နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၂၂) ရက်၊ ၂၀၂၃- အလောဘ (Non-greed) နှင့် အယ်လ်ထရူးဝါဒ (The Psychology of Altruism)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၆) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဩဂုတ်လ (၂၂) ရက်နေ့ မနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများရဲ့ စိတ်နှလုံးသားတွေဟာ မိုးရာသီရဲ့ ရေပြင်လို ကြည်လင်အေးချမ်းနေကြမယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်အရ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘာသာအယူဝါဒကြောင့် အကြမ်းဖက်ခံရသူများကို အောက်မေ့ဖွယ်နေ့" လို့ သတ်မှတ်ထားတာ ရှိပါတယ်။ အကြမ်းဖက်မှုတွေ၊ ပဋိပက္ခတွေ၊ စစ်ပွဲတွေအားလုံးရဲ့ အရင်းအမြစ်ကို လိုက်ရှာကြည့်လိုက်ရင် "လိုချင်မှု" ဆိုတဲ့ လောဘအခြေခံထားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ နယ်မြေလိုချင်လို့၊ အာဏာလိုချင်လို့၊ အမြတ်အစွန်းလိုချင်လို့ တိုက်ခိုက်ကြတာပါ။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့ လောကကြီးကို ပူလောင်စေတဲ့ "လောဘ" မီးကို ငြိမ်းသတ်ပြီး၊ အေးမြတဲ့ "အလောဘ" (Non-greed) တရားရေအေးကို သောက်သုံးကြရအောင်။ "ငါ့အတွက်" ဆိုတဲ့ စိတ်ထက် "အများအတွက်" ဆိုတဲ့ "Altruism" (အကျိုးမျှော် ကိုယ်ကျိုးစွန့်ဝါဒ) ကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးရင်း၊ လောကကြီးကို ငြိမ်းချမ်းရေး ပန်းပွင့်တွေ ဝေဆာအောင် ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "အလောဘ" (Alobha) လို့ ခေါ်တဲ့ လောဘမရှိခြင်း၊ စွန့်ကြဲပေးကမ်းခြင်း သဘောတရားနဲ့ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ၊ ဇီဝဗေဒပညာရပ်တွေက လက်ခံထားတဲ့ "Altruism" (သူတစ်ပါးအကျိုးဆောင် စိတ်ဓာတ်) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လူတွေက ထင်ကြတယ်... "မလိုချင်ဘူး" (Non-greed) ဆိုရင် ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ထိုင်နေတာ၊ မျှော်လင့်ချက်မဲ့နေတာလို့ ထင်ကြတယ်။ တကယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ "အလောဘ" ဆိုတာ အင်မတန် အားကောင်းတဲ့ စွမ်းအင်တစ်ခုပါ။ ညစ်ပတ်နေတဲ့ အဝတ်ကို ဆပ်ပြာနဲ့ လျှော်လိုက်သလိုပဲ၊ စိတ်ထဲက အညစ်အကြေးကို ဆေးကြောပေးလိုက်တဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ "အလောဘ" ဓာတ်သာ စိတ်ထဲမှာ ကိန်းဝပ်သွားရင် လူဟာ အလိုလိုနေရင်း ပေါ့ပါးလာတယ်၊ လွတ်လပ်လာတယ်။ ဒီအကြောင်းတွေကို ဒီနေ့ အကျယ်တဝင့်၊ အသေးစိတ် ဆွေးနွေးဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို တွယ်တာမှုတွေ၊ ကပ်ငြိမှုတွေ ကင်းစင်ပြီး လွတ်လပ်ပေါ့ပါးသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "အလောဘ" (မကပ်ငြိခြင်း) ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "အာပေါကသိုဏ်း" (Water Kasina) နဲ့ "စာဂါနုဿတိ" (Recollection of Generosity) ကို တွဲဖက်ပြီး ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ ရေဆိုတာ ဘယ်အရာနဲ့မှ ရောနှောမနေဘူး၊ ဆေးကြောသန့်စင်ပေးပြီးရင် သူ့လမ်းသူ ဆက်စီးသွားတာပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခန္ဓာကိုယ်ကို သက်တောင့်သက်သာ ဖြစ်အောင် ပြင်ထိုင်လိုက်ပါ။ ခါးကို မတ်မတ်ထားပါ။ မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း၊ ညင်ညင်သာသာလေး မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ အသက်ကို မှန်မှန်လေး ရှူသွင်း၊ မှန်မှန်လေး ရှူထုတ်ပါ။
အခု... မိမိရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ "ကြာဖက်" (Lotus Leaf) လေး တစ်ရွက်ကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ မိုးရွာနေတဲ့ အချိန်ပေါ့။ မိုးရေစက်ကလေးတွေက ကြာဖက်ပေါ်ကို ကျလာတယ်။ ဒါပေမယ့် ကြာဖက်က ရေကို လက်ခံထားသလား။ မထားပါဘူး။ ရေစက်ကလေးတွေက ပုလဲလုံးလေးတွေလို လိမ့်ဆင်းပြီး ပြန်ကျသွားတယ်။ ကြာဖက်ကတော့ စိုစွတ်ခြင်းမရှိ၊ ကပ်ငြိခြင်းမရှိဘဲ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်နေတယ်။
"အလောဘ... အလောဘ... မကပ်ငြိဘူး... မကပ်ငြိဘူး" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ရင်း၊ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ဟာလည်း ဒီကြာဖက်လိုပါပဲလား။ အာရုံတွေ လာတိုက်ခိုက်ပေမယ့် ဘာကိုမှ ဖက်တွယ်မထားဘူး။ လာရင်လည်း လက်ခံတယ်၊ ပြန်သွားရင်လည်း ခွင့်ပြုလိုက်တယ်။ "လွှတ်လိုက်ပြီ... လွှတ်လိုက်ပြီ" ဆိုတဲ့ ပေါ့ပါးတဲ့ ခံစားမှုလေးကို ရင်ထဲမှာ ပြည့်လာအောင် (၂) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး စီးဖြန်းကြည့်ရအောင်...။
ကိုင်း... စိတ်ကလေး အနည်းငယ် ပေါ့ပါးပြီး ကပ်ငြိမှုတွေ ပါးသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Evolutionary Biology" (ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် ဇီဝဗေဒ) နဲ့ "Neuroscience" (ဦးနှောက်သိပ္ပံ) က ဒီ "ပေးကမ်းခြင်း" (Giving) နဲ့ "အကျိုးမျှော် ကိုယ်ကျိုးစွန့်ခြင်း" (Altruism) ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ ရာစုနှစ်တွေတုန်းက သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ထင်ခဲ့ကြတယ်... သတ္တဝါတွေဆိုတာ "Survival of the Fittest" (အသန်စွမ်းဆုံးသူသာ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်မည်) ဆိုတဲ့ နိယာမအတိုင်း ကိုယ့်ဖို့ကိုယ်ပဲ ကြည့်ကြတယ်၊ အတ္တကြီးကြတယ်ပေါ့။ ဒါပေမယ့် ခေတ်သစ် သုတေသနတွေက ဒီအယူအဆကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်လိုက်ပြီ။ လူသားတွေ ဒီနေ့အထိ ကမ္ဘာမြေပေါ်မှာ ရှင်သန်နေနိုင်တာဟာ "အတ္တ" ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ "ပရဟိတ" (Cooperation & Altruism) ကြောင့် ဖြစ်တယ်ဆိုတာ တွေ့ရှိလာကြတယ်။
ဦးနှောက်သိပ္ပံ ပညာရှင်တွေက လူတစ်ယောက် "အလှူလုပ်တဲ့အချိန်" (Donating) မှာ ဦးနှောက်ထဲမှာ ဘာဖြစ်သွားသလဲ ဆိုတာကို fMRI စက်ကြီးတွေနဲ့ စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြတယ်။ အဖြေက အံ့သြစရာ ကောင်းပါတယ်။ လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ပိုက်ဆံကို သူများအတွက် ပေးလှူလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ဦးနှောက်ရဲ့ "Ventral Striatum" (ဗင်ထရယ် စထရိုင်ယာတမ်) နဲ့ "Mesolimbic Pathway" (မီဆိုလင်ဘစ် လမ်းကြောင်း) တွေမှာ မီးတွေ လင်းထိန်လာတယ်။ အဲဒီနေရာတွေဟာ ဘာနေရာတွေလဲ သိလား။ အဲဒါတွေက "Reward System" (ဆုချီးမြှင့်ခြင်း စနစ်) တွေပါ။ ချောကလက် စားရင်၊ ထီပေါက်ရင်၊ ချစ်သူနဲ့ တွေ့ရင် ပျော်ရွှင်မှုကို ပေးတဲ့ နေရာတွေနဲ့ အတူတူပါပဲ။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ဒါကို "Warm Glow Effect" (နွေးထွေးသော အရောင်အဝါ အာနိသင်) လို့ နာမည်ပေးထားတယ်။ ဆိုလိုတာက... သဘာဝတရားကြီးက လူသားတွေကို ဖန်တီးထားကတည်းက "ပေးကမ်းရင် ပျော်ရွှင်မှု ဟော်မုန်း (Dopamine & Oxytocin) ထွက်မယ်" ဆိုပြီး ပရိုဂရမ် (Program) ရေးဆွဲပေးထားတာပါ။ "ယူမှ ပျော်တာ" မဟုတ်ပါဘူး၊ "ပေးမှ ပိုပျော်တာ" ပါ။ ဒါဟာ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမှန်တရား (Biological Fact) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ပြီး "Mirror Neurons" (ကြေးမုံ ဦးနှောက်ဆဲလ်များ) အကြောင်း ပြောပြချင်ပါသေးတယ်။ သူတစ်ပါး ဒုက္ခရောက်နေတာကို မြင်ရင် ကိုယ်တိုင် ဒုက္ခရောက်သလို ခံစားရပြီး ကူညီချင်စိတ် ပေါက်လာတာဟာ ဒီဆဲလ်တွေကြောင့်ပါပဲ။ ဒါကြောင့် "အလောဘ" ဆိုတာ ဘာသာရေး သဘောတရား သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ လူသားမျိုးနွယ် ဆက်လက် ရှင်သန်ဖို့အတွက် ဦးနှောက်ထဲမှာ တပ်ဆင်ပေးထားတဲ့ "Survival Mechanism" (ရှင်သန်ရေး ယန္တရား) တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။
ဒါကို ပိုပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း၊ ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း မြင်သာအောင် ဦးပဉ္ဇင်း ပုံလေးတစ်ပုံ ထုတ်ကြည့်ရအောင်။ သေချာ ကြည့်ကြနော်။
သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ညာဘက်က "ပေးလှူနေတဲ့ ဦးနှောက်" က ဘယ်လောက်တောင် လင်းလက်တောက်ပနေသလဲ။ လောဘနဲ့ ယူနေတဲ့ ဦးနှောက်က မှိန်ဖျော့ဖျော့ပဲ ရှိတယ်။ ဒါဟာ ဘာကို ပြနေသလဲဆိုတော့... စွန့်လွှတ်လိုက်ခြင်း (Alobha) ဟာ စိတ်ကို စွမ်းအင်တွေ ဖြည့်ပေးတယ်၊ ဦးနှောက်ကို ကျန်းမာစေတယ် ဆိုတာပါပဲ။ စိတ်ပညာရှင်တွေက "Helper's High" (ကူညီသူ၏ သာယာမှု) လို့တောင် တင်စားကြတယ်။ မူးယစ်ဆေး သုံးစွဲသူတွေ "High" ဖြစ်သလို၊ အလှူဒါန ပြုသူတွေလည်း သဘာဝအတိုင်း "High" ဖြစ်ပြီး စိတ်ချမ်းသာမှု ရရှိစေတာပါ။
ကိုင်း... သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "အလောဘ" (Alobha) ကို ကုသိုလ်တရားတို့ရဲ့ အခြေခံ အမြစ်တွယ် (Kusala Mula) သုံးပါးထဲမှာ ပထမဆုံး ထားပြီး ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ပါဠိလို "အလုဗ္ဘနံ အလောဘော" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အာရုံ၌ မက်မောတွယ်တာမှု မရှိခြင်းသည် အလောဘ မည်၏" တဲ့။
ဒီနေရာမှာ သူတော်ကောင်းတို့ သတိထားရမယ့် အချက်တစ်ချက် ရှိတယ်။ "အလောဘ" ဆိုတာ "လောဘ မရှိရုံ သက်သက်" (Mere absence of greed) မဟုတ်ပါဘူး။ သူက "ဆန့်ကျင်ဘက် အစွမ်းသတ္တိ" (Positive Opposing Force) တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - မီးငြိမ်းသွားတာက အလင်းရောင် မရှိတာ သက်သက် မဟုတ်ဘူး၊ အမှောင်ထု ရောက်လာတာ ဖြစ်သလိုမျိုး... လောဘ ကင်းသွားရင် အဲဒီနေရာမှာ "စွန့်ကြဲခြင်း" (Caga) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင် ဝင်လာတာပါ။
အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာဆရာမြတ်တွေက အလောဘကို အင်မတန် လှပတဲ့ ဥပမာတွေနဲ့ ရှင်းပြထားပါတယ်။
(၁) ကြာဖက်တွင် ရေမတင်သကဲ့သို့ (Udukkhitta Padumam Viya): ရေစက်ဟာ ကြာဖက်ပေါ်မှာ တည်နေပေမယ့် ကြာဖက်သားထဲကို စိမ့်မဝင်ဘူး။ လှုပ်လိုက်ရင် လိမ့်ဆင်းသွားတယ်။ ထို့အတူ အလောဘ ရှိသူဟာ ပစ္စည်းဥစ္စာတွေ ပိုင်ဆိုင်နေပေမယ့် စိတ်ထဲမှာ စွဲလမ်းမနေဘူး။ လိုအပ်ရင် ချက်ချင်း စွန့်လွှတ်နိုင်တယ်။
(၂) ပူသော ဒယ်အိုးတွင် ကျသော ရေစက်ကဲ့သို့ (Tatta Kapale Udaka Bindu Viya): မီးဖိုပေါ်က ပူနေတဲ့ ဒယ်အိုးထဲကို ရေတစ်စက် ချလိုက်ရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ "ရှဲ" ခနဲ ဖြစ်ပြီး ချက်ချင်း အငွေ့ပျံသွားတယ် မဟုတ်လား။ ကပ်မနေဘူးနော်။ အဲဒီလိုပါပဲ... အလောဘ ရှိတဲ့စိတ်ဟာ အာရုံတစ်ခု (ဥပမာ - ရွှေ၊ ငွေ၊ အဝတ်အစား) နဲ့ တွေ့လိုက်ရင် ကပ်ငြိမနေဘူး။ "ဒါဟာ သုံးစရာပဲ၊ ငါ့ဟာ မဟုတ်ဘူး" ဆိုပြီး ချက်ချင်း လွတ်ထွက်သွားတယ်။
အလောဘရဲ့ လက္ခဏာက "အာရမ္မဏေ အနလ္လီန လက္ခဏာ" တဲ့။ အာရုံမှာ မကပ်ငြိတဲ့ လက္ခဏာ ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "အပရိဂ္ဂဟ ရသ" တဲ့။ မသိမ်းပိုက်တဲ့ ကိစ္စ ရှိတယ်။ ပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ် မသတ်မှတ်ဘူး။ ပစ္စုပဋ္ဌာန် (Manifestation) ကတော့ "အနလ္လီန ဘာဝ" တဲ့။ မညှိတွယ်တဲ့ အခြင်းအရာ ရှိတယ်။ မစင်တွင်းထဲ ကျသွားတဲ့ လူတစ်ယောက်ဟာ မစင်တွေကို တွယ်တာမှု မရှိဘဲ လွတ်မြောက်ချင်သလိုမျိုး၊ အလောဘ ရှိသူဟာလည်း ဘဝစည်းစိမ်တွေကို မက်မောမှု မရှိဘဲ လွတ်မြောက်ရာကိုသာ ရှေးရှုပါတယ်။
"မုတ္တစာဂ" (လွတ်လပ်သော လက်ရှိသူ) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ဘုရားရှင် သုံးခဲ့တယ်။ တချို့က လှူတော့ လှူပါရဲ့၊ လက်က မလွှတ်ချင်ဘူး။ တွန့်နေတယ်။ ဒါ အလောဘ အားနည်းတာ။ အလောဘ အားကောင်းရင် "Mutta" (လွတ်လပ်စွာ)၊ "Caga" (စွန့်ကြဲခြင်း) ဖြစ်ရမယ်။ လက်ထဲက ပစ္စည်း လွတ်ကျသွားသလိုမျိုး၊ စိတ်ထဲမှာ ဘာအစအနမှ မကျန်ရစ်စေရဘူး။
ကဲ... အခု ဒီ "အလောဘ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ "အလှူပေးနေတဲ့ အခိုက်အတန့်" ကို ဘယ်လို ရှုမလဲ။ ဒါ အင်မတန် သိမ်မွေ့ပါတယ်။
ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Giving):
အလှူတစ်ခု ပြုလုပ်နေတဲ့ အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) အာရုံ (Object): လှူစရာ ပစ္စည်း (ဝတ္ထု) နဲ့ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ကို မြင်တယ် (ရူပါရုံ)။
(၂) စေတနာ (Volition): "ပေးလိုက်မယ်" ဆိုတဲ့ တွန်းအား (Co-nascence Impulse) ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ စေတနာ စေတသိက်။
(၃) အလောဘ (Non-Greed): စိတ်ထဲမှာ ဆုပ်ကိုင်ထားချင်တဲ့ သဘော (Macchariya) ကို ဆန့်ကျင်ပြီး၊ ဖွင့်ထုတ်လိုက်တဲ့ သဘော၊ စွန့်လွှတ်လိုက်တဲ့ သဘော ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ အလောဘ စေတသိက် (သင်္ခါရက္ခန္ဓာ) ပါပဲ။
(၄) ပီတိ & သုခ (Joy & Bliss): ပေးလိုက်ရလို့ စိတ်ထဲမှာ ပေါ့ပါးသွားတာ၊ ဝမ်းသာတာတွေ ဖြစ်လာတယ်။ (ဝေဒနာက္ခန္ဓာ)။
.
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။
ပစ္စည်းကို သူများလက်ထဲ ထည့်လိုက်တဲ့ အချိန်လေးကို သေချာ စောင့်ဖမ်းပါ။
လက်က ပစ္စည်းကို လွှတ်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ၊ စိတ်ကရော လိုက်လွှတ်ရဲ့လား။
"လွှတ်တယ်... လွှတ်တယ်" လို့ မှတ်ပါ။
လွှတ်လိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ရင်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ပေါ့ပါးမှု" (Lightness) ကို ကြည့်ပါ။
"ဪ... ခုနက ဆုပ်ထားတုန်းက လေးနေတယ်။ အခု လွှတ်လိုက်တော့ ပေါ့သွားပါလား"။
"ပေးတာ ငါ မဟုတ်ဘူး။ စွန့်လွှတ်တဲ့ ဓာတ်သဘော (Alobha Dhatu) က သူ့အလုပ်သူ လုပ်သွားတာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်ရင် "ငါလှူတယ်" ဆိုတဲ့ မာနလည်း မကပ်တော့ဘူး။ "ငါ့ပစ္စည်း" ဆိုတဲ့ တဏှာလည်း ပြတ်သွားတယ်။ စစ်မှန်တဲ့ "ဒါန ပါရမီ" မြောက်သွားပါပြီ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ မိမိရဲ့ နှလုံးသားကို ဘုရားရှင်ရဲ့ "မဟာစွန့်လွှတ်ခြင်းကြီး" (Mahabhinikkhamana) နဲ့ ထပ်တူပြုလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားလောင်းဟာ ရွှေနန်းစည်းစိမ်၊ သားမယား အားလုံးကို စွန့်လွှတ်ပြီး တောထွက်တော်မူခဲ့တယ်။ အဲဒီ "စွန့်လွှတ်ခြင်း" ကြောင့်သာလျှင် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရခဲ့တာပါ။ "ငါလည်းပဲ... ငါ့ရဲ့ စွဲလမ်းမှုတွေကို စွန့်လွှတ်ပါ၏။ စွန့်လွှတ်ခြင်းသည်သာ ချမ်းသာစစ် ဖြစ်သည်" လို့ ယုံကြည်သက်ဝင်လိုက်တာဟာ သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။
လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Open Hand Practice):
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် ဈေးဝယ်ထွက်ရင်၊ တစ်ခုခု ပေးကမ်းတဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) ဆုပ်ကိုင်မှုကို သတိပြုပါ (Notice the Grip): ပိုက်ဆံကို ပေးခါနီးမှာ လက်က တင်းနေသလား၊ စိတ်က တွန့်နေသလား။ အဲဒီ "မစ္ဆရိယ" (Stinginess) သဘောလေးကို အရင်မြင်အောင် ကြည့်။
(၂) ဖြေလျှော့ပါ (Release): "ဒါ ငါ့ဟာ မဟုတ်ဘူး၊ သံသရာ ခရီးစရိတ်ပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး လက်ကို ဖြေလျှော့လိုက်ပါ။
(၃) လွတ်မြောက်မှုကို ခံစားပါ (Feel the Freedom): ပေးပြီးသွားတဲ့အခါ "ဟာ... ရှင်းသွားပြီ" ဆိုတဲ့ လွတ်လပ်မှုကို အရသာခံကြည့်ပါ။ အဲဒီ ပေါ့ပါးမှုလေးကို "အလောဘ... အလောဘ" လို့ မှတ်သားထားပါ။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ အလောဘတရားနဲ့ ပညာကို ဘယ်လို ပေါင်းစပ်ပြီး ကျင့်သုံးခဲ့သလဲ ဆိုတာပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဌာနမှာ "ဦးတင်" ဆိုတဲ့ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်ကြီး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ ဦးတင်က ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို စစ်ဆေးတဲ့နေရာမှာ တစ်ဖက်ကမ်းခပ် ကျွမ်းကျင်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့မှာ ပြဿနာတစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ "ပညာဝန်တိုတာ" (Knowledge Hoarding) ပါပဲ။ သူ သိထားတဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်တွေ၊ နည်းပညာတွေကို ဘယ်သူ့ကိုမှ မသင်ပေးဘူး။ သူ့လက်ထောက် တပည့်လေးတွေ မေးရင်လည်း "မင်းတို့ နားမလည်ပါဘူးကွာ" ဆိုပြီး ဟောက်လွှတ်တတ်တယ်။ သူက သူ့ပညာကို သူများရသွားရင် သူ့နေရာ ပျောက်သွားမှာ ကြောက်နေတာ (Fear of replacement)။ ဒါဟာ "ဓမ္မ မစ္ဆရိယ" လို့ ခေါ်တဲ့ အကုသိုလ်တရားပါပဲ။
တစ်နေ့တော့... ပြတိုက်ကို အင်မတန် ရှားပါးတဲ့ ပုဂံခေတ် ရွှေပေလွှာတစ်ခု ရောက်လာတယ်။ စာတွေက မှေးမှိန်နေလို့ ဖတ်ရခက်တယ်။ ဦးတင် တစ်ယောက်တည်းပဲ ဖတ်တတ်တယ်။ သူက အဲဒီ ပေလွှာကို သူ့အခန်းထဲ ယူသွားပြီး တစ်ယောက်တည်း ဘာသာပြန်နေတယ်။ တခြား ပညာရှင်တွေက "ဆရာကြီး... အတူတူ ဝိုင်းဖတ်ကြရအောင်" လို့ ပြောပေမယ့် သူက "ငါ လုပ်မယ်" ဆိုပြီး တံခါးပိတ်ထားတယ်။
ကံဆိုးချင်တော့... ဦးတင်က အသက်ကြီးပြီဆိုတော့ မျက်စိက သိပ်မကောင်းတော့ဘူး။ စာလုံးတချို့ကို သူ အဓိပ္ပာယ် ကောက်မှားပြီး မှတ်တမ်းတင်လိုက်တယ်။ နောက်ပိုင်း နိုင်ငံတကာ ပညာရှင်တွေ လာစစ်ဆေးတော့ အမှားကြီး ဖြစ်နေတာကို တွေ့သွားတယ်။ ပြတိုက်လည်း သိက္ခာကျ၊ ဦးတင်လည်း မျက်နှာပျက်ရတယ်။ သူ့ရဲ့ "လောဘ" (ငါပဲ နာမည်ရချင်တယ်) နဲ့ "မစ္ဆရိယ" (ပညာမပေးချင်ဘူး) ဆိုတဲ့ စိတ်တွေက နောက်ဆုံးတော့ သူ့ကို ပြန်ဒုက္ခပေးတာပါပဲ။
ဒီကိစ္စ ဖြစ်ပြီးတဲ့အခါ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က "Template T221" (Donation & Knowledge Transfer Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 19, Article 19.2" (Intellectual Generosity & Succession) ကို ကိုးကားပြီး ဦးတင်ကို နှစ်သိမ့်ဆွေးနွေးရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်၏ အသိပညာသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ပိုင်ဆိုင်မှု မဟုတ်၊ သာသနာ၏ အမွေအနှစ် ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်များသည် မျိုးဆက်သစ်များကို လက်ဆင့်ကမ်း သင်ကြားပေးခြင်း (Mentorship) ဖြင့် မိမိ၏ တန်ဖိုးကို မြှင့်တင်ရမည်" တဲ့။
ဦးပဉ္ဇင်းက ဦးတင်ကို ခေါ်ပြီး T221 ဇယားကွက်ကို ပြတယ်။
"ဦးတင်... ဒီဇယားက ပိုက်ဆံလှူတာ မှတ်တဲ့ စာရင်း မဟုတ်ဘူး။ 'ပညာအလှူ' (Dhamma Dana) မှတ်တဲ့ စာရင်း။ ဒကာကြီး တတ်ထားတဲ့ ပညာတွေကို ကလေးတွေကို သင်ပေးလိုက်ပါ။ အဲဒါ ဒကာကြီးအတွက် အကြီးမြတ်ဆုံး ကုသိုလ်ပဲ" လို့ ပြောပြတယ်။
ပြီးတော့ သိပ္ပံနည်းကျလည်း ရှင်းပြတယ်။ "ဒကာကြီး... ပညာကို ဖက်တွယ်ထားရင် (Hoarding) ဦးနှောက်က ကျဉ်းမြောင်းသွားတယ်။ မျှဝေလိုက်ရင် (Sharing) ဦးနှောက်က Dopamine တွေ ထွက်ပြီး ပိုကျန်းမာလာမယ်။ 'Warm Glow' ခံစားရမယ်"။
ဦးတင်က သဘောပေါက်သွားတယ်။ "တပည့်တော် မှားပါတယ် ဘုရား။ တပည့်တော် နေရာပျောက်မှာ ကြောက်လို့ပါ"။
"မကြောက်ပါနဲ့။ ပေးကမ်းတဲ့သူဟာ ပိုချမ်းသာတယ် ဆိုတာ သစ္စာတရားပါ။ ဒကာကြီး သင်ပေးလိုက်တဲ့ တပည့်တွေက ဒကာကြီးကို ပိုလို့တောင် လေးစားဦးမှာပါ"။
အဲဒီနောက်ပိုင်း ဦးတင်ဟာ သူ့ရဲ့ မှတ်စုတွေ၊ စာအုပ်တွေကို စတိုခန်းထဲက ထုတ်ပြီး "Training Session" (သင်တန်း) တွေ ပေးတော့တာပဲ။ သူ စာသင်နေတဲ့ အချိန်ဆိုရင် သူ့မျက်နှာကြီးက ဝင်းပနေတယ်။ အရင်ကလို မျက်မှောင်ကြုတ်မနေတော့ဘူး။ တပည့်တွေကလည်း "ဆရာကြီး... ဆရာကြီး" နဲ့ ဝိုင်းနေကြတယ်။ ဦးတင်ဟာ သူ့ရဲ့ "Knowledge Hoarding" ကို "Knowledge Philanthropy" (ပညာဒါန) အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်နိုင်တယ်။ ဒါဟာ "Case-2534" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "အလောဘ" (Non-greed) ဟာ စိတ်ကို လွတ်မြောက်စေရုံသာမက၊ လုပ်ငန်းခွင်ကိုပါ တိုးတက်စေတယ် ဆိုတာ လက်တွေ့ သက်သေပါပဲ။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အလောဘ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: စွဲလမ်းမှုကြောင့် ပူလောင်ရတာ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ထိန်းသိမ်းရလို့ ပင်ပန်းရတာ၊ ဝန်တိုမှုကြောင့် စိတ်ကျဉ်းကျပ်ရတာတွေဟာ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက "ငါ့ဟာ" လို့ တွယ်တာတဲ့ လောဘ (Greed)၊ သူများကို မပေးချင်တဲ့ မစ္ဆရိယ (Stinginess) တွေဟာ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: လောဘအပူမီးတွေ ငြိမ်းအေးပြီး၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာတဲ့ စိတ်၏ ပေါ့ပါးမှု၊ လွတ်လပ်မှု၊ အာရုံ၌ မကပ်ငြိသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: အလောဘ ဖြစ်ဖို့အတွက် ဒါနပြုခြင်း၊ စာဂဗလ (စွန့်ကြဲအား) ကို တည်ဆောက်ခြင်း၊ ရုပ်နာမ်တို့၏ မမြဲသောသဘောကို ရှုမှတ်ခြင်း ဆိုတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးတာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၂၂) ရက်၊ အလောဘ နှင့် စွန့်ကြဲခြင်း အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ရက်ရောသော နှလုံးသားကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ"။ ကြာဖက်တွင် ရေမတင်သကဲ့သို့၊ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်များအပေါ်တွင် တွယ်တာကပ်ငြိခြင်း မရှိဘဲ၊ "အလောဘ" စွမ်းအားဖြင့် မိမိပိုင်ဆိုင်သမျှကို အများအကျိုးအတွက် ဝေမျှနိုင်ကြပါစေ။ ထိုသို့ စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် စိတ်ချမ်းသာခြင်း၊ ကိုယ်ကျန်းမာခြင်းများနှင့် ပြည့်စုံကာ၊ နောက်ဆုံးမှာ တဏှာလောဘ အားလုံး ကုန်ခမ်းရာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
ဩဂုတ်လ (၂၂) ရက်၊ ၂၀၂၃
