နေ့ရက် - ဇွန်လ (၂၆) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-177)- ကင်းမဲ့ခြင်းနှင့် အခွင့်အလမ်း (Absence & Opportunity: Natthi)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (နတ္ထိပစ္စယော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Addiction Neuroscience & Receptor Recovery (စွဲလမ်းမှု အာရုံကြောသိပ္ပံနှင့် လက်ခံဆဲလ်များ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခြင်း)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၆) ရက်၊ တနင်္လာနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ နိုင်ငံတကာ မူးယစ်ဆေးဝါး အလွဲသုံးမှုနှင့် တရားမဝင် ရောင်းဝယ်မှု တိုက်ဖျက်ရေးနေ့ (International Day Against Drug Abuse and Illicit Trafficking) အထိမ်းအမှတ် ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။
လောကမှာ "ရှိမှ ကောင်းတယ်" လို့ ထင်ရတဲ့အရာတွေ ရှိသလို၊ "မရှိမှ ကောင်းတယ်" ဆိုတဲ့ အရာတွေလည်း ရှိပါတယ်။ ဥပမာ - ရောဂါ မရှိမှ ကျန်းမာမယ်။ အမှောင် မရှိမှ အလင်းရမယ်။ မူးယစ်ဆေးဝါး မရှိမှ လူ့ဘဝ ပြန်ရမယ်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းဒေသနာတော်မှာ ဒီသဘောတရားကို "နတ္ထိပစ္စယော" (မရှိခြင်းသဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း) လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ဦးနှောက်သိပ္ပံပညာအရ စွဲလမ်းမှု (Addiction) ကို ကုစားရာမှာ "မရှိခြင်း" က ဘယ်လို အရေးပါတယ် ဆိုတာရယ်၊ နတ္ထိပစ္စည်း သဘောတရားရယ်ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ရှုပ်ပွနေတဲ့ အာရုံတွေကို "ရှင်းထုတ်" (Delete) လိုက်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ထဲမှာ အခန်းလွတ်လေး တစ်ခုကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ အဲဒီအခန်းထဲမှာ ပရိဘောဂတွေ၊ အမှိုက်တွေ ပြည့်ကျပ်နေရင် လူဝင်လို့ မရဘူး။ အဲဒီ အမှိုက်တွေကို တစ်ခုချင်း ဆွဲထုတ်လိုက်ပါ။ "အတွေးတွေ မရှိစေနဲ့... ပူပန်မှုတွေ မရှိစေနဲ့..." လို့ ဖယ်ရှားလိုက်ပါ။ အခန်းလွတ်သွားတဲ့အခါ အေးချမ်းမှု ဆိုတဲ့ ဧည့်သည် ဝင်လာပါလိမ့်မယ်။ "မရှိခြင်းရဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှု" (The Peace of Absence) ကို ခံစားရင်း ငြိမ်ငြိမ်လေး နေပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Addiction & Receptor Recovery" (စွဲလမ်းမှုနှင့် လက်ခံဆဲလ်များ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခြင်း) ဆိုတဲ့ သိပ္ပံဖြစ်စဉ်ကို လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
လူတစ်ယောက်က မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲလိုက်တဲ့အခါ ဦးနှောက်ထဲမှာ "Dopamine" (ဒိုပါမင်း) ဆိုတဲ့ ပျော်ရွှင်မှု ဓာတုပစ္စည်းတွေ ဒလဟော ထွက်လာတယ်။ ပုံမှန်ထက် အဆ ၁၀၀ လောက် များသွားတာပေါ့။ အဲဒီအခါ ဦးနှောက်က လန့်သွားပြီး "ဟာ... များလှချည်လား" ဆိုပြီး သူ့ရဲ့ "Receptors" (လက်ခံဆဲလ်) လေးတွေကို လျှော့ချပစ်လိုက်တယ် (Downregulation)။ တံခါး ပိတ်လိုက်သလိုပေါ့။
ဒါကြောင့် ဆေးသမားတွေက နောက်ပိုင်းမှာ ဆေးသုံးပေမဲ့ အရင်လောက် မပျော်တော့ဘူး။ သာမန် ပျော်စရာကိစ္စတွေ (အစားကောင်းစားတာ၊ သီချင်းနားထောင်တာ) လည်း မပျော်တော့ဘူး။ ဦးနှောက်က ထုံသွားပြီကိုး။
ပြန်ကောင်းချင်ရင် ဘာလုပ်ရမလဲ။ "Detox" (အဆိပ်ထုတ်ခြင်း) လုပ်ရပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ဆေးဝါးကို လုံးဝ ဖြတ်တောက်ပြီး "မရှိအောင်" (Absence) လုပ်လိုက်ရတာပါ။ ဆေးဝါး "မရှိ" တော့မှ၊ ဦးနှောက်က "သြော်... အခြေအနေ အေးဆေးသွားပြီ" ဆိုပြီး ပိတ်ထားတဲ့ Receptors တွေကို ပြန်ဖွင့်ပေးပါတယ် (Upregulation)။
ဒါဟာ သဘာဝနိယာမပါပဲ။ အဆိပ်အတောက် "မရှိ" မှ (Absence of Toxin) ကျန်းမာရေး "ရှိ" (Presence of Health) လာတာပါ။ "ဆေးဖြတ်တယ်" ဆိုတာ "နတ္ထိ" သဘောတရားကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးတာပါပဲ။
(Label: The Healing Power of Absence - Receptor Recovery Process)
ပုံမှာ ကြည့်လိုက်ပါ။ ဘယ်ဘက်မှာ ဆေးတွေများလွန်းလို့ လက်ခံဆဲလ်တွေ ပိတ်နေတယ်။ ညာဘက်မှာ ဆေး "မရှိ" တော့မှ ဆဲလ်တွေ ပြန်ပွင့်ပြီး ပုံမှန် ပြန်ဖြစ်သွားတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "နတ္ထိပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိလို - "သမနန္တရနိရုဒ္ဓါ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ ပဋုပ္ပန္နာနံ စိတ္တစေတသိကာနံ ဓမ္မာနံ နတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော" တဲ့။
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "ကောင်းစွာ အခြားမဲ့၌ ချုပ်သွားကုန်ပြီးသော (မရှိတော့သော) စိတ် စေတသိက်တရားတို့သည်၊ လက်ရှိ ဖြစ်ပေါ်ဆဲ စိတ် စေတသိက်တို့အား မရှိခြင်းသဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါ၏" တဲ့။
ဥပမာ - ဘုန်းကြီးတို့ စကားပြောနေတာ၊ ရှေ့က အသံ "ပျောက်သွားမှ" (မရှိမှ) နောက် အသံ ထွက်လို့ ရတာပါ။ ရှေ့အသံ မပျောက်ဘဲ နောက်အသံ ထပ်ထွက်ရင် နားထောင်လို့ မရတော့ဘူး။
ကားပါကင် တစ်နေရာမှာ ကားတစ်စီး ရပ်ထားတယ်။ နောက်ကား ဝင်ချင်ရင်၊ ရှေ့ကား "ထွက်သွားမှ" (မရှိမှ) ဝင်လို့ ရမယ်။ ရှေ့ကားက "ငါ မဖယ်ပေးနိုင်ဘူး" ဆိုရင် နောက်ကား ဖြစ်ခွင့် မရှိဘူး။
ဒါကြောင့် "မရှိခြင်း" (Absence) ဆိုတာ အသစ်တစ်ခု ဖြစ်ဖို့အတွက် "အခွင့်အလမ်း" (Opportunity) ပါပဲ။ အကုသိုလ်စိတ်တွေ "မရှိမှ" ကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ခွင့် ရမှာပါ။ ဒုက္ခတွေ "ချုပ်ငြိမ်းသွားမှ" (နတ္ထိ)၊ နိရောဓသစ္စာ (နိဗ္ဗာန်) ပေါ်လာမှာပါ။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကို ဝမ်းနည်းစရာလို့ မမြင်ဘဲ၊ အသစ်ဖြစ်ဖို့ အကြောင်းလို့ မြင်အောင် ကြည့်ကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ ချုပ်သွားတာကို မြင်ပါ: ဝင်လေလေး ဝင်လာတယ်၊ ပြီးတော့ ဆုံးသွားတယ်။ "ဆုံးသွားပြီ... မရှိတော့ဘူး (နတ္ထိ)" လို့ သိလိုက်ပါ။ အဲဒီလို မရှိတော့လို့သာ ထွက်လေ ဆိုတဲ့ အသစ်တစ်ခု ဖြစ်ခွင့် ရတာပါ။
၂။ နေရာဖယ်ပေးပါ: စိတ်ထဲမှာ ဒေါသဖြစ်နေရင် "ဒီဒေါသ မထွက်သွားသရွေ့ မေတ္တာဝင်လို့ မရဘူး" ဆိုတာ သိပါ။ ဒေါသကို ဖယ်ထုတ်လိုက်တာနဲ့ (နတ္ထိ လုပ်လိုက်တာနဲ့) မေတ္တာက အလိုလို ဝင်လာပါလိမ့်မယ်။
၃။ လွှတ်ချခြင်းကို လေ့ကျင့်ပါ: လက်ထဲမှာ ဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့ အရာတစ်ခု (ဥပမာ - ဖုန်း) ကို ချလိုက်ပါ။ လက်မလွတ်ရင် တခြားအရာ ကိုင်လို့ မရဘူး။ "စွန့်လွှတ်ခြင်းသည် ရရှိခြင်း၏ အစ" ဆိုတာ နတ္ထိပစ္စည်း သဘောတရားပါပဲ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2477 "The Overcrowded Storage" (ပြည့်ကျပ်နေသော ဂိုဒေါင်) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ပြတိုက်ရဲ့ ပစ္စည်းသိုလှောင်ခန်း (Archive Room) မှာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေ ပြည့်ကျပ်နေတယ်။ စီမံခန့်ခွဲမှု မကောင်းခဲ့တော့ မလိုတဲ့ စာရွက်စာတမ်းဟောင်းတွေ၊ ပျက်နေတဲ့ မီးချောင်းတွေ၊ သုံးမရတဲ့ ပရိဘောဂတွေပါ ရောပြီး သိမ်းထားတယ်။ အခန်းက ပြည့်လွန်းတော့ လေမဝင်ဘူး။ မှိုစော်တွေ နံနေတယ်။
တစ်ရက်မှာ အလှူရှင်တစ်ယောက်က တန်ဖိုးရှိတဲ့ "ရွှေပေလွှာ" တွေ လာလှူတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်မှာ ထားစရာ "Space" (နေရာလွတ်) မရှိဘူး။ တာဝန်ခံက "နေရာမရှိလို့ လက်မခံနိုင်ပါဘူး" လို့ ပြောရမလို ဖြစ်နေတယ်။
ဒါနဲ့ ပြတိုက်မှူးက Policy 1 (Collections Management) အရ "Deaccessioning Project" (ပစ္စည်းစာရင်းရှင်းလင်းခြင်း) ကို လုပ်ခိုင်းလိုက်တယ်။ "မလိုတာတွေ ရှင်းထုတ်မှ (နတ္ထိ)၊ လိုတာတွေ ထည့်လို့ ရမယ် (အတ္ထိ)" ဆိုတဲ့ မူဝါဒပေါ့။
ဝန်ထမ်းတွေက ရက်သတ္တပတ် တစ်ပတ်လုံးလုံး မလိုအပ်တဲ့ အမှိုက်တွေ၊ စက္ကူအဟောင်းတွေကို ရှင်းထုတ်လိုက်ကြတယ်။ ကား ၃ စီးတိုက်စာလောက် ထွက်သွားတယ်။ အဲဒီလို ရှင်းလိုက်တော့မှ အခန်းကြီးက ကျယ်ဝန်းသွားပြီး၊ လေဝင်လေထွက် ကောင်းသွားတယ်။ ရွှေပေလွှာသစ်တွေကိုလည်း နေရာချထားခွင့် ရသွားတယ်။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က ပြောတယ်... "အရင်က ပြည့်ကျပ်နေတုန်းက စိတ်ညစ်စရာကြီး၊ အခု ဘာမှ မရှိတော့မှ (Empty Space) ကြည့်လို့ ကောင်းသွားတယ်" တဲ့။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "မရှိခြင်း" (Emptiness) ဟာ တန်ဖိုးမဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ တန်ဖိုးရှိတာတွေ ဝင်လာဖို့အတွက် နေရာဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ မူးယစ်ဆေးဝါးကို စွန့်လွှတ်လိုက်မှ ကျန်းမာရေး ရမယ်။ အစွဲအလမ်းတွေကို စွန့်လွှတ်လိုက်မှ (နတ္ထိ)၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ (သန္တိ) ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ကင်းမဲ့ခြင်းနှင့် အခွင့်အလမ်း" တရားတော်မှာ Addiction Recovery သဘောတရားနဲ့ နတ္ထိပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
မကောင်းတဲ့အရာတွေ၊ အဆိပ်အတောက်တွေ ပြည့်ကျပ်နေတဲ့ ဘဝအခြေအနေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ အရာတွေကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ဘဲ တွယ်တာနေတဲ့ "တဏှာ" က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အားလုံး ကင်းစင်လွတ်မြောက်သွားတဲ့ (နတ္ထိဖြစ်သွားတဲ့) ငြိမ်းချမ်းမှု နိဗ္ဗာန်က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ လွတ်မြောက်မှုအတွက် စွန့်လွှတ်ခြင်း (Nekkhamma) ကို ကျင့်သုံးတဲ့ မဂ္ဂင်တရားက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း ဘဝတွင် မလိုအပ်သော အဆိပ်အတောက်များ၊ အကုသိုလ်များကို "နတ္ထိ" သဘောဖြင့် ဖယ်ရှားနိုင်ကြပြီး၊ ထိုသို့ ဖယ်ရှားခြင်းမှ ရရှိလာသော လွတ်လပ်မှု၊ ငြိမ်းချမ်းမှုများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၂၆) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
