နေ့ရက် - ဇွန်လ (၁၅) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-166)- အားကြီးသော မှီခိုရာ (Strong Support & Mentorship)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (ဥပနိဿယပစ္စယော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Mentorship, Coaching Psychology & Catalysts (လမ်းညွှန်မှုစိတ်ပညာနှင့် ဓာတ်ကူပစ္စည်းများ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၅) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်တဲ့ ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ မနေ့က ဘုန်းကြီးတို့ "နိဿယ" (သာမန် မှီခိုရာ) အကြောင်း ပြောခဲ့တယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီထက် ပိုပြီး ထက်မြက်ပြင်းထန်တဲ့ "ဥပနိဿယ" (အားကြီးသော မှီခိုရာ) အကြောင်းကို ဆက်ပြောကြမယ်။ လောကမှာ လူတော်လူကောင်း ဖြစ်လာဖို့ဆိုတာ ကိုယ့်အရည်အချင်း တစ်ခုတည်းနဲ့ မရပါဘူး။ ကိုယ့်ကို တွန်းတင်ပေးမယ့် ဆရာကောင်း၊ မိတ်ဆွေကောင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကောင်း ဆိုတဲ့ "အားကြီးသော အကြောင်းတရား" တွေ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာက "Mentorship" (လမ်းပြခေါ်ဆောင်မှု) သဘောတရားနဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်လာ "ဥပနိဿယပစ္စယော" တို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ သံသရာတစ်လျှောက်လုံး ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အားအကြီးဆုံး မှီခိုရာ ဖြစ်တော်မူတဲ့ မြတ်စွာဘုရားကို အာရုံပြုပြီး "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ" ပွားများကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ထဲမှာ ရွှေရောင်ဝင်းလက်နေတဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ပုံတော်ကို ကြည်ညိုစွာ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဘုရားရှင်ဟာ သာမန် ဆရာတစ်ဆူ မဟုတ်ပါဘူး။ သတ္တဝါတွေကို နိဗ္ဗာန်ရောက်အောင် တွန်းပို့ပေးနိုင်တဲ့ "မဟာကလျာဏမိတ္တ" ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ "အရဟံ... အရဟံ... ကိလေသာ ကင်းစင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား" လို့ စိတ်ထဲကနေ ရွတ်ဆို ပူဇော်ရင်း၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ မေတ္တာရိပ်အောက်မှာ လုံခြုံအေးချမ်းမှု (Psychological Safety) ကို ခံစားကြည့်ပါ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Mentorship & Coaching" (လမ်းညွှန်မှုနှင့် နည်းပြခြင်း) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာက ဒါကို ဘယ်လို ရှုမြင်သလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
ဓာတုဗေဒ (Chemistry) မှာ "Catalyst" (ဓာတ်ကူပစ္စည်း) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဓာတ်ပြုမှု တစ်ခုဟာ ပုံမှန်ဆိုရင် ဖြစ်ဖို့ အရမ်းကြာမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် လုံးဝ ဖြစ်မလာနိုင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ "ဓာတ်ကူပစ္စည်း" လေး နည်းနည်း ထည့်လိုက်တာနဲ့ ဟုန်းခနဲ လောင်ကျွမ်းပြီး ချက်ချင်း အောင်မြင်သွားတယ်။
လူ့ဘဝမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ လူငယ်တစ်ယောက်ဟာ သူ့ဘာသာသူ ကြိုးစားရင် အောင်မြင်ဖို့ ၁၀ နှစ် ကြာမယ်။ ဒါပေမဲ့ အတွေ့အကြုံရှိတဲ့ ဆရာသမား (Mentor) တစ်ယောက်က လမ်းပြပေးလိုက်ရင် ၂ နှစ်နဲ့ အောင်မြင်သွားနိုင်တယ်။ ဆရာသမား ဆိုတာ "Catalyst" ပါပဲ။
စိတ်ပညာရှင် Lev Vygotsky က "Zone of Proximal Development" (ZPD) ဆိုတဲ့ သီအိုရီကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ပါတယ်။
(၁) Zone 1: ကိုယ့်ဘာသာ လုပ်နိုင်တဲ့ အရာများ။
(၂) Zone 2: ဆရာသမား ကူညီမှ လုပ်နိုင်တဲ့ အရာများ (ZPD)။
(၃) Zone 3: ဘယ်လိုမှ မလုပ်နိုင်သေးတဲ့ အရာများ။
တိုးတက်မှု ဆိုတာ Zone 2 မှာ ဖြစ်တာပါ။ "Mentorship" ဆိုတာ လူတစ်ယောက်ကို သူ့လက်ရှိ စွမ်းရည်ထက် ပိုမြင့်တဲ့ နေရာကို ဆွဲတင်ပေးတာ (Scaffolding) ဖြစ်ပါတယ်။
(Label: The Bridge to Potential - Zone of Proximal Development)
ပုံမှာ ကြည့်လိုက်ပါ။ ဘယ်ဘက်က စက်ဝိုင်းအသေးလေးက "ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး" (Self-effort) ပါ။ ညာဘက်က စက်ဝိုင်းအကြီးကြီးက "ဆရာ့အကူအညီနဲ့ ရလာမယ့် ရလဒ်" (Mentored Outcome) ပါ။ ကြားထဲက ပေါင်းကူးတံတားလေးကတော့ "ဥပနိဿယ" သဘောတရားပါပဲ။
အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်နဲ့ နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က "ဥပနိဿယပစ္စယော" လို့ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိလို - "ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော" တဲ့။
အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အားကြီးသော မှီခိုရာ အကြောင်းတရားသည် အကျိုးတရားတို့အား အားကြီးသော အကြောင်း (Strong Dependence) ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါ၏" တဲ့။
"နိဿယ" နဲ့ "ဥပနိဿယ" ဘာကွာသလဲ။
မိုးရွာတာကို ဥပမာ ပေးရရင် - မြေကြီးက သစ်ပင်ကို ထိန်းထားပေးတာက "နိဿယ" (သာမန်မှီခိုရာ)။ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းလိုက်လို့ သစ်ပင်တွေ ရုတ်တရက် ထွားကျိုင်းလာတာက "ဥပနိဿယ" (အားကြီးသော အကြောင်း) ပါ။
ဘဝမှာလည်း ထို့အတူပါပဲ။ မိဘက ကျွေးမွေးထားလို့ အသက်ရှင်တာက "နိဿယ"။ ဆရာကောင်းနဲ့ တွေ့လို့ ပညာတတ်ကြီး ဖြစ်သွားတာက "ဥပနိဿယ"။
မိတ်ဆွေယုတ်နဲ့ ပေါင်းမိလို့ သူခိုးဖြစ်သွားတာကလည်း (အကုသိုလ်) ဥပနိဿယ ပါပဲ။ ပတ်ဝန်းကျင်၊ ရာသီဥတု၊ အစားအစာ၊ ပုဂ္ဂိုလ်... ဒါတွေအားလုံးဟာ ဘုန်းကြီးတို့ရဲ့ စိတ်ကို ပြောင်းလဲပစ်နိုင်တဲ့ "အားကြီးသော အကြောင်းတရား" တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားတွေကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။
ကိုယ့်စိတ်ကို လွှမ်းမိုးနေတဲ့ အားကြီးသော အကြောင်းတွေကို ရှာဖွေကြရအောင်။
ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):
၁။ အလေ့အကျင့်ကို ရှုမှတ်ပါ (ပကတူပနိဿယ): မနက် အိပ်ရာနိုးတာနဲ့ ဖုန်းပွတ်ချင်တဲ့စိတ် ပေါ်လာသလား။ အဲဒါ "အတိတ်က လုပ်ခဲ့တဲ့ အလေ့အကျင့်" (Habit Energy) က ဒီနေ့စိတ်ကို လာပြီး တွန်းပို့နေတာပါ။ "အော်... အကျင့်ဟောင်းက တွန်းနေပါလား" လို့ သိမှတ်ပါ။
၂။ ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတိထားပါ: ကိုယ်နေတဲ့ နေရာ၊ ပေါင်းတဲ့ လူတွေကြောင့် စိတ်ပြောင်းလဲသွားတာကို သတိထားပါ။ တရားပွဲ ရောက်ရင် စိတ်ငြိမ်ပြီး၊ ဈေးထဲရောက်ရင် စိတ်လောလာတာကို ကြည့်ပြီး "နေရာက စိတ်ကို ဥပနိဿယ ပြုနေပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။
၃။ ဆရာကောင်းကို ရှာပါ: ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ရာမှာ ကိုယ့်ဉာဏ်နဲ့ မမီတဲ့အရာတွေကို ဆရာသမား (Kalyana Mitta) ရဲ့ လမ်းညွှန်မှု ယူပါ။ ဆရာ့စကား တစ်ခွန်းက ကိုယ့်ရဲ့ အဝိဇ္ဇာကို ခွင်းနိုင်တဲ့ "ဥပနိဿယ" ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2466 "The Struggling Junior" (ရုန်းကန်နေရသော လူငယ်ဝန်ထမ်း) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
ပြတိုက်မှာ အသစ်ခန့်လိုက်တဲ့ "မောင်ဘ" (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ လူငယ်လေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ထိန်းသိမ်းရေး ဌာနမှာ တာဝန်ကျတယ်။ လူကတော့ ရိုးသားတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အတွေ့အကြုံ မရှိတော့ အမှားတွေ ခဏခဏ လုပ်တယ်။ ဓာတ်တော်အိုးကို ကိုင်ရင် လက်တုန်နေတယ်၊ မှတ်တမ်းရေးရင် စာလုံးပေါင်း မှားတယ်။ ဌာနမှူးက သူ့ကို "မင်းကွာ... ဘာမှ သုံးစားမရဘူး" ဆိုပြီး ခဏခဏ ဆူတယ်။ မောင်ဘခမျာ စိတ်ဓာတ်ကျပြီး အလုပ်ထွက်ဖို့အထိ စဉ်းစားလာတယ်။
ဒီအကြောင်းကို ပြတိုက်ရဲ့ HR တာဝန်ခံက သိသွားတယ်။ HR တာဝန်ခံက ပြဿနာဟာ မောင်ဘ ညံ့တာ မဟုတ်ဘဲ၊ "Mentorship Gap" (လမ်းညွှန်မှု ကွာဟချက်) ဖြစ်နေတာကို သဘောပေါက်လိုက်တယ်။ အပင်တစ်ပင် မကြီးတာ ရေမလောင်းလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်လေ။
ဒါနဲ့ Policy 6 (Staff Development & Training) အရ Template T243 (Mentorship & Coaching Agreement) ကို ထုတ်ပြီး စီမံချက် ချလိုက်တယ်။ မောင်ဘကို ဆူမယ့်အစား၊ ဝါရင့် ဝန်ထမ်းကြီး ဦးမြ (အမည်လွှဲ) နဲ့ တွဲပေးလိုက်တယ်။ ဦးမြက မောင်ဘရဲ့ "Mentor" (လမ်းပြ) ပေါ့။
ဦးမြက မောင်ဘကို လက်ထပ်သင်ပေးတယ်။ "ငါ့တုန်းကလည်း မှားဖူးတယ်ကွ၊ ဒီလိုလေး ကိုင်ရတယ်" ဆိုပြီး စိတ်ရှည်လက်ရှည် သင်ပေးတယ်။ အမှားလုပ်ရင် မဆူဘဲ နည်းမှန်ကို ပြပေးတယ်။ (Coaching Style) ပေါ့။
သုံးလလောက် ကြာတဲ့အခါ မောင်ဘဟာ လုံးဝ ပြောင်းလဲသွားတယ်။ သူ့လက်ရာတွေ သေသပ်လာတယ်၊ ယုံကြည်မှု (Confidence) ရှိလာတယ်။ နောက်ဆုံးမှာ သူဟာ ဌာနရဲ့ အားကိုးရတဲ့ ဝန်ထမ်းကောင်း တစ်ယောက် ဖြစ်လာတယ်။ ဌာနမှူးတောင် အံ့သြသွားတယ်။
ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ မောင်ဘ ဆိုတဲ့ "မျိုးစေ့" (Seed) က အတူတူပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ "မြေဆီလွှာ" (Mentor) ပြောင်းသွားတဲ့အခါ အပင်ပေါက်နှုန်း ကွာခြားသွားပါတယ်။ "ဥပနိဿယ" (အားကြီးသော အထောက်အပံ့) ရရင် သာမန်လူကနေ ထူးချွန်သူ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အားကြီးသော မှီခိုရာ" တရားတော်မှာ Mentorship သဘောတရားနဲ့ ဥပနိဿယပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -
အကုသိုလ် အပေါင်းအသင်း၊ မှားယွင်းတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကို မှီခိုမိလို့ ဖြစ်ရတဲ့ ဒုက္ခတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ အမှားတွေကို စွဲလမ်းနှစ်သက်နေတဲ့ စိတ်က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အမှီအခို ကင်းပြီး လွတ်လပ်ငြိမ်းချမ်းနေတဲ့ နိဗ္ဗာန်က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ဆိုတဲ့ အားကြီးသော ဥပနိဿယကို ယူပြီး ကျင့်ကြံတဲ့ မဂ္ဂင်တရားက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း မကောင်းသော အကြောင်းတရားများကို ဖယ်ရှားပြီး၊ ကောင်းသော ဆရာသမား၊ ကောင်းသော တရားဓမ္မတို့ကိုသာ "ဥပနိဿယ" ပြုကာ ဘဝပန်းတိုင်ကို အမြန်ဆုံး လှမ်းတက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၁၅) ရက်၊ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
