Day: 331 | ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ | ရေငန် နှင့် ကျောက်ကပ် | အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်၊ လဝဏသုတ် | Nephrology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အလုံးစုံသော ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်တို့မှ ကင်းဝေးကြပါစေ…...
ဒီနေ့ ဒီအချိန်အခါဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၇) ရက်၊ တနင်္လာနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်း အချိန်အခါသမယ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို နေ့ရက်မြတ်မှာ တရားချစ်ခင် သူတော်စင် သူတော်ကောင်းများအားလုံး၊ အထူးသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အဆိပ်အတောက်များကို စစ်ထုတ်ပေးနေသော ကျောက်ကပ်နှင့် ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဝေဒနာ ခံစားနေရသူများ၊ ကျန်းမာရေး လိုက်စားသူများ အားလုံး... ကျောက်ကပ်များ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်ကြပါစေ၊ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း အညစ်အကြေးများ ကင်းစင်ပြီး လန်းဆန်းတက်ကြွသော နေ့ရက်များကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းလိုက်ပါတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ ဟောကြားမယ့် တရားတော်ဟာ "ရေငန် နှင့် ကျောက်ကပ်" (Nephrology and The Salt Crystal) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်ပါတယ်။ ခေါင်းစဉ်ကို ကြားလိုက်တာနဲ့ လူတိုင်း သတိထားမိမှာက "ဆား" (Salt) ပါပဲ။ ဆားဆိုတာ ဟင်းတစ်ခွက်မှာ မပါမဖြစ် ဆိုပေမယ့်၊ များသွားရင်တော့ အဆိပ်ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... လောကမှာ အကုသိုလ် ကံတရားတွေ၊ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေဆိုတာ ဆားငန်ရေနဲ့ တူပါတယ်။ ဒီဆားငန်ရေကို ဘယ်လို သောက်သုံးမလဲ၊ ဘယ်လို ပြုပြင်မလဲ ဆိုတာကို ဒီနေ့ ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားမနာခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို အရင်ဆုံး သန့်စင်တဲ့ ရေကန်ကြီးတစ်ခုလို ဖြစ်သွားအောင် "အာပေါကသိုဏ်း" (Water Element Meditation) လေး စီးဖြန်းကြရအောင်။ ကျောက်ကပ်ဆိုတာ ရေကို စီမံခန့်ခွဲတဲ့ အင်္ဂါဖြစ်သလို၊ စိတ်ဆိုတာလည်း ခံစားမှု ရေစီးကြောင်းတွေကို စီမံခန့်ခွဲရတဲ့ သဘောရှိပါတယ်။
ကဲ... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေကို ဆန့်ထားပါ... မျက်လုံးလေးတွေကို မှိတ်ထားလိုက်ပါ။ စိတ်ထဲမှာ ကြည်လင်အေးမြတဲ့ ရေကန်ကြီး တစ်ခုကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ ရေဆိုတာ စီးဆင်းတယ်၊ အေးမြတယ်၊ သန့်ရှင်းစေတယ်။
"အာပေါ... အာပေါ... ရေ... ရေ..." လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အရည်ဓာတ်တွေကို သတိပြုကြည့်ပါ။ သွေးတွေ စီးဆင်းနေတာ၊ တံတွေးတွေ စိုစွတ်နေတာ၊ ကျောက်ကပ်ကနေ ဆီးတွေကို စစ်ထုတ်နေတာ... ဒါတွေအားလုံးဟာ အာပေါဓာတ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေပါလား။
"ငါ့ရဲ့ စိတ်နှလုံးဟာလည်း ဒီရေလိုပဲ ကြည်လင်ပါစေ။ အညစ်အကြေးတွေကို ဆေးကြောနိုင်ပါစေ" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်နေပါ။
(ခေတ္တ ငြိမ်သက်၍ ရှုမှတ်စေခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေးတွေ ရေလို အေးမြတည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးမယ့် "Nephrology" (ကျောက်ကပ်နှင့် ဆီးလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ဆေးပညာ) အကြောင်းကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... လူ့ခန္ဓာကိုယ်မှာ ကျောက်ကပ် (Kidney) နှစ်လုံးဟာ အင်မတန် အံ့သြစရာကောင်းတဲ့ "ဇီဝစစ်ထုတ်စက်ရုံ" (Biological Filtration Plant) ကြီးတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ကျောက်ကပ်ဟာ သွေးဂါလန်ပေါင်း (၅၀) လောက်ကို စစ်ထုတ်ပေးနေပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အညစ်အကြေးတွေ၊ အဆိပ်အတောက်တွေ၊ ပိုလျှံနေတဲ့ ရေတွေကို ဆီးအဖြစ် စွန့်ထုတ်ပေးပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အရေးအကြီးဆုံး လုပ်ဆောင်ချက်ကတော့ "Homeostasis" (ခန္ဓာကိုယ် မျှခြေ ထိန်းသိမ်းခြင်း) ပါပဲ။ အထူးသဖြင့် ဆားဓာတ် (Sodium) နဲ့ ရေဓာတ် (Water) ကို မျှတအောင် ထိန်းညှိပေးတာပါ။ လူတစ်ယောက်က အငန်တွေ အများကြီး စားလိုက်တယ် ဆိုပါစို့။ သွေးထဲမှာ ဆားဓာတ်တွေ များလာမယ်။ အဲဒီအခါ ကျောက်ကပ်က "အန္တရာယ် ရှိတယ်" ဆိုပြီး ရေကို ပြန်စုပ်ယူလိုက်တယ်၊ ဆီးနည်းသွားမယ်၊ သွေးပေါင်ချိန် တက်လာမယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အငန်ဓာတ်ကို ရေနဲ့ ရောပြီး (Dilute) လုပ်ဖို့ ကြိုးစားတာပါ။
ဒီပုံမှာ ကြည့်လိုက်ပါ။ "နက်ဖရွန်" (Nephron) လို့ခေါ်တဲ့ ကျောက်ကပ်ရဲ့ အသေးစိတ် စစ်ထုတ်ခန်းလေးတွေမှာ သွေးတွေ ဝင်လာတယ်၊ အညစ်အကြေးတွေကို စစ်ထုတ်တယ်၊ လိုအပ်တဲ့ ဓာတ်တွေကို ပြန်စုပ်ယူတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝတရားရဲ့ အနုစိတ် အင်ဂျင်နီယင် ပညာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကျောက်ကပ် ပျက်စီးသွားတဲ့ လူနာတွေ (Kidney Failure) မှာတော့ ဒီလုပ်ငန်းစဉ် ရပ်တန့်သွားပါတယ်။ အဲဒီအခါ သွေးထဲမှာ "ယူရီးယား" (Urea) လို့ခေါ်တဲ့ အဆိပ်တွေ ပုံလာတယ်၊ မျက်နှာတွေ ဖောရောင်လာတယ်၊ တစ်ကိုယ်လုံး ယားယံလာတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အဆိပ်ကို စစ်ထုတ်နိုင်စွမ်း မရှိတော့လို့ပါပဲ။
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ကျောက်ကပ်က အလုပ်မလုပ်တော့ရင် ဆရာဝန်တွေက "Dialysis" (ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း) လုပ်ရပါတယ်။ စက်ကြီးနဲ့ သွေးကို အပြင်ထုတ်၊ ဆေးကြောပြီး ပြန်သွင်းရပါတယ်။ အင်မတန် ပင်ပန်းပါတယ်။ ဒါကို ကြည့်ရင် "စစ်ထုတ်ခြင်း" (Filtration) ဆိုတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ဟာ အသက်ရှင်ဖို့အတွက် ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်နေပါတယ်။
ရုပ်ခန္ဓာမှာ အဆိပ်အတောက်ကို ကျောက်ကပ်က စစ်ထုတ်ပေးသလို၊ နာမ်ခန္ဓာ (စိတ်) မှာရှိတဲ့ အဆိပ်အတောက်တွေကိုရော ဘယ်အရာက စစ်ထုတ်ပေးမလဲ။ စိတ်ထဲမှာ ဒေါသတွေ၊ လောဘတွေ၊ သောကတွေ များလာတဲ့အခါ ဘယ်လို လျှော့ချမလဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... သိပ္ပံပညာမှာ "Concentration" (ပျော်ဝင်မှု ပြင်းအား) ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ခွက်တစ်ခွက်ထဲမှာ ဆားတစ်ဇွန်း ထည့်ရင် အရမ်းငန်မယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ဆားတစ်ဇွန်းကိုပဲ ရေကန်ကြီးထဲ ထည့်လိုက်ရင် ငန်မှန်းတောင် မသိသာတော့ဘူး။ ဆားပမာဏ (The Amount of Solute) က တူတူပဲ၊ ဒါပေမဲ့ ရေပမာဏ (The Volume of Solvent) က ကွာသွားလို့ပါ။
ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဘဝမှာ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အကုသိုလ်ကံတွေ၊ ဝေဒနာတွေက "ဆား" နဲ့ တူပါတယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ထား (Mindset) က "ရေ" နဲ့ တူပါတယ်။ စိတ်ကျဉ်းမြောင်းနေရင် ဆားနည်းနည်းလေးနဲ့တင် ဘဝက ခါးသီးသွားမယ်။ စိတ်ကျယ်ပြန့်နေရင်တော့ ဆားအများကြီး ရှိရင်တောင် ခံနိုင်ရည် ရှိနေပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... ဒီ သိပ္ပံသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားက ပါဠိတော်တွေမှာ ဘယ်လို အံ့သြစရာကောင်းလောက်အောင် ဟောကြားထားသလဲ ဆိုတာ ဆက်လက် နာယူကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ကိုးကားချင်တဲ့ သုတ္တန်ကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်မှာ လာရှိတဲ့ "လဝဏသုတ်" (ဆားခဲ သုတ္တန်) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသုတ္တန်မှာ မြတ်စွာဘုရားက ကံတရားရဲ့ အကျိုးပေးပုံကို ဆားခဲနဲ့ ရေခွက် ဥပမာပေးပြီး ဟောကြားထားပါတယ်။
ပါဠိတော်မှာ -
"သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသော လောဏဖလံ ပရိတ္တေ ဥဒကကံသေ ပက္ခိပေယျ..."
အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုရရင် -
"ဘိက္ခဝေ" - ရဟန်းတို့၊ "သေယျထာပိ" - ဥပမာသော်ကား၊ "ပုရိသော" - ယောက်ျားတစ်ယောက်သည်၊ "လောဏဖလံ" - ဆားခဲကို၊ "ပရိတ္တေ ဥဒကကံသေ" - နည်းပါးသော ရေရှိသော ဖလားငယ်၌၊ "ပက္ခိပေယျ" - ထည့်ရာ၏။
မြတ်စွာဘုရားက ဆက်မေးပါတယ်။ "ချစ်သားတို့... အဲဒီ ရေနည်းနည်းလေးပဲ ရှိတဲ့ ဖလားထဲကို ဆားခဲကြီး တစ်ခဲ ထည့်လိုက်ရင် သောက်လို့ ရပါဦးမလား" တဲ့။ ရဟန်းတွေက "မရပါ ဘုရား၊ အရမ်း ငန်သွားပါလိမ့်မယ်" လို့ ဖြေပါတယ်။
မြတ်စွာဘုရားက ထပ်မေးတယ်။ "အကယ်၍ အဲဒီ ဆားခဲပမာဏ အတိုင်းကိုပဲ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး (Gangā Nadi) ထဲကို ပစ်ချလိုက်မယ် ဆိုရင်ရော မြစ်ရေတွေ ငန်သွားမလား" တဲ့။ "မငန်ပါဘူး ဘုရား၊ မြစ်ရေက များလွန်းလို့ပါ" လို့ ပြန်ဖြေကြပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ မြတ်စွာဘုရား ပေးချင်တဲ့ Message က ရှင်းပါတယ်။
"ဆားခဲ" ဆိုတာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြုလုပ်ထားတဲ့ အကုသိုလ် မကောင်းမှုပါပဲ။
"ရေခွက်ငယ်" ဆိုတာကတော့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ နည်းပါးတဲ့ "စိတ်ကျဉ်းမြောင်းသူ" (Small Mind) ပါပဲ။
"ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး" ဆိုတာကတော့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ကြီးမားတဲ့ "စိတ်ကျယ်ပြန့်သူ" (Great Mind) ပါပဲ။
အကုသိုလ် လုပ်ရပ်ချင်း တူရင်တောင်မှ၊ ကုသိုလ်ပါရမီ နည်းတဲ့သူမှာ အဲဒီအကုသိုလ်က ငရဲကျတဲ့အထိ ပြင်းထန်နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကုသိုလ်ပါရမီ ကြီးမားတဲ့သူ၊ ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်တဲ့သူကျတော့ အဲဒီ အကုသိုလ်က ဒီဘဝမှာတင် နည်းနည်းပါးပါး ခံစားရပြီး ပြီးသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါကို "ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနိယ" လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒါကို Nephrology (ကျောက်ကပ်ပညာ) နဲ့ ပြန်ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ကျောက်ကပ် ကောင်းတဲ့သူဟာ အငန်တွေ စားမိရင်တောင် ရေများများသောက်၊ ဆီးများများသွားပြီး မျှခြေ (Balance) ပြန်ညှိလို့ ရပါတယ်။ ကျောက်ကပ် ပျက်နေတဲ့သူကတော့ ဆားနည်းနည်း စားလိုက်တာနဲ့ တစ်ကိုယ်လုံး ဖောရောင်ပြီး အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... "သတိ" (Mindfulness) နဲ့ "ပညာ" (Wisdom) ဆိုတဲ့ ကျောက်ကပ် ကောင်းနေရင် လောကဓံ ဆားငန်ရေတွေ ဘယ်လောက် ဝင်လာဝင်လာ၊ စစ်ထုတ်ပစ်နိုင်ပါတယ်။ စိတ်ထဲမှာ စွဲကျန်မနေပါဘူး။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စောစောက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "လဝဏသုတ်" (ဆားခဲ သုတ္တန်) မှာ ပါတဲ့ ရေခွက်ငယ်နဲ့ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး ဥပမာကို ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီသဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက "နာကျင်မှု" (Pain) နဲ့ ယှဉ်ပြီး အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြရအောင်။
ကျောက်ကပ်ဝေဒနာ ခံစားဖူးတဲ့ သူတော်ကောင်းတွေ ရှိရင် သိကြပါလိမ့်မယ်။ ကျောက်ကပ်မှာ ကျောက်တည်ရင် ဖြစ်ဖြစ်၊ ရောင်ရမ်းရင် ဖြစ်ဖြစ် နာလိုက်တာများ ခါးတွေ ပြတ်ထွက်မတတ်ပါပဲ။ အဲဒီအချိန်မှာ ပုထုဇဉ်ရဲ့ စိတ်ဟာ "ရေခွက်ငယ်" လေး ဖြစ်သွားပါတယ်။ နာကျင်မှု "ဆားခဲ" လေး တစ်ခဲလောက် ဝင်လာတာနဲ့ "ငါ သေပါတော့မယ်၊ ငါ့ကျမှ ဖြစ်ရလေ" ဆိုပြီး စိတ်တစ်ခုလုံး ငန်တူးခါးသီး သွားတော့တာပါပဲ။ ဒါဟာ "ဒုက္ခ" ကို "ဒေါသ" နဲ့ တုံ့ပြန်လိုက်လို့ ဖြစ်ရတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ "" ဖြစ်တဲ့ "သဘာဝ ဖြစ်စဉ် နှိုင်းယှဉ်နည်း" (Nature Comparison Method) ကို သုံးပြီး စဉ်းစားကြည့်ပါ။
ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ကျောက်ကပ် (Kidney) ဟာ သွေးထဲက အဆိပ်ကို စစ်ထုတ်ဖို့ တာဝန်ယူထားသလို၊ "ဉာဏ်ပညာ" (Wisdom) ကလည်း စိတ်ထဲက အဆိပ်ကို စစ်ထုတ်ဖို့ တာဝန်ယူထားပါတယ်။ ကျောက်ကပ် ပျက်ရင် သွေးဆိပ်သင့်သလို၊ ဉာဏ်ပျက်ရင် စိတ်ဆိပ်သင့်ပြီး သံသရာမှာ ဒုက္ခရောက်တတ်ပါတယ်။
ဒီပုံမှာ ကြည့်ပါ။ ခါးက နာလိုက်တဲ့ အရှိန် (Pain Signal) ဟာ အာရုံကြောတွေကနေတစ်ဆင့် ဦးနှောက်ကို ရောက်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ ရုပ်တရားရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် သက်သက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ဦးနှောက်က "ဒါ ငါ့ခါး၊ ဒါ ငါ့အနာ" လို့ ဘာသာပြန်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ "စိတ်ဆင်းရဲမှု" (Mental Suffering) ဆိုတာ ထပ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ဒါကို "ဒုတိယမြောက် မြှားချက်" (The Second Arrow) လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ပါတယ်။ ပထမမြှား (ကိုယ်နာတာ) ကို ရှောင်လို့ မရပေမယ့်၊ ဒုတိယမြှား (စိတ်နာတာ) ကိုတော့ ရှောင်လို့ ရပါတယ်။
ကိုင်း... အခု ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လက်တွေ့ "ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်း" (Vipassana Lab) ထဲကို ဝင်ပြီး ကျောက်ကပ်ဝေဒနာကို ဖြိုခွဲကြည့်ရအောင်။
နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့ "ခန္ဓာဖွဲ့နည်း" အတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါမယ်။ "နိရောဓသစ္စာ" (ချုပ်ငြိမ်းမှု) ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့အတွက် ရှုကွက်က ဒီလိုပါ။
ဥပမာ - ခါးထဲကနေ စူးခနဲ၊ အောင့်ခနဲ နာကျင်မှု ဝေဒနာ တက်လာပြီ ဆိုပါစို့။
အဆင့် (၁) - Contact (ဖဿ):
ခါးမှာရှိတဲ့ အာရုံကြော (ကာယဒွါရ) နဲ့ "နာကျင်မှု" (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) တိုက်ဆိုင်လိုက်တယ်။ ဒါဟာ ဓာတ်သဘောအရ "ပထဝီဓာတ်" (မာတာ၊ တင်းတာ) နဲ့ "ဝါယောဓာတ်" (ထိုးတာ၊ ဆောင့်တာ) လှုပ်ရှားမှု သက်သက်ပါပဲ။ အဲဒီအထဲမှာ "ငါ" မပါဘူး။ "ကျောက်ကပ်" ဆိုတာ ပညတ်ချက် နာမည်တစ်ခုပဲ။ အနှစ်သာရက ဓာတ်ကြီးလေးပါးပါ။
အဆင့် (၂) - Feeling (ဝေဒနာ):
စူးခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ ခံစားမှု ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ "ဒုက္ခဝေဒနာ" ပါ။ ဒီနေရာမှာ သတိထားပါ။ "ငါ နာတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "နာမှုသဘော ပေါ်နေတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။ ကျောက်ကပ်က ဆီးကို စစ်ထုတ်သလို၊ ယောဂီက "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲကို စစ်ထုတ်ပစ်ရပါမယ်။
အဆင့် (၃) - Perception & Reaction (သညာ နှင့် သင်္ခါရ):
"ကြောက်စရာကြီးပါလား" ဆိုတဲ့ မှတ်သားမှုနဲ့ "မလိုချင်ဘူး၊ ပျောက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ်တွေ ဖြစ်လာမယ်။ အဲဒီ ဒေါသက "ဆားခဲ" ပါပဲ။
ဒီအချိန်မှာ "လဝဏသုတ်" ကို နှလုံးသွင်းပါ။
"ငါ့စိတ်ကို ရေခွက်ငယ် အဖြစ်မခံဘူး။ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး ဖြစ်အောင် လုပ်မယ်"
ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ နာကျင်မှုကို လက်ခံလိုက်ပါ။ (Acceptance)။
"ဪ... ခန္ဓာရှိရင် ဝေဒနာ ရှိမှာပဲ။ ဒါဟာ သဘာဝပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်တာနဲ့ စိတ်အာရုံက ကျယ်ပြန့်သွားပါတယ်။ စိတ်ကျယ်ပြန့်သွားတဲ့အခါ နာကျင်မှု (ဆားခဲ) က ရှိနေတုန်းပဲ ဖြစ်ပေမယ့်၊ စိတ်ကို လောင်မြိုက်တဲ့ အငန်ဓာတ်ကတော့ ပျောက်သွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောကို "နိရောဓ" (ချုပ်ငြိမ်းခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို ပိုပြီး ပေါ်လွင်သွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်း (Case Study) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
Case Study: 2631 (The Dialysis Patient's Awakening)
ဇာတ်ကောင် - ဦးလှမောင် (အသက် ၆၀၊ ကျောက်ကပ်ပျက်စီး၍ ကျောက်ကပ်ဆေးနေရသူ)။
ဖြစ်ရပ် - ဆေးရုံ ခုတင်ပေါ်တွင် ကျောက်ကပ်ဆေးနေစဉ်။
ဦးလှမောင်ဟာ တချိန်က စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် တစ်ယောက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျောက်ကပ် နှစ်ဖက်လုံး ပျက်စီးသွားတဲ့အခါ တစ်ပတ်ကို (၃) ကြိမ်၊ (၄) နာရီကြာအောင် စက်ကြီးနဲ့ အိပ်ပြီး သွေးဆေးနေရပါတယ်။ သူ အရမ်း ဒေါသထွက်ပါတယ်။ "ငါ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ခဲ့တာပဲ၊ ဘာလို့ ငါ့ကျမှ ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုပြီး ကံတရားကို အပြစ်တင်တယ်။ သူနာပြုတွေကိုလည်း ဆူပူကြိမ်းမောင်းတယ်။ သူ့ဘဝက "ရေခွက်ငယ်ထဲက ဆားခဲ" လို ဖြစ်နေပါတယ်။ ဆေးရုံသွားရမယ့် ရက်ရောက်ရင် သူ အရမ်း စိတ်ဆင်းရဲပါတယ်။
တစ်နေ့မှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်က ဓမ္မမိတ်ဆွေ တစ်ယောက်က သူ့ကို လာတွေ့ပြီး "Policy 7, Article 7.6" အကြောင်း ရှင်းပြပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒကတော့ "Maintenance protocols for damaged structures" (ပျက်စီးနေသော အဆောက်အအုံများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်း) ဖြစ်ပါတယ်။
ဓမ္မမိတ်ဆွေက ပြောတယ်... "ဦးလေး... ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်းဘုရားတွေ အက်ကွဲရင် ကျုပ်တို့က ဝမ်းနည်းပက်လက် ဖြစ်မနေဘူး။ အင်္ဂတေနဲ့ ဖာတယ်၊ ကျားကန်ပေးတယ်။ အဓိကက ဘုရားဂုဏ်တော် မပျောက်ဖို့ပဲ။ ဦးလေးရဲ့ ကျောက်ကပ် ပျက်တာက အဆောက်အအုံ ပျက်တာပဲ။ ဦးလေးရဲ့ စိတ်ဓာတ် (ဘုရားဂုဏ်တော်) ကိုတော့ အပျက်စီး မခံပါနဲ့" တဲ့။
ဦးလှမောင် သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ သူ (သဘာဝ ဖြစ်စဉ် နှိုင်းယှဉ်နည်း) ကို သုံးပြီး တွေးကြည့်တယ်။
"ဒီစက်ကြီးက ငါ့သွေးထဲက အဆိပ်ကို ထုတ်ပေးနေတာပဲ။ ငါ့စိတ်ထဲက အဆိပ် (ဒေါသ) ကိုရော ငါ ဘာလို့ မထုတ်မိတာလဲ"
အဲဒီနေ့ကစပြီး ကျောက်ကပ်ဆေးတဲ့ (၄) နာရီကို "တရားထိုင်ချိန်" အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါတယ်။ စက်သံ တဂျစ်ဂျစ် မြည်နေတာကို "အနိစ္စ၊ အနိစ္စ" လို့ မှတ်တယ်။ သွေးပိုက်ထဲမှာ သွေးတွေ စီးဆင်းနေတာကို "အာပေါဓာတ်" လို့ ရှုမှတ်တယ်။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ ထူးခြားမှု ဖြစ်လာပါတယ်။ အရင်က (၄) နာရီကြာရင် ပူလောင်ပြီး အော်ဟစ်နေတဲ့ ဦးလှမောင်ဟာ၊ အခုတော့ မျက်လုံးလေး မှိတ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းနေပါတယ်။ သူ့ကျောက်ကပ်က ပြန်ကောင်းမလာပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူ့စိတ်ကတော့ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီးလို ကျယ်ပြန့်သွားပါပြီ။ ဆရာဝန်တွေ၊ သူနာပြုတွေကတောင် အံ့သြရပါတယ်။ "ဦးလေး မျက်နှာက ရောဂါသည်နဲ့ မတူတော့ဘူး၊ ဘုရားဖူးသွားနေတဲ့သူနဲ့ တူတယ်" လို့ ပြောကြတဲ့အထိ ဖြစ်သွားပါတယ်။
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဦးလှမောင်ရဲ့ ကံတရား (ဆားခဲ) က ပြောင်းလဲသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ ဆေးရုံ တက်ရတုန်းပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ခံယူချက် (Mindset) ပြောင်းသွားတဲ့အခါ ဒုက္ခမီးတွေ ငြိမ်းသွားပါတယ်။ ဒါဟာ "လဝဏသုတ်" ရဲ့ လက်တွေ့ အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။ "ကျောက်ကပ်ကို ပြုပြင်လို့ မရရင်တောင်၊ စိတ်ကို ပြုပြင်လို့ ရပါတယ်" ဆိုတာ လက်တွေ့ပါပဲ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... စောစောက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "လဝဏသုတ်" (ဆားခဲ သုတ္တန်) မှာ ပါတဲ့ ရေခွက်ငယ်နဲ့ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး ဥပမာကို ပြောခဲ့ပြီးပြီ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့ ဒီသဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက "နာကျင်မှု" (Pain) နဲ့ ယှဉ်ပြီး အသေးစိတ် ဓာတ်ခွဲကြည့်ကြရအောင်။
ကျောက်ကပ်ဝေဒနာ ခံစားဖူးတဲ့ သူတော်ကောင်းတွေ ရှိရင် သိကြပါလိမ့်မယ်။ ကျောက်ကပ်မှာ ကျောက်တည်ရင် ဖြစ်ဖြစ်၊ ရောင်ရမ်းရင် ဖြစ်ဖြစ် နာလိုက်တာများ ခါးတွေ ပြတ်ထွက်မတတ်ပါပဲ။ အဲဒီအချိန်မှာ ပုထုဇဉ်ရဲ့ စိတ်ဟာ "ရေခွက်ငယ်" လေး ဖြစ်သွားပါတယ်။ နာကျင်မှု "ဆားခဲ" လေး တစ်ခဲလောက် ဝင်လာတာနဲ့ "ငါ သေပါတော့မယ်၊ ငါ့ကျမှ ဖြစ်ရလေ" ဆိုပြီး စိတ်တစ်ခုလုံး ငန်တူးခါးသီး သွားတော့တာပါပဲ။ ဒါဟာ "ဒုက္ခ" ကို "ဒေါသ" နဲ့ တုံ့ပြန်လိုက်လို့ ဖြစ်ရတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ထပ်ပြောရရင်... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ "သဘာဝ ဖြစ်စဉ် နှိုင်းယှဉ်နည်း" (Nature Comparison Method) ကို သုံးပြီး စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ကျောက်ကပ် (Kidney) ဟာ သွေးထဲက အဆိပ်ကို စစ်ထုတ်ဖို့ တာဝန်ယူထားသလို၊ "ဉာဏ်ပညာ" (Wisdom) ကလည်း စိတ်ထဲက အဆိပ်ကို စစ်ထုတ်ဖို့ တာဝန်ယူထားပါတယ်။ ကျောက်ကပ် ပျက်ရင် သွေးဆိပ်သင့်သလို၊ ဉာဏ်ပျက်ရင် စိတ်ဆိပ်သင့်ပြီး သံသရာမှာ ဒုက္ခရောက်တတ်ပါတယ်။
ဒီပုံမှာ ကြည့်ပါ။ ခါးက နာလိုက်တဲ့ အရှိန် (Pain Signal) ဟာ အာရုံကြောတွေကနေတစ်ဆင့် ဦးနှောက်ကို ရောက်သွားပါတယ်။ ဒါဟာ ရုပ်တရားရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက် သက်သက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ဦးနှောက်က "ဒါ ငါ့ခါး၊ ဒါ ငါ့အနာ" လို့ ဘာသာပြန်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ "စိတ်ဆင်းရဲမှု" (Mental Suffering) ဆိုတာ ထပ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ဒါကို "ဒုတိယမြောက် မြှားချက်" (The Second Arrow) လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ပါတယ်။ ပထမမြှား (ကိုယ်နာတာ) ကို ရှောင်လို့ မရပေမယ့်၊ ဒုတိယမြှား (စိတ်နာတာ) ကိုတော့ ရှောင်လို့ ရပါတယ်။
ကိုင်း... အခု ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လက်တွေ့ "ဝိပဿနာ ဓာတ်ခွဲခန်း" (Vipassana Lab) ထဲကို ဝင်ပြီး ကျောက်ကပ်ဝေဒနာကို ဖြိုခွဲကြည့်ရအောင်။
နေ့စဥ်၀တ်ရွတ်စဥ်မှာပါတဲ့ "ခန္ဓာဖွဲ့နည်း" အတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါမယ်။ "နိရောဓသစ္စာ" (ချုပ်ငြိမ်းမှု) ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့အတွက် ရှုကွက်က ဒီလိုပါ။
ဥပမာ - ခါးထဲကနေ စူးခနဲ၊ အောင့်ခနဲ နာကျင်မှု ဝေဒနာ တက်လာပြီ ဆိုပါစို့။
အဆင့် (၁) - Contact (ဖဿ):
ခါးမှာရှိတဲ့ အာရုံကြော (ကာယဒွါရ) နဲ့ "နာကျင်မှု" (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) တိုက်ဆိုင်လိုက်တယ်။ ဒါဟာ ဓာတ်သဘောအရ "ပထဝီဓာတ်" (မာတာ၊ တင်းတာ) နဲ့ "ဝါယောဓာတ်" (ထိုးတာ၊ ဆောင့်တာ) လှုပ်ရှားမှု သက်သက်ပါပဲ။ အဲဒီအထဲမှာ "ငါ" မပါဘူး။ "ကျောက်ကပ်" ဆိုတာ ပညတ်ချက် နာမည်တစ်ခုပဲ။ အနှစ်သာရက ဓာတ်ကြီးလေးပါးပါ။
အဆင့် (၂) - Feeling (ဝေဒနာ):
စူးခနဲ ဖြစ်သွားတဲ့ ခံစားမှု ပေါ်လာတယ်။ ဒါဟာ "ဒုက္ခဝေဒနာ" ပါ။ ဒီနေရာမှာ သတိထားပါ။ "ငါ နာတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "နာမှုသဘော ပေါ်နေတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။ ကျောက်ကပ်က ဆီးကို စစ်ထုတ်သလို၊ ယောဂီက "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲကို စစ်ထုတ်ပစ်ရပါမယ်။
အဆင့် (၃) - Perception & Reaction (သညာ နှင့် သင်္ခါရ):
"ကြောက်စရာကြီးပါလား" ဆိုတဲ့ မှတ်သားမှုနဲ့ "မလိုချင်ဘူး၊ ပျောက်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ဒေါသစိတ်တွေ ဖြစ်လာမယ်။ အဲဒီ ဒေါသက "ဆားခဲ" ပါပဲ။
ဒီအချိန်မှာ "လဝဏသုတ်" ကို နှလုံးသွင်းပါ။
"ငါ့စိတ်ကို ရေခွက်ငယ် အဖြစ်မခံဘူး။ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး ဖြစ်အောင် လုပ်မယ်"
ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ နာကျင်မှုကို လက်ခံလိုက်ပါ။ (Acceptance)။
"ဪ... ခန္ဓာရှိရင် ဝေဒနာ ရှိမှာပဲ။ ဒါဟာ သဘာဝပဲ" လို့ နှလုံးသွင်းလိုက်တာနဲ့ စိတ်အာရုံက ကျယ်ပြန့်သွားပါတယ်။ စိတ်ကျယ်ပြန့်သွားတဲ့အခါ နာကျင်မှု (ဆားခဲ) က ရှိနေတုန်းပဲ ဖြစ်ပေမယ့်၊ စိတ်ကို လောင်မြိုက်တဲ့ အငန်ဓာတ်ကတော့ ပျောက်သွားပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ငြိမ်းအေးသွားတဲ့ သဘောကို "နိရောဓ" (ချုပ်ငြိမ်းခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို ပိုပြီး ပေါ်လွင်သွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေထဲက ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်း (Case Study) လေးတစ်ခုကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
Case Study: 2631 (The Dialysis Patient's Awakening)
ဇာတ်ကောင် - ဦးလှမောင် (အသက် ၆၀၊ ကျောက်ကပ်ပျက်စီး၍ ကျောက်ကပ်ဆေးနေရသူ)။
ဖြစ်ရပ် - ဆေးရုံ ခုတင်ပေါ်တွင် ကျောက်ကပ်ဆေးနေစဉ်။
ဦးလှမောင်ဟာ တချိန်က စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် တစ်ယောက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ကျောက်ကပ် နှစ်ဖက်လုံး ပျက်စီးသွားတဲ့အခါ တစ်ပတ်ကို (၃) ကြိမ်၊ (၄) နာရီကြာအောင် စက်ကြီးနဲ့ အိပ်ပြီး သွေးဆေးနေရပါတယ်။ သူ အရမ်း ဒေါသထွက်ပါတယ်။ "ငါ ကုသိုလ်တွေ လုပ်ခဲ့တာပဲ၊ ဘာလို့ ငါ့ကျမှ ဒီလိုဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုပြီး ကံတရားကို အပြစ်တင်တယ်။ သူနာပြုတွေကိုလည်း ဆူပူကြိမ်းမောင်းတယ်။ သူ့ဘဝက "ရေခွက်ငယ်ထဲက ဆားခဲ" လို ဖြစ်နေပါတယ်။ ဆေးရုံသွားရမယ့် ရက်ရောက်ရင် သူ အရမ်း စိတ်ဆင်းရဲပါတယ်။
တစ်နေ့မှာတော့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်က ဓမ္မမိတ်ဆွေ တစ်ယောက်က သူ့ကို လာတွေ့ပြီး "Policy 7, Article 7.6" အကြောင်း ရှင်းပြပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒကတော့ "Maintenance protocols for damaged structures" (ပျက်စီးနေသော အဆောက်အအုံများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ထုံးလုပ်နည်း) ဖြစ်ပါတယ်။
ဓမ္မမိတ်ဆွေက ပြောတယ်... "ဦးလေး... ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်းဘုရားတွေ အက်ကွဲရင် ကျုပ်တို့က ဝမ်းနည်းပက်လက် ဖြစ်မနေဘူး။ အင်္ဂတေနဲ့ ဖာတယ်၊ ကျားကန်ပေးတယ်။ အဓိကက ဘုရားဂုဏ်တော် မပျောက်ဖို့ပဲ။ ဦးလေးရဲ့ ကျောက်ကပ် ပျက်တာက အဆောက်အအုံ ပျက်တာပဲ။ ဦးလေးရဲ့ စိတ်ဓာတ် (ဘုရားဂုဏ်တော်) ကိုတော့ အပျက်စီး မခံပါနဲ့" တဲ့။
ဦးလှမောင် သဘောပေါက်သွားပါတယ်။ သူ (သဘာဝ ဖြစ်စဉ် နှိုင်းယှဉ်နည်း) ကို သုံးပြီး တွေးကြည့်တယ်။
"ဒီစက်ကြီးက ငါ့သွေးထဲက အဆိပ်ကို ထုတ်ပေးနေတာပဲ။ ငါ့စိတ်ထဲက အဆိပ် (ဒေါသ) ကိုရော ငါ ဘာလို့ မထုတ်မိတာလဲ"
အဲဒီနေ့ကစပြီး ကျောက်ကပ်ဆေးတဲ့ (၄) နာရီကို "တရားထိုင်ချိန်" အဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်ပါတယ်။ စက်သံ တဂျစ်ဂျစ် မြည်နေတာကို "အနိစ္စ၊ အနိစ္စ" လို့ မှတ်တယ်။ သွေးပိုက်ထဲမှာ သွေးတွေ စီးဆင်းနေတာကို "အာပေါဓာတ်" လို့ ရှုမှတ်တယ်။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ ထူးခြားမှု ဖြစ်လာပါတယ်။ အရင်က (၄) နာရီကြာရင် ပူလောင်ပြီး အော်ဟစ်နေတဲ့ ဦးလှမောင်ဟာ၊ အခုတော့ မျက်လုံးလေး မှိတ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းနေပါတယ်။ သူ့ကျောက်ကပ်က ပြန်ကောင်းမလာပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူ့စိတ်ကတော့ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီးလို ကျယ်ပြန့်သွားပါပြီ။ ဆရာဝန်တွေ၊ သူနာပြုတွေကတောင် အံ့သြရပါတယ်။ "ဦးလေး မျက်နှာက ရောဂါသည်နဲ့ မတူတော့ဘူး၊ ဘုရားဖူးသွားနေတဲ့သူနဲ့ တူတယ်" လို့ ပြောကြတဲ့အထိ ဖြစ်သွားပါတယ်။
သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါဦး သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဦးလှမောင်ရဲ့ ကံတရား (ဆားခဲ) က ပြောင်းလဲသွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ ဆေးရုံ တက်ရတုန်းပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ ခံယူချက် (Mindset) ပြောင်းသွားတဲ့အခါ ဒုက္ခမီးတွေ ငြိမ်းသွားပါတယ်။ ဒါဟာ "လဝဏသုတ်" ရဲ့ လက်တွေ့ အကျိုးကျေးဇူးပါပဲ။ "ကျောက်ကပ်ကို ပြုပြင်လို့ မရရင်တောင်၊ စိတ်ကို ပြုပြင်လို့ ရပါတယ်" ဆိုတာ လက်တွေ့ပါပဲ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "ရေငန် နှင့် ကျောက်ကပ်" တရားတော်ကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာရဲ့ အမြုတေတရားဖြစ်တဲ့ သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်လိုက်ကြစို့။
ပထမဆုံး "ဒုက္ခသစ္စာ" (The Truth of Suffering)။
ကျောက်ကပ် ပျက်စီးခြင်း၊ ခါးနာခြင်း၊ ရေဖောခြင်း၊ ဆေးရုံတက်ရခြင်းတွေဟာ "ဇရာ၊ ဗျာဓိ" ဆိုတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ အစစ်ပါပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ သွေး၊ ပြည်၊ ဆီး၊ ကျင်ကြီးတို့နဲ့ ပြည့်နေတဲ့ အိုးကြီး တစ်လုံးပါပဲ။ ဒါကို မမြဲဘူး၊ ဆင်းရဲတယ်လို့ သိရမယ်။
ဒုတိယက "သမုဒယသစ္စာ" (The Truth of the Cause)။
ဘာကြောင့် စိတ်ဆင်းရဲရသလဲ။ "ငါ့ကျောက်ကပ် ပြန်ကောင်းချင်တယ်၊ ငါ မနာချင်ဘူး" ဆိုတဲ့ "ဘဝတဏှာ" (Craving for Existence) နဲ့ "ဝိဘဝတဏှာ" (Craving for Non-existence) ကြောင့် ဆင်းရဲရတာပါ။ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ သဘာဝအပေါ်မှာ လွန်ဆန်ချင်တဲ့ စိတ်က ဒုက္ခရဲ့ အကြောင်းရင်းပါပဲ။
တတိယက "နိရောဓသစ္စာ" (The Truth of Cessation)။
အရ "နိရောဓ" ဆိုတာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းပါ။ ဦးလှမောင်လိုပါပဲ။ ရောဂါဝေဒနာ ရှိနေပေမယ့် "ငါ့အနာ မဟုတ်ဘူး၊ ဓာတ်သဘောပဲ" လို့ ပိုင်းခြားသိပြီး လက်ခံလိုက်တဲ့ အချိန်မှာ စိတ်ထဲက ပူလောင်မှုတွေ ငြိမ်းသွားပါတယ်။ အဲဒီ ငြိမ်းအေးမှုဟာ နိဗ္ဗာန်ရဲ့ အမြည်းသဘောပါပဲ။
စတုတ္ထက "မဂ္ဂသစ္စာ" (The Truth of the Path)။
ဒီလို စိတ်ထားနိုင်ဖို့အတွက် ကျင့်သုံးခဲ့တဲ့ နည်းလမ်းတွေ ရှိပါတယ်။
"လဝဏသုတ်" လာ အတိုင်း စိတ်ကို ဂင်္ဂါမြစ်ကြီးလို ကျယ်ပြန့်အောင် ထားခြင်းသည် "သမ္မာဒိဋ္ဌိ" (မှန်ကန်သော အမြင်)။
ဝေဒနာကို သည်းခံပြီး ရှုမှတ်ခြင်းသည် "သမ္မာသတိ" (မှန်ကန်သော အောက်မေ့မှု)။
ဒေါသဖြစ်မယ့်အစား မေတ္တာပွားခြင်းသည် "သမ္မာသင်္ကပ္ပ" (မှန်ကန်သော ကြံစည်မှု)။
ဒီကျင့်စဉ်တွေဟာ ဒုက္ခလွတ်ရာကို ပို့ဆောင်ပေးတဲ့ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဟုတ်လား... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့လည်း ကျန်းမာရေးနဲ့ ပတ်သက်လာရင် အမြဲတမ်း သတိရှိကြပါ။ ရေများများသောက်ပြီး ကျောက်ကပ်ကို ဂရုစိုက်သလို၊ မေတ္တာများများပွားပြီး စိတ်နှလုံးကိုလည်း ဂရုစိုက်ကြပါ။ လောကဓံ ဆားငန်ရေတွေ ဝင်လာခဲ့ရင် ရေခွက်ငယ်လေး မဖြစ်ပါစေနဲ့၊ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး ဖြစ်အောင် ကြိုးစားနိုင်ကြပါစေ။
ကိုင်း... ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဆွေးနွေးခဲ့ကြတာ ပြည့်စုံလုံလောက်ပါပြီ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... ယနေ့ တရားနာယူကြသော သူတော်ကောင်းများ အားလုံး၊ မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင်း အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ကျန်းမာကြံ့ခိုင်ကြပါစေ၊ အထူးသဖြင့် ကျောက်ကပ်နှင့် ပတ်သက်သော ရောဂါဝေဒနာများ ကင်းရှင်းကြပါစေ၊ အကယ်၍ ဝေဒနာ တစ်စုံတစ်ရာ ရှိခဲ့လျှင်လည်း "လဝဏသုတ်" လာ ဒေသနာအတိုင်း စိတ်နှလုံး ကျယ်ပြန့်စွာ ထားရှိပြီး ဒုက္ခကို ကျော်လွှားနိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
