နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၂၄) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-205)- မရဏနှင့် အင်ထရိုပီ (Death & Entropy: Marana)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မပဒ (မရဏနုဿတိ)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Thermodynamics & Entropy (အပူစွမ်းအင် ရူပဗေဒနှင့် အင်ထရိုပီ နိယာမ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၇) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၄) ရက်၊ တနင်္လာနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... သေခြင်းတရားကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဘဲ သတိတရားဖြင့် ရင်ဆိုင်နိုင်ကြပြီး၊ မသေခင် စွမ်းအင်ရှိခိုက်မှာ ကုသိုလ်တရားများကို မမေ့မလျော့ ပွားများနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
လူတိုင်း "သေခြင်းတရား" (Death) ကို ကြောက်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံပညာအရ ကြည့်ရင် သေခြင်းဆိုတာ "အင်ထရိုပီ" (Entropy) လို့ခေါ်တဲ့ သဘာဝတရားရဲ့ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပျက်ရမယ့် လမ်းစဉ်တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ စုစည်းထားတာတွေ ပြိုကွဲမယ်၊ စနစ်ကျတာတွေ ဖရိုဖရဲဖြစ်မယ်။ ဒါဟာ စကြဝဠာရဲ့ နိယာမပါပဲ။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "မရဏနှင့် အင်ထရိုပီ" ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို "ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်တတ်တဲ့ သဘော" ကို လက်ခံနိုင်အောင်၊ သံဝေဂရအောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ ပျက်စီးခြင်းသဘောကို မြင်နိုင်ဖို့ "အာကာသ ကသိုဏ်း" (Space/Void) သို့မဟုတ် ဖရိုဖရဲ ဖြစ်သွားတဲ့ အခြေအနေကို ဆင်ခြင်ကြည့်ကြမယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။
မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ တိုက်တာအဆောက်အအုံကြီးတစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အချိန်တွေကြာလာတဲ့အခါ အဲဒီအဆောက်အအုံကြီးက ဆွေးမြေ့တယ်၊ ပြိုကျတယ်၊ နောက်ဆုံးတော့ ဖုန်မှုန့်တွေအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတယ်။ ဘာမှ အခိုင်အမာ မရှိတော့ဘူး။
"ပျက်စီးတယ်... ပြိုကွဲတယ်... သဘောတရားပဲ... သဘောတရားပဲ" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ မိမိရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးလည်း တစ်နေ့ ဒီလိုပဲ ပြိုကွဲသွားမှာပါလားလို့ သတိပြုလိုက်ပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။
(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီ "သေဆုံးခြင်းနှင့် ပြိုကွဲခြင်း" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Thermodynamics) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ရူပဗေဒမှာ "Second Law of Thermodynamics" ဆိုတာ ရှိတယ်။ အဲဒီ နိယာမက ဘာပြောလဲဆိုတော့ "Entropy always increases" (အင်ထရိုပီ ဆိုတဲ့ ဖရိုဖရဲဖြစ်မှုဟာ အမြဲတမ်း တိုးပွားနေတယ်) တဲ့။
လွယ်လွယ်ပြောရရင်... အရာဝတ္ထုတွေဟာ "စနစ်ကျမှု" (Order) ကနေ "ဖရိုဖရဲဖြစ်မှု" (Disorder) ဆီကိုပဲ သွားနေတယ်။
ဥပမာ - သဲနန်းတော်လေး ဆောက်ထားရင်၊ လှိုင်းပုတ်လိုက်တာနဲ့ ပြိုသွားမယ်။ ပြိုသွားတဲ့ သဲပုံက သူ့အလိုလို နန်းတော် ပြန်မဖြစ်ဘူး။
ခွက်ကွဲသွားရင် အပိုင်းအစတွေ ဖြစ်သွားမယ်။ အပိုင်းအစတွေက သူ့အလိုလို ခွက်ပြန်မဖြစ်ဘူး။
"Life" (သက်ရှိဘဝ) ဆိုတာ ဘာလဲ?
သက်ရှိဘဝဆိုတာ ဒီ "Entropy" ကို ခဏတာ ဆန့်ကျင်ထားတဲ့ အခြေအနေ (Temporary Order) ပါ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ထမင်းစားတယ်၊ ရေသောက်တယ်၊ အသက်ရှူတယ် ဆိုတာ... ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ပြိုကွဲမသွားအောင် စွမ်းအင်သုံးပြီး "Order" ဖြစ်အောင် ထိန်းထားတာ။
"Death" (မရဏ) ဆိုတာ ဘာလဲ?
အဲဒီ ထိန်းထားနိုင်တဲ့ စွမ်းအင် ကုန်သွားပြီး၊ သဘာဝအတိုင်း "Disorder" (ပြိုကွဲမှု) ဘက်ကို အပြီးအပိုင် လိုက်ပါသွားတာပါပဲ။ ဆဲလ်တွေ ကွဲမယ်၊ အသားတွေ ပုပ်မယ်၊ အရိုးတွေ ဆွေးမယ်။ ဒါဟာ သဘာဝတရားက သူ့ရဲ့ "Equilibrium" (ညီမျှခြင်း) အခြေအနေကို ပြန်ယူသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။
ဘုရားရှင်က "မရဏနုဿတိ" (သေခြင်းတရားကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း) ကို ပွားများဖို့ တိုက်တွန်းတော်မူပါတယ်။
ပါဠိတော်ကို ဦးပဉ္ဇင်း ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ပါမယ်။ နာယူကြပါဦး။
"အဓုဝံ မေ ဇီဝိတံ၊ ဓုဝံ မေ မရဏံ၊ အဝဿံ မယာ မရိတဗ္ဗံ၊ မရဏပရိယောသာနံ မေ ဇီဝိတံ။"
မြန်မာလို အနက်ဖွင့်ရရင် -
"ငါ၏ အသက်ရှင်ခြင်းသည် မမြဲ (အဓုဝံ)။ ငါ၏ သေခြင်းသည်သာ မြဲ၏ (ဓုဝံ)။ ငါသည် မုချမသွေ သေရမည် (အဝဿံ)။ ငါ၏ အသက်ရှင်ခြင်းသည် သေခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏။"
ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ သေခြင်း (၂) မျိုး ရှိတယ်။
၁။ သမ္မုတိမရဏ: လူတွေ ထင်ကြတဲ့ "အသက်ထွက်ပြီး သေသွားတာ"။ (Conventional Death)။ ဒါက သိပ္ပံပညာရဲ့ Entropy အမြင့်ဆုံး ရောက်သွားတဲ့ အချိန်ပေါ့။
၂။ ခဏိကမရဏ: စက္ကန့်တိုင်း၊ စိတ်တိုင်း၊ ရုပ်တိုင်း ဖြစ်ပြီးရင် ချက်ချင်း ပျက်စီးသွားတာ။ (Momentary Death)။
ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အခုဖြစ်နေတဲ့ ရုပ်တွေဟာ နောက်တစ်စက္ကန့်မှာ မရှိတော့ဘူး။ အသစ်အစားထိုးလိုက်ရတာ။ ဒါကြောင့် "အခုမြင်နေရတဲ့ ငါဟာ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ တစ်မိနစ်က ငါ မဟုတ်တော့ဘူး" လို့ မြင်တာဟာ ဝိပဿနာအမြင် ပါပဲ။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "မရဏ" ကို ဘယ်လို ရှုမြင်မလဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ "သေမှာ ကြောက်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ်နဲ့ မရှုဘဲ၊ "ပျက်စီးခြင်းသဘော ပါလား" ဆိုတဲ့ ပညာနဲ့ ရှုရမယ်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...
ဝင်လေ ထွက်လေကို မှတ်ကြည့်ပါ။
"ဝင်လေ... ဆုံးသွားပြီ" (သေသွားပြီ)။
"ထွက်လေ... ဆုံးသွားပြီ" (သေသွားပြီ)။
လေတစ်ချက် ရှူသွင်းလိုက်တိုင်း၊ အဲဒီ လေအဟောင်းကို စွန့်ထုတ်လိုက်ရတယ်။ မစွန့်ရင် သေမယ်။
အသက်ရှင်တယ် ဆိုတာ "သေခြင်းတရားတွေ ဆက်တိုက် ဖြစ်နေတာ" (Series of Deaths) ကို ခေါ်တာပါလား။
မီးတောက်ကလေးလိုပဲ... လောင်စာကုန်ရင် ငြိမ်းမယ်။
စိတ်ထဲမှာ အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာရင်... "ပေါ်တယ်... ပျောက်တယ်"။
အဲဒီ "ပျောက်သွားမှု" (Dissolution) ကို မျက်ခြေမပြတ် ကြည့်ပါ။
"ပျက်စီးခြင်း သဘောတရား (Vaya Dhamma) ပါတကား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ရင်... သေခြင်းတရားကို လက်ခံနိုင်တဲ့ သတ္တိတွေ ပေါ်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2505 မှာ ရှိပြီး၊ Template T250 (End of Lifecycle / Decommissioning Protocol) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတ်ကောင်ကတော့ "ဦးလှမောင်" တဲ့။ ဦးလှမောင်က ပြတိုက်ရဲ့ စက်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ မန်နေဂျာ။
ပြတိုက်မှာ နှစ်ပေါင်း (၅၀) သက်တမ်းရှိတဲ့ "မီးစက်ကြီး" (Backup Generator) တစ်လုံး ရှိတယ်။ အဲဒီ မီးစက်ကြီးက ရှေးဟောင်းပစ္စည်းလို ဖြစ်နေပြီ။ တုန်လည်း တုန်တယ်၊ ဆီလည်း စားတယ်၊ မီးခိုးတွေလည်း ထွက်တယ်။
သိပ္ပံစကားနဲ့ ပြောရင် သူ့ရဲ့ "Entropy" က အမြင့်ဆုံး ရောက်နေပြီ။ စက်ပစ္စည်းတွေက စားကုန်ပြီ။
ဒါပေမယ့် ဦးလှမောင်က သံယောဇဉ် ကြီးတယ်။ "ဒါကြီးက ငါ့လက်ထက်ကတည်းက ရှိတာ၊ ပြင်သုံးရင် ရပါတယ်" ဆိုပြီး မစွန့်လွှတ်နိုင်ဘူး။ အတင်း ပြင်တယ်။ ပြင်လိုက် ပျက်လိုက်နဲ့ ကုန်ကျစရိတ်က အသစ်ဝယ်တာထက် ပိုများနေပြီ။
တစ်နေ့မှာ မီးပျက်တော့... မီးစက်ကြီးက "ဂျုန်း" ဆိုပြီး ပေါက်ကွဲသွားတယ်။ ပြတိုက်တစ်ခုလုံး မှောင်အတိ ကျသွားတယ်။ ဧည့်သည်တွေ လန့်ကုန်ကြတယ်။
ဒီအခြေအနေကို ဆရာတော် သိတော့ ဦးလှမောင်ကို ခေါ်တွေ့တယ်။
"ဦးလှမောင်... ခင်ဗျားက 'မရဏ' (သေခြင်း) ကို လက်မခံချင်လို့ ဖြစ်တာ။ ဘယ်စက်ပစ္စည်းမှ ထာဝရ မခံဘူး။ သက်တမ်းကုန်ရင် (Entropy များလာရင်) သူ့ကို အနားပေးရတယ်။ အတင်း ဆွဲဆန့်ထားရင် အန္တရာယ် ရှိတယ်။"
ဆရာတော်က Template T250 (Decommissioning Protocol) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၂၆၊ အပိုဒ် ၂၆.၁ (Asset Lifecycle Management) ကို ကျင့်သုံးခိုင်းတယ်။
၁။ Assessment: စက်ရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်ကို တိုင်းတာ။ ပြင်ရမယ့် စရိတ်က တန်ဖိုးထက် များနေပြီလား။ (Checking Vital Signs).
၂။ Acceptance: "ဒီစက်ကြီးရဲ့ တာဝန် ကျေပွန်သွားပြီ" လို့ အသိအမှတ်ပြုပြီး အနားပေးလိုက်ပါ။ (Accepting Death).
၃။ Transition: စက်အသစ် တစ်လုံးနဲ့ အစားထိုးပါ။ (Rebirth/Renewal).
၄။ Memorial: စက်ဟောင်းကြီးကို "ပြတိုက်ပစ္စည်း" အဖြစ် သန့်ရှင်းရေးလုပ်ပြီး ပြခန်းမှာ ထားလိုက်တယ်။
ဦးလှမောင်ဟာ စက်ကြီးကို ဖြုတ်သိမ်းလိုက်တဲ့နေ့မှာ မျက်ရည်ကျတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ နားလည်သွားတယ်။ "အရာရာဟာ အချိန်တန်ရင် သွားရမှာပဲ" ဆိုတာကိုပေါ့။
မီးစက်အသစ် ရောက်လာတော့ ပြတိုက်ကြီး ပြန်လည် လင်းလက်သွားတယ်။ အဟောင်းကို စွန့်လိုက်မှ အသစ်အတွက် နေရာလွတ် ရတာကိုး။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။
၁။ သေခြင်းတရား (Entropy) ဆိုတာ ပြုပြင်လို့ မရတဲ့ သဘာဝနိယာမ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို ဆန့်ကျင်နေရင် (အတင်း ပြင်နေရင်) ပင်ပန်းရုံပဲ ရှိပါမယ်။
၂။ အချိန်တန်ရင် စွန့်လွှတ်ခြင်း (Decommissioning) ဟာ ဆုံးရှုံးခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။ တာဝန်ကျေပွန်စွာ ပြီးဆုံးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ မရဏနုဿတိ ပွားများခြင်းဟာ ဘဝကို အရှုံးပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ လက်ရှိအချိန်ကို တန်ဖိုးရှိရှိ သုံးစွဲဖို့ သတိပေးခြင်း (Wake-up Call) ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။
မီးစက်ကြီး ပျက်စီးလို့ ဗျာများရတာ၊ အမှောင်ကျတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။
"မပျက်စီးစေချင်ဘူး၊ အမြဲတမ်း သုံးချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု တဏှာဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
အဟောင်းကို စွန့်လွှတ်ပြီး စိတ်အေးချမ်းသွားတာ၊ အသစ်နဲ့ အစားထိုးနိုင်တာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို လက်ခံနိုင်တဲ့ ဉာဏ်ပညာ (T250) နဲ့ မရဏနုဿတိ ဘာဝနာဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၂၄) ရက်နေ့မှာ... မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများအပေါ် ကျရောက်လာမည့် "အင်ထရိုပီ" (ပျက်စီးခြင်း) သဘောတရားကို ကြိုတင်ဆင်ခြင်၍၊ "မရဏနုဿတိ" ကို ပွားများလျက်၊ သေခြင်းကင်းရာ၊ ပျက်စီးခြင်းကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်မြတ်သို့ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"သေခြင်းတရားကို သတိရနိုင်ကြပါစေ..."
"မသေခင် ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုနိုင်ကြပါစေ..."
"အမတ နိဗ္ဗာန်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ကြပါစေ..."
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၄) ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
