉာဏ်ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း (သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်) တို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး စိတ်ခံစားမှု မျှတကြပါစေ"။ လောကဓံ လေပြင်းမုန်တိုင်းများ မည်မျှပင် တိုက်ခတ်ပါစေ၊ မိမိတို့၏ စိတ်သင်္ဘောကို "ဥပေက္ခာ" တည်းဟူသော ကျောက်ဆူးဖြင့် ခိုင်မြဲစွာ ရပ်တည်နိုင်ကြပါစေ။ ချစ်ခြင်း၊ မုန်းခြင်း အစွန်းနှစ်ပါးမှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ ငြိမ်းချမ်းတည်ငြိမ်သော မဇ္ဈိမလမ်းစဉ်အတိုင်း လျှောက်လှမ်းကာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
Sao Dhammasami
ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
ဩဂုတ်လ (၂၇) ရက်၊ ၂၀၂၃
