နေ့ရက် - ဇွန်လ (၂၇) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-179)- အာဟာရနှင့် ရှင်သန်ခြင်းစွမ်းအင် (Nutrients & Vital Energy: Ahara) Evening Time
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (အာဟာရပစ္စယော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Biochemistry & Metabolism (ဇီဝဓာတုဗေဒနှင့် ဇီဝဖြစ်စဉ်)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၇) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်တဲ့ ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။
"ထမင်း အသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေ အသက် တစ်မနက်" ဆိုတဲ့ စကား ရှိပါတယ်။ သက်ရှိမှန်သမျှဟာ အသက်ရှင်ဖို့အတွက် "အာဟာရ" (Nutrients) ကို မှီခိုရပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ် ကြီးထွားဖို့၊ အားအင်ပြည့်ဖို့၊ ပျက်စီးတာတွေ ပြင်ဆင်ဖို့ အာဟာရ လိုအပ်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်မှာ ဒီသဘောတရားကို "အာဟာရပစ္စယော" လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ဇီဝဓာတုဗေဒ (Biochemistry) မှာ ပြောထားတဲ့ ဇီဝဖြစ်စဉ် (Metabolism) နဲ့ အာဟာရပစ္စည်း သဘောတရားတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ဖြည့်တင်းနေတဲ့ စွမ်းအင်တွေကို သတိပြုမိစေဖို့ "အာဟာရပဋိကူလသညာ" (အစားအစာကို ဆင်ခြင်ခြင်း) နဲ့ "ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း" ကို တွဲဖက်ပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ ဒီခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို ထောက်ထားတာ ဘာလဲ။ အရိုးတွေ၊ အသားတွေလား။ မဟုတ်ပါဘူး။ စားလိုက်တဲ့ ထမင်း၊ ရေ၊ လေ ဆိုတဲ့ "အာဟာရ" တွေက ထောက်ထားတာပါ။ အစာမစားရင် ဒီခန္ဓာကြီး ပြိုလဲသွားမယ်။ "ငါ စားနေတာ မဟုတ်ဘူး... ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတဲ့ စက်ကြီးထဲကို လောင်စာ ဖြည့်နေတာပါလား" လို့ နှလုံးသွင်းရင်း ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်နေပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Biochemistry & Metabolism" (ဇီဝဓာတုဗေဒနှင့် ဇီဝဖြစ်စဉ်) အကြောင်းကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
လူတစ်ယောက် ထမင်းစားလိုက်ရင် ဗိုက်ထဲရောက်သွားတယ်။ အဲဒီ ထမင်း (Carbohydrate) တွေကို ခန္ဓာကိုယ်က အင်ဇိုင်း (Enzyme) တွေနဲ့ ခြေဖျက်ပြီး "ဂလူးကို့စ်" (Glucose) ဆိုတဲ့ သကြားဓာတ်အဖြစ် ပြောင်းလိုက်တယ်။ အဲဒီ သကြားဓာတ်က သွေးကြောထဲ ရောက်သွားပြီး ဆဲလ်တွေဆီကို သွားတယ်။
ဆဲလ်တွေထဲမှာ "Mitochondria" (မိုက်တိုကွန်ဒရီးယား) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်စက်ရုံလေးတွေ ရှိတယ်။ သူတို့က အဲဒီ သကြားဓာတ်ကို လောင်ကျွမ်းပြီး ATP (Adenosine Triphosphate) ဆိုတဲ့ ဓာတုစွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းထုတ်ပေးတယ်။
ဒါကို "Metabolism" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
(၁) Catabolism: အစာကို ခြေဖျက်ပြီး စွမ်းအင်ထုတ်တာ (ဖြိုခွဲခြင်း)။
(၂) Anabolism: ရလာတဲ့ စွမ်းအင်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်တည်ဆောက်တာ (တည်ဆောက်ခြင်း)။
အဓိက သဘောတရားကတော့ "Conversion" (ပြောင်းလဲခြင်း) ပါပဲ။ အပြင်က "အရာဝတ္ထု" (Food) ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲရောက်မှ "စွမ်းအင်" (Vitality) အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး အသက်ရှင်စေတာပါ။
(Label: Fueling the Machine - From Food to Energy)
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "အာဟာရပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိလို - "ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဣမဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော" တဲ့။
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အလုပ်အလွေး ပြု၍ မျိုအပ်သော အစာအာဟာရသည် ဤရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးအား ထောက်ပံ့သော သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါ၏" တဲ့။
ဒါပေမဲ့ ဘုရားရှင်က "ရုပ်အာဟာရ" (Physical Food) တင် မကပါဘူး။ "နာမ်အာဟာရ" (Mental Food) (၃) မျိုးကိုပါ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
(၁) ဖဿအာဟာရ (Contact): အာရုံနဲ့ တိုက်ဆိုင်မှုသည် "ဝေဒနာ" (ခံစားမှု) အတွက် အစာ ဖြစ်တယ်။
(၂) မနောသဉ္စေတနာအာဟာရ (Volition): စေတနာ (ကံ) သည် "ဘဝ" (Existence) အတွက် အစာ ဖြစ်တယ်။
(၃) ဝိညာဏအာဟာရ (Consciousness): သိစိတ်သည် "နာမ်ရုပ်" (Mind & Body) အတွက် အစာ ဖြစ်တယ်။
သိပ္ပံပညာမှာ အစာစားမှ အားရှိသလို၊ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာလည်း စိတ်ဟာ "အာရုံ" ကို စားသုံးမှ ရှင်သန်တာပါ။ မကောင်းတဲ့ အာရုံ (Gossip, Hate Speech) တွေကို စားသုံးမိရင် စိတ်မှာ "အဆိပ်သင့်" (Toxic Metabolism) ဖြစ်ပြီး ဒုက္ခရောက်တတ်ပါတယ်။ ကောင်းတဲ့ အာရုံ (Dhamma) ကို စားသုံးမှ စိတ်ကျန်းမာမှာပါ။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ကိုယ် ဘာတွေ ကျွေးနေသလဲ ဆိုတာ စစ်ဆေးကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ ရုပ်အာဟာရကို ရှုပါ: ထမင်းစားတဲ့အခါ "ငါ စားတာ မဟုတ်ဘူး၊ ဩဇာရုပ် (Nutrient Essence) က ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ပျံ့နှံ့ပြီး ရုပ်ကလာပ်တွေကို ထောက်ပံ့နေတာ" လို့ သိမြင်ပါ။ အရသာ ခံစားတာထက်၊ စွမ်းအင်ဖြည့်တာကို ဦးစားပေးပါ။
၂။ နာမ်အာဟာရကို စစ်ဆေးပါ: ဖုန်းကြည့်နေတဲ့အချိန်၊ တီဗွီကြည့်နေတဲ့အချိန် "ငါ့စိတ်က ဘာအာဟာရကို စားနေတာလဲ" လို့ မေးပါ။ လောဘ အာဟာရလား၊ ဒေါသ အာဟာရလား။ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေမယ့် "Junk Food" (အာရုံဆိုး) တွေကို ရှောင်ပါ။
၃။ စွမ်းအင်ပြောင်းလဲမှုကို ကြည့်ပါ: အစာစားပြီးရင် အိပ်ချင်လာတာ၊ အားရှိလာတာတွေကို သတိထားကြည့်ပါ။ "အကြောင်း (အစာ) ကြောင့် အကျိုး (ရုပ်ပြောင်းလဲမှု) ဖြစ်ပါလား" လို့ ပဋ္ဌာန်းနည်းနဲ့ ရှုမှတ်ပါ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2478 "The Hidden Feast" (ဝှက်ထားသော စားသောက်ပွဲ) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ပြတိုက်ရဲ့ ရှေးဟောင်း စာပေကျမ်းဂန်များ ထိန်းသိမ်းရေး ဌာန (Manuscript Archive) မှာ ဝန်ထမ်းအသစ်လေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ မောင်မင်း (အမည်လွှဲ) ပေါ့။ သူက အလုပ်လုပ်ရင်း မုန့်စားရတာ ကြိုက်တယ်။ စည်းကမ်းအရ Archive ထဲမှာ အစားအသောက် လုံးဝ မစားရဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူက "နည်းနည်းလေးပါ၊ ဘာဖြစ်မှာလဲ" ဆိုပြီး ကွတ်ကီးတွေ၊ အာလူးကြော်တွေ ခိုးစားတယ်။ စားပြီးရင် အိတ်တွေကို စာအုပ်စင်ကြားမှာ ဝှက်ထားတတ်တယ်။
ရက်အနည်းငယ် ကြာတော့... ကြမ်းပြင်ပေါ်မှာ ပုရွက်ဆိတ်တွေ တန်းစီပြီး သွားနေတာ တွေ့ရတယ်။ လိုက်ကြည့်လိုက်တော့ မောင်မင်း ဝှက်ထားတဲ့ မုန့်အိတ်တွေဆီ ရောက်သွားတယ်။ ပိုဆိုးတာက ပုရွက်ဆိတ်တွေက မုန့်တင် မကဘူး၊ ဘေးနားက "ပေစာ" (Palm-leaf Manuscript) တွေကိုပါ ကိုက်ဖြတ် ဖျက်ဆီးထားတယ်။ ပေစာကို ချည်ထားတဲ့ ကြိုးတွေ ပြတ်ကုန်တယ်။
မုန့်ကြွင်းမုန့်ကျန် (Leftover Nutrients) တွေက ပိုးမွှားတွေကို "အာဟာရ" ပေးလိုက်သလို ဖြစ်ပြီး၊ အဖိုးတန် ပစ္စည်းတွေ ပျက်စီးသွားရတာပါ။
ဒီကိစ္စကို ပြတိုက် တာဝန်ခံက Policy 7 (Operations & Logistics) နဲ့ Art 7.3 (Food & Hygiene Control) အရ အရေးယူရပါတယ်။ Template T167 (Pest Control & Hygiene Incident Log) ကို ဖွင့်ပြီး မှတ်တမ်းတင်တယ်။
တာဝန်ခံက မောင်မင်းကို ခေါ်ပြီး ဆုံးမတယ်။ "မောင်မင်း... မင်းရဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာအတွက် 'အာဟာရ' ဖြည့်တာ ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နေရာမှားသွားတဲ့အခါ အဲဒီ အာဟာရက 'ဘေးဥပဒ်' (Threat) ဖြစ်သွားတယ်။ ပုရွက်ဆိတ်တွေအတွက်တော့ မုန့်က အာဟာရပဲ၊ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်အတွက်တော့ အဆိပ်ပဲ။ စိတ်မှာလည်း ဒီလိုပဲ။ မကောင်းတဲ့ အာဟာရ (လောဘ) ကို ကျွေးမိရင်၊ ကောင်းတဲ့ စိတ်ဓာတ် (ပေစာ) တွေ ပျက်စီးကုန်မှာပေါ့" လို့ ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး သင်ပေးတယ်။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အာဟာရ ဆိုတာ ဓားသွားလိုပါပဲ။ မှန်မှန်ကန်ကန် သုံးရင် အသက်ရှင်စေတယ်။ မှားယွင်းစွာ သုံးရင် (လွန်ကဲရင်၊ နေရာမှားရင်) ရောဂါရစေတယ်၊ ပျက်စီးစေတယ်။ ကိုယ့်စိတ်၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကို သန့်ရှင်းတဲ့ အာဟာရတွေနဲ့သာ ဖြည့်တင်းပေးဖို့ လိုပါတယ်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အာဟာရနှင့် ရှင်သန်ခြင်းစွမ်းအင်" တရားတော်မှာ Biochemistry Metabolism နဲ့ အာဟာရပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
အာဟာရကို အမြဲတမ်း ရှာဖွေဖြည့်ဆည်းနေရတဲ့ ခန္ဓာဝန်ကြီးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ အာဟာရကို ခံစားချင်တဲ့ "ရသတဏှာ" (အရသာကို တပ်မက်မှု) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အာဟာရ ဖြည့်စရာ မလိုတော့ဘဲ ပြည့်စုံငြိမ်းအေးနေတဲ့ နိဗ္ဗာန်က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အစာစားတိုင်း သတိထားပြီး ဆင်ခြင်သုံးစွဲတတ်တဲ့ (ဘောဇနေ မတ္တညုတာ) ကျင့်စဉ်၊ မဂ္ဂင်တရားက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း ရုပ်အာဟာရကို ခန္ဓာတည်ရုံ မျှတစွာ သုံးစွဲပြီး၊ နာမ်အာဟာရ ဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားများကိုသာ နေ့စဉ်မပြတ် သုံးဆောင်ကာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၂၇) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
