နေ့ရက် - ဩဂုတ်လ (၈) ရက်၊ ၂၀၂၃- ဒိဋ္ဌိ (View) နှင့် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်မှု (Cognitive Bias)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၇) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ပြက္ခဒိန်မှာတော့ ဒီနေ့ကို "ဘယ်သန်များနေ့" (International Left-Handers Day) အထိမ်းအမှတ် ရက်သတ္တပတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူအများစုက ညာသန်တွေ ဖြစ်ကြပေမယ့်၊ ဘယ်သန်လေးတွေကလည်း သူတို့ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ စွမ်းရည်တွေ၊ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းတွေနဲ့ လောကကို အလှဆင်နေကြပါတယ်။ ရှေးခေတ်တုန်းကတော့ "ဘယ်သန်" ဆိုရင် ပုံမှန်မဟုတ်ဘူး၊ အဆင်မပြေဘူးလို့ အယူအစွဲ (Bias) တွေ ရှိခဲ့ဖူးကြတယ်။ တကယ်တော့ ဘယ်ပဲသန်သန်၊ ညာပဲသန်သန် စိတ်နှလုံး ဖြူစင်ဖို့က အဓိကပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ သူတော်ကောင်းများ အနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ ထူးခြားချက် (Uniqueness) များကို အားငယ်စိတ် မဝင်ဘဲ၊ ကိုယ့်ရဲ့ စွမ်းရည်ကို အကောင်းဆုံး အသုံးချနိုင်ကြပါစေ၊ အယူအစွဲ မှားယွင်းမှုများ ကင်းစင်ပြီး အမှန်တရားကို မြင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဒိဋ္ဌိ" (Ditthi) လို့ ခေါ်တဲ့ အယူအဆနဲ့ ဒီနေ့ခေတ် စိတ်ပညာမှာ ပြောကြတဲ့ "Cognitive Bias" (သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ဘက်လိုက်ခြင်း) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေဟာ ကိုယ်မြင်တာကိုပဲ အမှန်၊ ကိုယ်ထင်တာကိုပဲ အဟုတ်လို့ ယူဆတတ်ကြတယ်။ "ငါ့အမြင်က မှန်တယ်၊ သူများအမြင်က မှားတယ်" ဆိုပြီး ငြင်းခုံကြတယ်။ ဘာဖြစ်လို့ လူတွေဟာ အမှန်တရားကို အရှိအတိုင်း မမြင်နိုင်ကြတာလဲ။ မျက်မှန်စိမ်း တပ်ထားရင် အရာရာကို အစိမ်းရောင် မြင်နေရသလိုမျိုး၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်မှာလည်း "ဒိဋ္ဌိ" ဆိုတဲ့ ရောင်စုံမျက်မှန်ကြီး တပ်ထားလို့ပါပဲ။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ မျက်မှန်ကို ဘယ်လို ချွတ်မလဲ ဆိုတာကို လေ့လာကြပါမယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အမြင်တွေ ပျောက်ပြီး၊ ကျယ်ဝန်းတဲ့ အမြင်ဓာတ် ရရှိသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "အမြင်" (View) ဖြစ်တဲ့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ ထဲက "အာကာသ ကသိုဏ်း" (Space Kasina) ဆိုတဲ့ ဟင်းလင်းပြင်ကို အာရုံပြုတဲ့ နည်းလမ်းလေးနဲ့ စိတ်ကို ဖွင့်ပေးလိုက်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ အဆုံးအစမရှိတဲ့ ကောင်းကင်ပြင်ကြီးကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ ဘာတိမ်တိုက်မှ မရှိ၊ ဘာအတားအဆီးမှ မရှိတဲ့ ဟင်းလင်းပြင်ကြီး။ "ကောင်းကင်... ကောင်းကင်... ကောင်းကင်" (သို့မဟုတ်) "ဟင်းလင်းပြင်... ဟင်းလင်းပြင်" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ရင်း၊ ကိုယ့်ရဲ့ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်း အကန့်အသတ်တွေကို ဒီကောင်းကင်ကြီးထဲမှာ ဖျော်ချလိုက်ပါ။ ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အခန်းကျဉ်းလေးထဲက ထွက်ပြီး ကျယ်ဝန်းတဲ့ ကောင်းကင်ကြီးကို မော့ကြည့်လိုက်သလို ခံစားချက်မျိုးနဲ့ (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး ကျယ်ပြန့်ပြီး အမြင်ရှင်းသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ (Cognitive Psychology) က ဒီ "ဘက်လိုက်မှု" (Bias) ဆိုတာကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြောတယ်... လူသားတွေရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ "ကွန်ပျူတာ" နဲ့ မတူဘူးတဲ့။ ကွန်ပျူတာက အချက်အလက် (Data) ဝင်လာရင် အရှိအတိုင်း လက်ခံတယ်။ လူဦးနှောက်ကတော့ အချက်အလက် ဝင်လာရင် "ငါ ကြိုက်သလား/မကြိုက်ဘူးလား" ဆိုတဲ့ စစ်ထုတ်စက် (Filter) နဲ့ အရင် စစ်လိုက်တယ်။
ဒီထဲမှာ အထင်ရှားဆုံးက "Confirmation Bias" (အတည်ပြု ဘက်လိုက်မှု) ပါပဲ။ ဒါက ဘာလဲဆိုတော့... လူတစ်ယောက်ဟာ ကိုယ်ယုံကြည်ထားတဲ့ အရာနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ သက်သေအထောက်အထားကိုပဲ ရွေးပြီး လက်ခံတတ်တာ။ ကိုယ်နဲ့ မကိုက်ညီတဲ့ အချက်အလက်ဆိုရင် "ဒါ မှားနေတယ်၊ ဒါ သတင်းမှားပဲ" ဆိုပြီး ပယ်ချလိုက်တယ်။ ဥပမာ - ကိုယ်က လူတစ်ယောက်ကို မကောင်းဘူးလို့ ထင်ထားရင်၊ အဲဒီလူ ကောင်းတာ ဘယ်လောက်လုပ်လုပ် မမြင်တော့ဘူး။ သူ အမှားလုပ်တဲ့ တစ်ချက်ကိုပဲ "... ငါပြောသားပဲ" ဆိုပြီး ထောက်ပြတော့တာပဲ။
နောက်တစ်ခုက "In-group Bias" (မိမိအုပ်စု ဘက်လိုက်မှု)။ ကိုယ်နဲ့ တူတဲ့လူ (လူမျိုးတူ၊ ဘာသာတူ၊ ဝါသနာတူ) ဆိုရင် အလိုလို ခွင့်လွှတ်ပေးပြီး၊ ကိုယ်နဲ့ မတူတဲ့လူ (Out-group) ဆိုရင် ရန်သူလို သဘောထားတာ။ ဒါဟာ ဦးနှောက်ရဲ့ ရှေးဟောင်းအစိတ်အပိုင်း (Amygdala) ကနေ "ငါတို့ နဲ့ သူတို့" (Us vs. Them) ဆိုပြီး ခွဲခြားလိုက်လို့ ဖြစ်ရတာပါ။ သိပ္ပံပညာအရ ပြောရရင် "Objective Reality" (ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျတဲ့ အမှန်တရား) ကို မြင်ဖို့ဆိုတာ ဦးနှောက်အတွက် အရမ်းခက်ခဲတဲ့ အလုပ်တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။
.
သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ အမှန်တရားတွေက အများကြီး ရှိနေပေမယ့် ဦးနှောက်ထဲကို ဝင်ခွင့်ရတာက "ကိုယ့်အကြိုက်" တွေချည်းပဲ ဖြစ်နေတယ်။ ဒါကြောင့် လူတွေက "ငါ့အမြင်က အမှန်ဆုံးပဲ" လို့ ထင်နေကြတာ။ တကယ်တော့ အဲဒါ "Selected Reality" (ရွေးချယ်ထားတဲ့ အမှန်တရား) သက်သက်ပါပဲ။ ပကတိ အမှန်တရား မဟုတ်ပါဘူး။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီသဘောတရားကို "ဒိဋ္ဌိ" (Ditthi) ဆိုတဲ့ စေတသိက်နဲ့ ဟောကြားတော်မူပါတယ်။ ပါဠိလို "ပဿတီတိ ဒိဋ္ဌိ" လို့ ဖွင့်ဆိုပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "မှားယွင်းစွာ မြင်တတ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိ မည်၏" တဲ့။ သာမန် မျက်စိနဲ့ မြင်တာကို ပြောတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ ဉာဏ်မျက်စိ ကန်းပြီး၊ အယူအဆ မှားတာကို ပြောတာ။
အဘိဓမ္မာသဘောအရ ဒိဋ္ဌိရဲ့ လက္ခဏာက "အယောနိသော အဘိနိဝေသ" တဲ့။ အသင့်အတင့်အားဖြင့် မဟုတ်ဘဲ၊ မှားယွင်းစွာ နှလုံးသွင်းပြီး စွဲလမ်းတဲ့ လက္ခဏာ ရှိတယ်။ သူ့ရဲ့ လုပ်ငန်း (Rasa) ကတော့ "ပရာမာသ" တဲ့။ မှားမှားယွင်းယွင်း သုံးသပ်တယ်။ ဥပမာ - ရွှေအတုကို ရွှေအစစ်လို့ ထင်ပြီး တန်ဖိုးထားသလိုမျိုး၊ မမြဲတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို "မြဲတယ်"၊ "ငါ့ဟာ" လို့ မှားယွင်းစွာ သုံးသပ်တာ။
ဒိဋ္ဌိမှာ အဓိက (၂) မျိုး ရှိတယ်။
(၁) သဿတ ဒိဋ္ဌိ: "ငါ" ဆိုတာ သေပြီးရင် လုံးဝ ပျောက်မသွားဘူး၊ ဝိညာဉ်ကောင်လေး အနေနဲ့ ထာဝရ တည်ရှိနေမယ်လို့ ယူဆတာ။ (Eternalism).
(၂) ဥစ္ဆေဒ ဒိဋ္ဌိ: "ငါ" ဆိုတာ သေပြီးရင် ပြတ်စဲသွားမယ်၊ ဘာမှ မကျန်တော့ဘူး၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ဆိုတာ မရှိဘူးလို့ ယူဆတာ။ (Nihilism).
ဒါပေမယ့် နေ့စဉ်ဘဝမှာ အများဆုံး ဖြစ်နေတာကတော့ "အတ္တဒိဋ္ဌိ" (Self-view) သို့မဟုတ် "သက္ကာယဒိဋ္ဌိ" ပါပဲ။ ဘာပဲမြင်မြင် "ငါ" နဲ့ ယှဉ်ပြီး ကြည့်တယ်။ "ငါ့အကြိုက်"၊ "ငါ့လူ"၊ "ငါ့အယူအဆ"။ အဲဒီ "ငါ" ဆိုတဲ့ ပေတံကြီးနဲ့ တိုင်းတာလိုက်တဲ့အခါ အမှန်တရားတွေ ပျောက်ပြီး ဘက်လိုက်မှု (Bias) တွေ ပေါ်လာတော့တာပါပဲ။ ဘုရားရှင်က "ဒိဋ္ဌိ" ဟာ သံသရာမှာ အကြာဆုံး နေရစေတဲ့ သံခြေချင်းကြီး ဖြစ်တယ်လို့ ဟောထားပါတယ်။
ကဲ... အခု ဒီ "ဒိဋ္ဌိ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဓမ္မာနုပဿနာ" ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တယ် ဆိုတာ တကယ်တော့ ဒီ "မျက်မှန်" ကို ချွတ်လိုက်တာပါပဲ။
ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of View):
လူတစ်ယောက်ကို ဝေဖန်တဲ့ အခြေအနေတစ်ခုကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) အာရုံ (Object): လူတစ်ယောက် စကားပြောနေတာကို မြင်တယ်၊ ကြားတယ်။ (ရူပါရုံ/သဒ္ဒါရုံ)။
(၂) သညာ (Perception): "ဒါ ဘယ်သူပဲ"၊ "သူက ဘယ်ပါတီကပဲ"၊ "သူက ဘယ်လူမျိုးပဲ" ဆိုပြီး Label တပ်လိုက်တယ်။
(၃) ဒိဋ္ဌိ (View/Interpretation): အဲဒီ Label ပေါ်မှာ မူတည်ပြီး "သူပြောတာ အလကားပဲ" သို့မဟုတ် "သူပြောတာ သိပ်မှန်တာပဲ" ဆိုပြီး ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်တယ်။ တကယ်တော့ သူပြောတဲ့ စကား (Content) ကို သေချာ နားမထောင်ဘဲ၊ သူ့ရဲ့ "တံဆိပ်" (Label) ကို ကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်လိုက်တာ။ ဒါဟာ ဒိဋ္ဌိရဲ့ လက်ချက် (Assumption) ပါပဲ။
(၄) ဝေဒနာ & သင်္ခါရ: အဲဒီ အမြင်မှားကြောင့် ဒေါသထွက်တာ၊ သို့မဟုတ် နှစ်သက်တာတွေ ဆက်ဖြစ်လာတယ်။
.
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘာလုပ်ရမလဲ။
"ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်တဲ့ စိတ်" ကို ပြန်ကြည့်ပါ။ "သူ မှားတယ်" လို့ စိတ်က ပြောလိုက်ရင်၊ ချက်ချင်း မေးခွန်းထုတ်ပါ... "ဘယ်သူက ပြောတာလဲ"။
"ငါ့ရဲ့ အစွဲ (Bias) က ပြောတာလား၊ ပညာ (Wisdom) က ပြောတာလား"။
"ငါ" ဆိုတာကို ခဏဖယ်ပြီး၊ "ကြားရုံသက်သက်" (Just Hearing)၊ "မြင်ရုံသက်သက်" (Just Seeing) အဆင့်မှာပဲ စိတ်ကို ထားကြည့်ပါ။ အဲဒီအခါ "ပုဂ္ဂိုလ်" ပျောက်ပြီး "ဓမ္မသဘော" (Truth) ကို မြင်လာပါလိမ့်မယ်။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ "ငါ့အမြင်၊ ငါ့အတွေး" တွေကို စွန့်လွှတ်ပြီး "ဘုရားရှင်ရဲ့ အမြင်" (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ကို လက်ခံလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ အမြင်က ဘာလဲ။ "အနတ္တ" (ငါမဟုတ်) အမြင်ပါပဲ။ "ငါ့အမြင်က အမြဲတမ်း မမှန်နိုင်ဘူး၊ ဘုရားဟောတဲ့ အကြောင်းအကျိုး (Cause & Effect) သဘောကသာ အမှန်ပဲ" လို့ ဝန်ခံလိုက်တာဟာ သရဏဂုံ တည်ခြင်းပါပဲ။
လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Bias Check):
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အိမ်ရောက်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် သတင်းဖတ်တဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) တံဆိပ်ကပ်တာကို သတိထားပါ (Catch the Labeling): တစ်စုံတစ်ယောက်ကို မြင်လိုက်တာနဲ့ "လူဆိုး"၊ "လူကောင်း"၊ "ငါ့ဘက်တော်သား"၊ "ရန်သူ" ဆိုပြီး စိတ်က တံဆိပ်ကပ်လိုက်တာကို ဖမ်းဆုပ်လိုက်ပါ။
(၂) မျက်မှန်ချွတ်ပါ (Remove the Glasses): "ဒါ ငါ့ရဲ့ ဒိဋ္ဌိ မျက်မှန်ပဲ" လို့ သိလိုက်ပါ။ အဲဒီ တံဆိပ်ကို ခွာလိုက်ရင် အထဲမှာ ဘာကျန်မလဲ။ "ရုပ်နာမ်" ပဲ ကျန်မယ်။ "ပြုမူဆောင်ရွက်မှု" (Action) ပဲ ကျန်မယ်။
(၃) အကြောင်းရင်းကို ရှာပါ (Find the Cause): "သူ ဘာလို့ ဒီလို လုပ်တာလဲ"။ "သူ့မှာလည်း အကြောင်းရှိမှာပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်တာနဲ့ ဒေါသတွေ လျော့ပြီး နားလည်မှု (Understanding) ရလာလိမ့်မယ်။
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ်ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ ဘက်လိုက်မှု (Bias) ကြောင့် ဘယ်လို ပြဿနာတွေ ဖြစ်တတ်သလဲ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ ဖြေရှင်းရင် ဘယ်လို အေးချမ်းသလဲ ဆိုတာပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ ဧည့်လမ်းညွှန်ဌာနမှာ "မောင်ထူး" ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ရှိတယ်။ မောင်ထူးက သူ့ဇာတိ "နယ်မြို့လေး" ကို အရမ်းချစ်တယ်။ ဒါ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပြဿနာက သူက သူ့နယ်မြို့က လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေဆိုရင် အရမ်း ဂရုစိုက်တယ်။ လက်ဖက်ရည် တိုက်တယ်၊ နေရာကောင်း ပေးတယ်။ တခြားနယ်က လာတဲ့ ဧည့်သည်တွေကျတော့ "ဒီလူတွေက ရိုင်းတယ်၊ စည်းကမ်းမရှိဘူး" ဆိုပြီး မျက်နှာကြော တင်းနေတတ်တယ်။ (ဒါ In-group Bias ပေါ့)။
တစ်နေ့တော့ တခြားနယ်က ဘုရားဖူးအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ရောက်လာတယ်။ သူတို့က နည်းနည်း အသံကျယ်တယ်။ မောင်ထူးက ချက်ချင်း "ဒိဋ္ဌိ" ဝင်သွားပြီ။ "... ဒီနယ်က လူတွေက ဒီလိုပဲ၊ ယဉ်ကျေးမှု မရှိဘူး" ဆိုပြီး ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်တယ်။ ပြီးတော့ သူက အဲဒီအဖွဲ့ကို ကောင်းကောင်း မရှင်းပြဘဲ လိုလိုမယ်မယ် ဆက်ဆံတယ်။ ဧည့်သည်တွေက မကျေနပ်လို့ တိုင်ကြားစာ ပို့လိုက်တယ်။
ဒီကိစ္စကို စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့က သိသွားတော့ "Template T249" (Conflict of Interest & Bias Log) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ "Policy No. 1, Article 1.3" (Impartiality & Equal Treatment) ကို ကိုးကားပြီး မောင်ထူးကို ဆုံးမရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာပါလဲဆိုတော့... "ပြတိုက်ဝန်ထမ်းများသည် ဧည့်သည်အားလုံးကို လူမျိုး၊ ဇာတိ၊ ကိုးကွယ်မှု မခွဲခြားဘဲ တန်းတူညီမျှ (Equanimity) ဆက်ဆံရမည်" တဲ့။
ဦးပဉ္ဇင်းက မောင်ထူးကို T249 ဇယားကွက် ပေးပြီး မေးခွန်းထုတ်ခိုင်းတယ်။ "မောင်ထူး... မင်း သူတို့ကို ဘာလို့ မကြိုက်တာလဲ"။
"သူတို့ အသံကျယ်လို့ပါ ဘုရား"။
"အသံကျယ်တာနဲ့ လူဆိုး ဖြစ်ရောလား"။
"မဟုတ်ပါဘူး ဘုရား"။
"မင်းရဲ့ နယ်သားတွေ အသံကျယ်ရင်ရော မင်း စိတ်ဆိုးလား"။
မောင်ထူး ငြိမ်သွားတယ်။ "မဆိုးပါဘူး ဘုရား၊ သူတို့က ရိုးသားလို့ ကျယ်တာလို့ ထင်ပါတယ်"။
"... အလုပ် (အသံကျယ်ခြင်း) က တူတူပဲ။ မင်းရဲ့ အမြင် (ဒိဋ္ဌိ) က လူကို လိုက်ပြီး ပြောင်းနေတာ"။
အဲဒီလို ရှင်းပြလိုက်မှ မောင်ထူး သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ "ဘက်လိုက်မှု" ဟာ တကယ်တော့ "အတ္တ" (Self) ပေါ်မှာ အခြေခံနေတာပါလား။ ငါနဲ့ နီးစပ်ရင် ကောင်းတယ်၊ ငါနဲ့ ဝေးရင် မကောင်းဘူး ဆိုတဲ့ အယူအဆကို သူ စွန့်လွှတ်လိုက်တယ်။ ဒါဟာ "Case-2520" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ မောင်ထူးဟာ ဘယ်ကပဲလာလာ "ဘုရားဖူး" ဆိုတဲ့ အမြင် (Dhamma View) နဲ့ပဲ ကြည့်ပြီး တန်းတူ မေတ္တာထားနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ဒိဋ္ဌိ" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: အမြင်မတူလို့ ငြင်းခုံရတာ၊ ဘက်လိုက်မှုကြောင့် ရန်ဖြစ်ရတာ၊ အမှန်ကို မမြင်ဘဲ အမှားကို ဆုပ်ကိုင်ထားလို့ ပူလောင်ရတာတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက "ငါ့အယူ၊ ငါ့ဝါဒ" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ ဒိဋ္ဌိနဲ့ တဏှာ (အယူအဆကို တွယ်တာခြင်း) ဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: အမြင်မှားတွေ ကင်းစင်ပြီး၊ အရာရာကို "ရုပ်နာမ် အကြောင်းအကျိုး" မျှသာလို့ မြင်တဲ့ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ် ပေါ်လာတဲ့အခါ ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ကို မျက်မှောက်ပြုတာဟာ နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: မှန်ကန်စွာ မြင်တတ်ဖို့အတွက် သတိပဋ္ဌာန်နဲ့ ဝိပဿနာဉာဏ်ကို ပွားများအားထုတ်တာဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ ဩဂုတ်လ (၈) ရက်၊ ဘယ်သန်များနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး မိမိတို့၏ ထူးခြားသော စွမ်းရည်ကို အကောင်းဆုံး အသုံးချနိုင်ကြပါစေ"။ လောကကြီးကို ကျဉ်းမြောင်းသော ဒိဋ္ဌိမျက်မှန်ဖြင့် မကြည့်ဘဲ၊ ကျယ်ဝန်းသော ပညာမျက်လုံးဖြင့် ကြည့်မြင်နိုင်ကြပါစေ။ "ငါ" ဟူသော အစွဲအလမ်း၊ "ငါ့ဘက်" ဟူသော ဘက်လိုက်မှုများကို ဖယ်ရှားပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် မျှတသော မေတ္တာစိတ်၊ မှန်ကန်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက ORCID: 0009-0000-0697-4760
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
ဩဂုတ်လ (၈) ရက်၊ ၂၀၂၃
