Day 29 Jan 29 သမိုင်းနှင့် ဒြပ်ဝတ္ထုသက်သေ (History and Material Evidence: Stratigraphy)

 

Day 29 Jan 29 သမိုင်းနှင့် ဒြပ်ဝတ္ထုသက်သေ (History and Material Evidence: Stratigraphy)

[Scripture Reference: Dīgha Nikāya, Mahāparinibbāna Sutta (The 4 Sacred Sites)]

[Modern Field Concept: Archaeology (Stratigraphy)]

[Case Study: Case-2329 | Policy Ref: Pol 20, Art 20.2 | Template: T198]

"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။

"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"

"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။

သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊

ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၈) ရက်၊

ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၉) ရက်။

"သမိုင်းဟူသည် ပုံပြင်မဟုတ်၊ ဒဏ္ဍာရီမဟုတ်၊ အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော အကြောင်းအရာတို့၏ မှတ်တမ်းဖြစ်ပေသည်။ ထိုသမိုင်းအမှန်ကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် တိကျခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထားများ၊ စေတီပုထိုးများ၊ ဓာတ်တော်များကို ချန်ရစ်ထားတော်မူခဲ့သော၊ သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို သမိုင်းသက်သေနှင့်တကွ ဟောကြားပြသတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မိမိတို့၏ ဘဝသမိုင်းမှတ်တိုင်များကို ကုသိုလ်ရုပ်ပုံလွှာများဖြင့် လှပစွာ ရေးထိုးနိုင်ကြပါစေသတည်း။"

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၉) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်တွေမှာ ဓာတ်တော်အတုအစစ် ခွဲခြားနည်းတွေကို သိပ္ပံနည်းကျ ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ "အတုအစစ်" အဆင့်ထက် ပိုနက်ရှိုင်းတဲ့ "သမိုင်း" (History) ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ဆွေးနွေးကြရအောင်။

လူတွေက မေးတတ်ကြတယ်... "ဘုရားပွင့်ခဲ့တာ တကယ်လား၊ ဒီဓာတ်တော်တွေက တကယ်ပဲ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ သက်တမ်း ရှိရဲ့လား၊ ဒါမှမဟုတ် ရှေးလူကြီးတွေ ပြောခဲ့တဲ့ ဒဏ္ဍာရီ (Myth) တွေလား" လို့ သံသယ ဝင်တတ်ကြတယ်။ ဒီသံသယကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဗုဒ္ဓစာပေနဲ့ ခေတ်သစ် Archaeology (ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ) တို့ ပေါင်းစပ်ပြီး အဖြေရှာကြည့်ကြပါစို့။

မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ ကိုယ်တော်တိုင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီးမှာ "ငါဘုရား မရှိတော့ရင် ငါ့အစား ကိုးကွယ်ဖို့" ဆိုပြီး စေတီတည်မယ့်အကြောင်း၊ ဓာတ်တော်ဝေမယ့်အကြောင်းတွေကို အတိအလင်း မှာကြားခဲ့ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲ။ နောင်လာနောက်သားတွေက "ဘုရားဆိုတာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်ကောင်ပဲ" လို့ မထင်ရလေအောင် "ဒြပ်ဝတ္ထုသက်သေ" (Material Evidence) ချန်ထားခဲ့ချင်လို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တော်မှာ ဘုရားရှင်က အရှင်အာနန္ဒာကို မှာကြားခဲ့တဲ့ ပါဠိတော် ရှိပါတယ်။

"စတ္တာရိမာနိ, အာနန္ဒ, သဒ္ဓဿ ကုလပုတ္တဿ ဒဿနီယာနိ သံဝေဇနီယာနိ ဌာနာနိ။"

ဒီပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ကြည့်ရအောင်။

"အာနန္ဒ" - ချစ်သား အာနန္ဒာ၊

"သဒ္ဓဿ ကုလပုတ္တဿ" - ယုံကြည်သော သဒ္ဓါတရားရှိသော အမျိုးကောင်းသားတို့၏၊

"ဒဿနီယာနိ" - ဖူးမြော်မြင်တွေ့ထိုက်ကုန်သော (Materially visible)၊

"သံဝေဇနီယာနိ" - သံဝေဂဖြစ်ဖွယ်ကောင်းကုန်သော၊

"စတ္တာရိမာနိ ဌာနာနိ" - ဤလေးဌာနတို့ (ဖွား၊ ပွင့်၊ ဟော၊ စံ) သည် ရှိကုန်၏။

ဘုရားရှင်က "စိတ်ထဲက ယုံရင် ပြီးတာပဲ" လို့ မပြောခဲ့ပါဘူး။ "သွားကြည့်ပါ၊ မျက်စိနဲ့ မြင်အောင်ကြည့်ပြီး သံဝေဂယူပါ" လို့ တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ "သမိုင်း" ဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထုသက်သေ (Physical Proof) ရှိမှ ခိုင်မာတယ်ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို ပြသနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ Archaeology ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "Stratigraphy" (မြေလွှာအဆင့်ဆင့် လေ့လာခြင်း) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ သွားပြီး ဆက်စပ်နေပါတယ်။

မြေကြီးဆိုတာ စာအုပ်တစ်အုပ်လိုပါပဲ။ အောက်ဆုံးအလွှာက ရှေးအကျဆုံးဖြစ်ပြီး၊ အပေါ်ဆုံးအလွှာက ခေတ်အမီဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်တွေက ပစ္စည်းတစ်ခုကို တူးဖော်ရရှိတဲ့အခါ "ဒီပစ္စည်းက ဘယ်မြေလွှာ (Stratum) မှာ ရှိနေသလဲ" ဆိုတာကို ကြည့်ပြီး သမိုင်းသက်တမ်းကို တွက်ချက်ကြပါတယ်။

ဥပမာ - မြေလွှာ အလွှာ (၃) မှာ ဗုဒ္ဓခေတ်က အုတ်ချပ်ကို တွေ့တယ်။ အဲဒီ အလွှာ (၃) မှာပဲ ဓာတ်တော်ကြုတ်ကို တွေ့တယ်ဆိုရင်၊ "ဒီဓာတ်တော်ကြုတ်ဟာ ဗုဒ္ဓခေတ်က ဖြစ်တယ်" လို့ သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုလို့ ရပါတယ်။ ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်တွေ ပြောနေစရာ မလိုတော့ပါဘူး။ မြေကြီးက သက်သေခံနေပါပြီ။ ဘုရားရှင်က နေရာ ၄ ဌာနကို သွားခိုင်းတာဟာ "ငါဘုရား တကယ် ရှိခဲ့တယ်" ဆိုတဲ့ သမိုင်းမြေလွှာတွေကို သွားပြီး ဖတ်ရှုခိုင်းတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။

Caption: မြေလွှာအဆင့်ဆင့် (Stratigraphy) တွင် တွေ့ရှိရသော ရှေးဟောင်းဝတ္ထုများမှတဆင့် သမိုင်းခေတ်ကာလကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ပုံ

ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။

Case-2329 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်က ဧည့်သည်တစ်ယောက်က ရှေးဟောင်းဆင်းတုတော် တစ်ဆူကို လာလှူပါတယ်။ သူက "ဦးဇင်း... ဒါက ပျူခေတ်က ဆင်းတုပါ၊ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်ပါပြီ၊ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ထိန်းသိမ်းလာတာပါ" လို့ ဂုဏ်ယူစွာ ပြောပါတယ်။ သူ့အဘိုး၊ အဘွားတွေက ပြောခဲ့တဲ့ "နှုတ်ပြော သမိုင်း" (Oral Tradition) ကို သူက အပြည့်အဝ ယုံကြည်နေတာပါ။

ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ Policy 20 (Documentation & Provenance), Article 20.2 (Historical Verification) အရ "သူများပြောတိုင်း မယုံရ" ဆိုတဲ့ မူဝါဒ ရှိပါတယ်။ နှုတ်ပြောစကားဟာ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာ ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါတယ်။ ရုပ်ဝတ္ထုသက်သေ (Material Evidence) ကသာ အမှန်တရားကို ပြောပြနိုင်တာပါ။

ဦးဇင်းက Template T198 (Historical Timeline & Stratigraphy Log) ကို ဖွင့်ပြီး ဆင်းတုတော်ကို စစ်ဆေးပါတယ်။

၁။ Style Analysis (လက်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း): ပျူခေတ် လက်ရာတွေက မျက်နှာ အနည်းငယ် ပြားပြီး၊ ဆံတော်ပုံစံ တစ်မျိုး ရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီဆင်းတုက မျက်နှာသွယ်ပြီး မန္တလေးခေတ် လက်ရာနဲ့ ပိုတူနေပါတယ်။

၂။ Material Composition: ဆင်းတုအောက်ခြေက မြေသားကို ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးကြည့်တော့ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၁၀၀၀ က မြေသား မဟုတ်ဘဲ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၁၅၀ လောက်က (ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း) မြေသား ဖြစ်နေတာ တွေ့ရပါတယ်။

ဦးဇင်းက ဒကာကြီးကို ရှင်းပြရပါတယ်။ "ဒကာကြီး... ဒကာကြီးရဲ့ ဘိုးဘွားတွေက လိမ်ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သမိုင်းဆိုတာ တစ်ဆင့်စကားနဲ့ သယ်ဆောင်လာရင် လွဲချော်တတ်ပါတယ်။ သိပ္ပံနည်းကျ စစ်ဆေးချက် (Evidence) အရ ဒီဆင်းတုဟာ ပျူခေတ် မဟုတ်ဘဲ၊ ရတနာပုံခေတ် လက်ရာ ဖြစ်နေပါတယ်။ သက်တမ်း ၁၀၀၀ မဟုတ်ပေမယ့်၊ နှစ် ၁၅၀ သက်တမ်းရှိတဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း စစ်စစ်ပါပဲ" လို့ အမှန်ကို ပြောပြပါတယ်။

ဒကာကြီးက အစပိုင်းမှာ စိတ်မကောင်း ဖြစ်သွားတယ်။ "နှစ် ၁၀၀၀ လို့ ထင်ထားတာ" ပေါ့။ ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းက အားပေးရပါတယ်။ "နှစ် ၁၀၀၀ အတု ဖြစ်နေတာထက်၊ နှစ် ၁၅၀ အစစ် ဖြစ်နေတာက ပိုပြီး တန်ဖိုးရှိပါတယ် ဒကာကြီး။ သမိုင်းအမှန် (Historical Truth) ကို လက်ခံလိုက်တာဟာ သစ္စာတရားကို ပူဇော်တာပါပဲ" လို့ ဟောပြလိုက်တော့မှ သူလည်း ကျေနပ်သွားပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

"သမိုင်း" ဆိုတာ ပြတိုက်ထဲမှာပဲ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးဇင်းတို့ တစ်ယောက်ချင်းစီမှာလည်း "ဘဝသမိုင်း" (Personal History) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။

လူသေသွားရင် ဘာကျန်ခဲ့သလဲ။

၁။ ရုပ်ဝတ္ထု သက်သေ: အရိုးပြာအိုး၊ ဓာတ်ပုံ၊ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့တဲ့ ပစ္စည်းတွေ ကျန်ခဲ့မယ်။ (ဒါက Archaeology သဘောပါ)။

၂။ နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်သေ: သူပြုခဲ့တဲ့ "ကံ" (Karma) တွေ ကျန်ခဲ့မယ်။ သူက လူကောင်းလား၊ လူဆိုးလား ဆိုတဲ့ "ဂုဏ်သတင်း" ကျန်ခဲ့မယ်။

ဘုရားရှင်က ဓာတ်တော်တွေကို ချန်ထားခဲ့တာဟာ "ငါဘုရား တကယ်ပွင့်ခဲ့တယ်၊ ငါ့တရားတွေ တကယ်ရှိတယ်၊ မင်းတို့လည်း ငါ့လို ကျင့်ရင် ရနိုင်တယ်" ဆိုတဲ့ သက်သေကို ပြချင်လို့ပါ။

ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေးပါ။

"ငါသေသွားရင် ငါ့သမိုင်းကြောင်းက ဘယ်လို ကျန်ခဲ့မလဲ"

"ငါ့ရဲ့ မြေလွှာ (Stratum) ထဲမှာ လောဘ၊ ဒေါသ အမှိုက်တွေ ကျန်ခဲ့မလား... ဒါမှမဟုတ် ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ဆိုတဲ့ ရတနာတွေ ကျန်ခဲ့မလား"

သမိုင်းဆိုတာ ပြန်ပြင်လို့ မရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် "အနာဂတ် သမိုင်း" ကိုတော့ ဒီနေ့ ပစ္စုပ္ပန်မှာ ကောင်းမှုပြုခြင်းအားဖြင့် လှပအောင် ရေးဆွဲလို့ ရပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'သမိုင်းနှင့် ဒြပ်ဝတ္ထုသက်သေ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သမိုင်းအမှား၊ ဒဏ္ဍာရီ အမှားများကို ပယ်ရှား၍ ခိုင်မာသော သက်သေအထောက်အထားများအပေါ်တွင် သဒ္ဓါတရားကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပြီး၊ မိမိတို့၏ ဘဝသမိုင်းကိုလည်း ကောင်းမွန်သော ကုသိုလ်သက်သေများဖြင့် ခမ်းနားစွာ တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - Jan 29, 2023

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/