Day: 275 | October 2, 2023 | အာကာသ (Space) | Abhidhamma Pitaka, Dhammasangani | Astrophysics
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
(သက်သောင့်သက်သာ ဣန္ဒြေဖြင့် ထိုင်ကာ ပရိသတ်ကို မေတ္တာပို့သပြီး စတင်ပါသည်)
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၂) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့အသိုင်းအဝိုင်းမှာတော့ ဒီကာလကို "World Space Week" (ကမ္ဘာ့အာကာသ ရက်သတ္တပတ်) လို့ သတ်မှတ်ထားကြတယ်။ ဒီတော့ ဒီနေ့ မနက်ခင်းမှာ ဦးပဉ္ဇင်းအနေနဲ့ အာကာသနှင့် စိတ် ဆက်စပ်ပုံကို အခြေခံပြီး၊ သူတော်ကောင်းများရဲ့ စိတ်အစဉ်ဟာ ကောင်းကင်ကြီးလို ကျယ်ပြောလွတ်လပ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းလိုက်ပါတယ်။
တရားမဟောခင်မှာ စိတ်ကလေး ကျယ်ပြန့်သွားအောင် သမထ အလုပ်ကလေး နည်းနည်း လုပ်ကြည့်ရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့... ကိုယ့်ရှေ့မှာ ရှိတဲ့ နေရာလွတ် (Space) လေးတစ်ခုကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။ ဒါမှမဟုတ် ကောင်းကင်ကြီးကို စိတ်ကူးနဲ့ မြင်ယောင်လိုက်ပါ။ ဘာအဆီးအတားမှ မရှိတဲ့ ဟင်းလင်းပြင် သဘောကို အာရုံယူပြီး "အာကာသ... အာကာသ" (Space... Space) လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုပွားများကြည့်ပါ။ ကျဉ်းမြောင်းနေတဲ့ စိတ်ကလေး တဖြည်းဖြည်း ကျယ်လာသလို မခံစားရဘူးလား... ခံစားရတယ်နော်။ အဲဒီ လွတ်လပ်တဲ့ စိတ်အခြေအနေနဲ့ ဒီနေ့ တရားကို နာယူကြရအောင်။
ကိုင်း... "အာကာသ" ဆိုတာ ဘာလဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် နက္ခတ္တရူပဗေဒ (Astrophysics) အရ ပြောရရင် စကြဝဠာကြီးရဲ့ အများစုဟာ ဘာမှမရှိတဲ့ ဟင်းလင်းပြင်ကြီး (Void) ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ ဒါကို မျက်စိထဲမြင်အောင် ဥပမာလေးနဲ့ ပြောပြမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့... အက်တမ် (Atom) ဆိုတာ ကြားဖူးကြတယ်နော်။ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတွေ အားလုံးရဲ့ အသေးငယ်ဆုံး အစိတ်အပိုင်းပေါ့။ အဲဒီ အက်တမ် တစ်ခုကို ဘောလုံးကွင်းကြီး တစ်ကွင်းစာလောက် ချဲ့ကြည့်လိုက်မယ် ဆိုပါစို့။ အလယ်ခေါင်မှာ ရှိတဲ့ နူကလိယ (Nucleus) ဆိုတဲ့ အနှစ်က ဘောလုံးကွင်း အလယ်က ဂေါ်လီလုံးလောက်ပဲ ရှိတယ်။ ကျန်တဲ့ ဘောလုံးကွင်းကြီး တစ်ကွင်းလုံးဟာ ဘာမှမရှိတဲ့ နေရာလွတ် (Empty Space) ကြီး ဖြစ်နေတယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက တွက်ချက်ပြထားတာ ရှိတယ်။ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ရှိတဲ့ အက်တမ်တွေ အားလုံးထဲက နေရာလွတ် (Space) တွေကိုသာ စုပ်ထုတ်လိုက်မယ်ဆိုရင်၊ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိတဲ့ လူသန်းပေါင်း (၇၀၀၀) ကျော်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထုထည် အားလုံးကို ပေါင်းလိုက်ရင်တောင် သကြားခဲ တစ်တုံးစာလောက်ပဲ ကျန်တော့မယ် တဲ့။ အံ့ဩစရာ မကောင်းဘူးလား။
ဒါကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် "ငါ့ကိုယ်၊ ငါ့ခန္ဓာ" လို့ ထင်နေတဲ့ ဒီအကောင်အထည်ကြီးဟာ တကယ်တမ်းကျတော့ "အာကာသ" လို့ခေါ်တဲ့ ဟင်းလင်းပြင်ကြီးက (၉၉.၉၉) ရာခိုင်နှုန်းလောက် နေရာယူထားတာ ဖြစ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ လူတွေက အဲဒီ အမှန်တရားကို မမြင်ကြဘူး။ ဟင်းလင်းပြင်ကြီးကို အထည်ကြီး ထင်ပြီး "ဒါ ငါ့အိမ်၊ ဒါ ငါ့မြေ၊ ဒါ ငါ့ခန္ဓာ" ဆိုပြီး နယ်နိမိတ်တွေ ခတ်၊ စည်းတွေခြားပြီး ပြဿနာ တက်နေကြတာ။
နောက်တစ်ချက် စဉ်းစားစရာက... စကြဝဠာထဲမှာ "အာကာသ" မရှိရင် ဘာဖြစ်သွားမလဲ။ အာကာသ မရှိရင် အရာရာဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ကပ်ပြီး ပိတ်ဆို့နေလိမ့်မယ်။ ရွေ့လျားလို့ (Motion) လည်း မရတော့ဘူး။ ကြီးထွားလို့ (Growth) လည်း မရတော့ဘူး။ အာကာသ ရှိနေလို့သာ ဂြိုဟ်တွေ လှည့်လို့ရတယ်၊ လူတွေ သွားလာလို့ ရတယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ သုတေသန စာတမ်းတွေမှာလည်း "Conservation of Space" (နေရာလွတ် ထိန်းသိမ်းခြင်း) ဆိုတာ အရေးကြီးတဲ့ ခေါင်းစဉ်တစ်ခုအနေနဲ့ ပါပါတယ်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေကို ထိန်းသိမ်းတဲ့အခါမှာ ပစ္စည်းချင်း ထိမနေအောင် ကြားထဲမှာ "လေမခိုတဲ့ နေရာလွတ်" (Vacuum Space) ဒါမှမဟုတ် "ကြားခံနယ်မြေ" (Buffer Zone) ထားရတာမျိုးပေါ့။ ဒါဟာ သိပ္ပံသဘောအရရော၊ ဓမ္မသဘောအရရော "အာကာသ" ရဲ့ တန်ဖိုးကို ပြနေတာပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ဦးပဉ္ဇင်းက ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ အဘိဓမ္မာ တရားတော်ထဲက "အာကာသ" နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပါဠိတော် နှစ်ကြောင်းကို ဆက်စပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ ပထမ ပါဠိက ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း၊ အာကာသဓာတုနိဒ္ဒေသ (စာမျက်နှာ ၁၉၂) မှာ လာပါတယ်။
"ယံ အာကာသံ အာကာသဂတံ၊ အဃံ အဃဂတံ၊ ဝိဝရော ဝိဝရဂတံ။"
ဒါက ပထမ တစ်ကြောင်း။
ဒုတိယ ပါဠိကတော့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှင်းပြချက်မှာ လာတဲ့ "ပရိစ္ဆေဒ ရူပံ" ဆိုတဲ့ စကားရပ်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီနှစ်ခုကို ချိတ်ပြီး အနက်ဖွင့်ကြစို့။
၁။ အာကာသံ အာကာသဂတံ = ကောင်းကင် ဟင်းလင်းပြင် သဘောသည် လည်းကောင်း။
အဃံ အဃဂတံ = မည်သည့် အရာဝတ္ထုနှင့်မျှ မတွေ့ထိ၊ မခိုက်မိဘဲ လွတ်လွတ်ကင်းကင်း ရှိသော သဘောသည် လည်းကောင်း။ (ဒါက Space as Void - ဘာမှမရှိခြင်း သဘောကို ပြောတာ)။
၂။ ပရိစ္ဆေဒ ရူပံ = ရုပ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးသော သဘောသည် လည်းကောင်း။ (ဒါက Space as Boundary - နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားခြင်း သဘောကို ပြောတာ)။
ဒီနှစ်ခု ဆက်စပ်ပုံက အင်မတန် စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့... အာကာသ ဆိုတာ သူ့ချည်းသက်သက် "ဘာမှမရှိတာ" (Nothingness) လို့ ထင်ရင် မှားမယ်။ အဘိဓမ္မာမှာတော့ အာကာသကို "ပရိစ္ဆေဒရုပ်" လို့ သုံးတယ်။ ဆိုလိုတာက ရုပ်ဝတ္ထု တစ်ခုနဲ့ တစ်ခုကို ရောထွေးမသွားအောင် "ပိုင်းခြားပေးထားတဲ့ သဘော" တဲ့။
ဥပမာ - ဦးပဉ္ဇင်းရဲ့ လက်ချောင်း ၅ ချောင်းကို ကြည့်ပါ။ ဒီလက်ချောင်းတွေ တစ်ချောင်းနဲ့ တစ်ချောင်း မပူးကပ်ဘဲ သီးခြားစီ လှုပ်ရှားလို့ ရတာဟာ ကြားထဲမှာ "အာကာသ" ရှိနေလို့ မဟုတ်လား။ အဲဒီ အာကာသသာ မရှိရင် လက်ချောင်း ၅ ချောင်းဟာ အသားတုံးကြီး တစ်တုံးအဖြစ် ပေါင်းသွားမှာပေါ့။
ဒါကြောင့် အာကာသရဲ့ သဘောဟာ "ရုပ်ရှိသော နေရာကိုလည်း ဖော်ပြတယ်၊ ရုပ်မရှိသော နေရာကိုလည်း ပိုင်းခြားပေးတယ်" ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာတယ်နော်။
ဒါဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၄၊ အပိုဒ်ခွဲ ၄.၁ (Pol 4, Art 4.1) မှာ ပါတဲ့ "Space Management" (နေရာချထားမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း) နဲ့လည်း သဘောတရားချင်း တူပါတယ်။ ပြတိုက်တစ်ခုမှာ ပစ္စည်းတွေ အများကြီး ရှိပေမဲ့၊ ပစ္စည်းတိုင်းမှာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ "နေရာလွတ်" (Zone) တွေ ရှိရတယ်။ ဒါမှ ပစ္စည်းတစ်ခုနဲ့ တစ်ခု မတိုက်မိမှာ၊ လူတွေ ဝင်ကြည့်လို့ ရမှာ။ အာကာသ ဆိုတာ "ဗလာ" မဟုတ်ဘူး၊ "စနစ်တကျ ခွဲခြားပေးမှု" (Orderly Separation) ဖြစ်တယ် ဆိုတာ ဒီပါဠိတော်တွေက သက်သေပြနေပါတယ်။
ကဲ... အခု ပါဠိသဘောလည်း နားလည်ပြီဆိုတော့ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အာကာသကို ဝိပဿနာ ရှုကြည့်ရအောင်။
သူတော်ကောင်းတို့... ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြန်ကြည့်။ ပါးစပ်ပေါက်၊ နှာခေါင်းပေါက်၊ နားပေါက်၊ အစာအိမ်ထဲက နေရာလွတ်တွေ၊ သွေးကြောထဲက နေရာလွတ်တွေ... ဒါတွေအားလုံးဟာ "အာကာသဓာတ်" တွေချည်းပါပဲ။
၁။ အာရုံ (Object): ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲက လစ်ဟာနေတဲ့ နေရာလွတ်တွေ၊ အပေါက်တွေကို အာရုံပြုပါ။ (ဥပမာ - ပါးစပ်တွင်း ဟင်းလင်းပြင်၊ နှာခေါင်းတွင်း ဟင်းလင်းပြင်)။
၂။ ဉာဏ် (Wisdom): "ဒါ ငါ့နေရာ မဟုတ်၊ ဟင်းလင်းပြင် (Void) မျှသာ ဖြစ်တယ်" လို့ သိမှတ်ပါ။
ဒီနေရာမှာ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၁၉၆) မှာ ပါတဲ့ "ပရိဒေဝ" (ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း) ဆိုတဲ့ ကိလေသာနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ဒိဋ္ဌိ ဖြုတ်ရအောင်။
လူတွေ ဘာလို့ ငိုကြွေးကြသလဲ။ "ပရိဒေဝ" ဘာလို့ ဖြစ်သလဲ။ အဓိက အကြောင်းရင်း တစ်ခုက "နေရာ ပျောက်လို့" ပါ။
"ဒါ ငါ့နေရာ၊ ငါ့အိမ်၊ ငါ့ရာထူး၊ ငါ့ပလ္လင်" ဆိုပြီး နေရာ (Space) တစ်ခုကို ဒိဋ္ဌိနဲ့ အပိုင်စီးထားကြတယ်။ အဲဒီ နေရာလေး ပျောက်သွားတာနဲ့၊ သူများ လုယူသွားတာနဲ့ "ငါ့နေရာလေး ပါသွားပြီ" ဆိုပြီး ငိုကြွေးကြတယ်။
တကယ်တမ်း ဓာတ်ခွဲကြည့်လိုက်ပါ။ "နေရာ" ဆိုတာ "အာကာသ" ပါ။ အာကာသ ဆိုတာ ပိုင်ဆိုင်လို့ မရတဲ့ သဘောတရား (Unownable Void) ပါ။ လက်နဲ့ ဆုပ်ကိုင်ကြည့်ပါ၊ ဘာမိလဲ။ ဘာမှ မမိဘူးနော်။ ကိုယ်ပိုင်လို့ မရတဲ့ အရာကို "ငါ့ဟာ" လုပ်ပြီး စွဲလမ်းနေတာဟာ ရူးမိုက်မှု အဝိဇ္ဇာ သက်သက်ပါပဲ။
ဒါကြောင့် ရှုမှတ်တဲ့အခါ... "ငါ့နေရာ ဆိုတာ မရှိ၊ အကြောင်းအကျိုးအရ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဟင်းလင်းပြင် ဓာတ်သဘောမျှသာ" လို့ ရှုမြင်ပြီး၊ နေရာလုချင်တဲ့ မာန၊ နေရာပျောက်မှာ ကြောက်တဲ့ ဒေါမနဿတွေကို ဖယ်ရှားပစ်ရပါမယ်။
ကိုင်း... "ငါ့နေရာ" ဆိုတဲ့ အစွဲကြောင့် ဖြစ်ရတဲ့ ဒုက္ခအကြောင်းကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ တကယ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ခု (Case-2575) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ (၃) နှစ်လောက်ကပေါ့... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ "ဓမ္မဝိဟာရ" ဆိုတဲ့ ခန်းမဆောင် အသစ်တစ်ခု ဆောက်ဖို့အတွက် အလှူရှင် ဒကာမကြီးတစ်ယောက် ပေါ်လာတယ်။ နာမည်ကိုတော့ "ဒေါ်မြကြည်" လို့ပဲ ထားပါတော့။ ဒေါ်မြကြည်က စေတနာ သိပ်ထက်သန်တယ်။ သိန်းပေါင်းများစွာ အကုန်ခံပြီး ခန်းမကြီး ဆောက်လှူတယ်။ ခန်းမ ပြီးသွားတော့ သူက ဘာမှာလဲဆိုတော့ "ဘုန်းဘုန်း... ဒီခန်းမကြီးကို ဘာပစ္စည်းမှ မထားဘဲ ဟင်းလင်းပြင် အတိုင်း ကျယ်ကျယ်ဝန်းဝန်းကြီး ထားပေးပါ၊ တပည့်တော်က နေရာကျဉ်းရင် စိတ်မွန်းကြပ်လို့ပါ" တဲ့။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့လည်း သူ့ဆန္ဒအတိုင်း ခန်းမကို ဗလာကျင်းပြီး ထားလိုက်တာပေါ့။
ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက တစ်နှစ်လောက် ကြာတော့ စတက်တာပဲ။ ပြတိုက်မှာ ရှေးဟောင်း ပေစာတွေ၊ ပုရပိုက်တွေ သိမ်းဆည်းဖို့ နေရာအခက်အခဲ ဖြစ်လာတယ်။ အဲဒါနဲ့ ပြတိုက်မှူးက ဒေါ်မြကြည် လှူထားတဲ့ ခန်းမကြီးက ကျယ်ဝန်းပြီး ဘာမှမရှိတော့၊ အဲဒီ ခန်းမရဲ့ ထောင့်လေး တစ်နေရာမှာ ပေစာတိုက် (Manuscript Cabinet) လေးတွေ ယာယီ ရွှေ့ထားလိုက်တယ်။ နေရာလွတ်ကြီး (Space) ကို အကျိုးရှိအောင် သုံးတာပေါ့။
တစ်နေ့ကျတော့ ဒေါ်မြကြည် ပြတိုက်ကို ရောက်လာတယ်။ ခန်းမထဲ ဝင်လိုက်တာနဲ့ သူ့မျက်နှာကြီး ပျက်သွားတယ်။ "ဘုန်းဘုန်း... ဘယ်သူက တပည့်တော်ရဲ့ ခန်းမထဲမှာ ဒီ ဗီဒိုကြီးတွေ လာထားတာလဲ၊ ချက်ချင်း ဖယ်ပေးပါ၊ တပည့်တော်ရဲ့ 'Space' ကို လာပိတ်နေတယ်" ဆိုပြီး ဒေါသတွေ ထွက်၊ အော်ကြီးဟစ်ကျယ် လုပ်ပါလေရော။ ဝန်ထမ်းတွေက ရှင်းပြတယ်။ "အဒေါ်ကြီး... ဒါက ရှေးဟောင်း ပေစာတွေ ပျက်စီးမှာစိုးလို့ ခဏ တင်ထားတာပါ၊ ခန်းမက ကျယ်ပါတယ်၊ ဒီနေရာလေး နည်းနည်းပဲ ယူတာပါ" လို့ ပြောတာကို လက်မခံဘူး။ "မရဘူး... ဒါ ငါ့နေရာ၊ ငါ လှူထားတာ၊ ငါ့မျက်စိထဲမှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်းပဲ မြင်ချင်တယ်" ဆိုပြီး ငိုယိုပြီးတော့တောင် ပြောတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့... စဉ်းစားကြည့်စမ်းပါ။ ဒေါ်မြကြည် ခံစားနေရတာ ဘာလဲ။ "ပရိဒေဝ" (ငိုကြွေးခြင်း) ပဲ။ ဘာကြောင့် ဖြစ်တာလဲ။ အုတ်၊ သဲ၊ ကျောက် နဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ "အာကာသ" (ဟင်းလင်းပြင်) ကို "ငါ့နေရာ" လို့ အပိုင်စီးထားတဲ့ ဒိဋ္ဌိကြောင့်ပဲ။ တကယ်တမ်းကျတော့ အဲဒီ ဟင်းလင်းပြင်ဟာ သူ့အိမ်လည်း မဟုတ်၊ သူ့ကိုယ်ခန္ဓာလည်း မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူ့စိတ်က အဲဒီ နေရာလွတ် (Void) နဲ့ သွားပြီး တိုက်ဆိုင် (Identify) ထားတော့၊ နေရာလေး နည်းနည်း ပဲ့သွားတာနဲ့ သူ့ကိုယ်ခန္ဓာ အသားစ ပဲ့သွားသလို ခံစားနေရတာ။ ကြောက်စရာ မကောင်းဘူးလား... ကောင်းပါတယ်နော်။
ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ဦးပဉ္ဇင်းတို့က Template T120 (Space Usage Agreement) ကို ထုတ်သုံးရတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ အမှတ် ၄၊ အပိုဒ်ခွဲ ၄.၁ (Pol 4, Art 4.1) ကို ကိုးကားပြီး ရှင်းပြရတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာရေးထားလဲဆိုတော့... "Museum spaces are designated for the preservation of Dhamma artifacts, not for personal attachment." (ပြတိုက်၏ နေရာများသည် ဓမ္မအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းရန် ဖြစ်သည်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး စွဲလမ်းရန် မဟုတ်) တဲ့။
ဦးပဉ္ဇင်းက ဒေါ်မြကြည်ကို ခေါ်ပြီး တရားချရတယ်။ "ဒကာမကြီး... ဒကာမကြီး လှူဒါန်းလိုက်ကတည်းက ဒီခန်းမဟာ 'သာသနာပိုင်' ဖြစ်သွားပြီ။ 'ငါ့ပစ္စည်း' ဆိုတဲ့ စာရင်းထဲက ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီ မဟုတ်လား။ အခု ဒကာမကြီးက 'ငါ့နေရာ' ဆိုပြီး ပြန်ဆွဲထားတော့၊ အလှူက မြောက်ပေမဲ့ စိတ်က မမြောက်ဘူး ဖြစ်နေတယ်။ ဟင်းလင်းပြင် (Space) ဆိုတာ ဓမ္မသဘောအရ ဘယ်သူမှ ပိုင်ဆိုင်လို့ မရဘူး။ အခု ပေစာတွေကို နေရာပေးလိုက်တာဟာ ဒကာမကြီးရဲ့ ကုသိုလ်တွေ ပိုပြီး ပွားများသွားတာပေါ့။ စိတ်ကို ချဲ့လိုက်စမ်းပါ... အာကာသ လို ကျယ်ဝန်းအောင် ထားလိုက်စမ်းပါ" လို့ ဟောပြောမှ သဘောပေါက်ပြီး၊ "မှန်ပါ့... တပည့်တော် စိတ်ကျဉ်းမြောင်း သွားပါတယ်" ဆိုပြီး ကျေနပ်သွားတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကို ကြည့်ရင် "နေရာ" (Space) ဆိုတာ အပြင်မှာ ရှိတဲ့ ဟင်းလင်းပြင် သက်သက် မဟုတ်ဘူး။ "စိတ်" (Mind) ရဲ့ ကျဉ်းမြောင်းမှု၊ ကျယ်ပြန့်မှုနဲ့ ဆိုင်နေတယ် ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာတယ်နော်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အာကာသနှင့် စိတ်" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး နိဂုံးချုပ် ကြည့်ကြရအောင်။
လောကကြီးမှာ နေရာလုကြတာ၊ နယ်မြေလုကြတာ၊ "ငါ့နေရာ" ဆိုပြီး စိတ်ကျဉ်းမြောင်း ခံစားရတာတွေ အားလုံးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။
အဲဒီ ဒုက္ခတွေ ဘာကြောင့် ဖြစ်သလဲ။ ဟင်းလင်းပြင် (Void) သက်သက်အပေါ်မှာ "ငါ့ဟာ" လို့ စွဲလမ်းတဲ့ တဏှာ၊ ကိုယ့်နေရာ ထိပါးရင် မခံနိုင်တဲ့ ဒေါသ တွေကြောင့် ဖြစ်ရတာမို့ ဒါဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါပဲ။
အဲဒီ တဏှာနဲ့ ဒိဋ္ဌိကို ပယ်သတ်ပြီး၊ "အာကာသသည် အာကာသသာ ဖြစ်သည်၊ ငါ မဟုတ်" လို့ ပိုင်းခြားသိမြင်ပြီး ငြိမ်းအေးသွားရင်တော့ ဒါဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။
အဲဒီလို သိမြင်ဖို့အတွက် ကသိုဏ်း (Kasina) ရှုမယ်၊ သတိ (Sati) ထားမယ်၊ ပညာ (Panna) နဲ့ ဆင်ခြင်မယ်ဆိုရင်တော့ ဒါဟာ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပါပဲ။
"အာကာသ" ဆိုတဲ့ နေရာလွတ် မရှိရင် အရာရာဟာ တည်ဆောက်လို့ မရသလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ စိတ်ထဲမှာလည်း "လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ" တွေနဲ့ ပြည့်ကျပ်မနေဘဲ၊ "မေတ္တာ၊ ကရုဏာ" တွေ ကိန်းဝပ်နိုင်ဖို့ "နေရာလွတ်" (Inner Space) လေးတွေ ဖန်တီးပေးကြပါ။
ယနေ့ ကျရောက်သော ကမ္ဘာ့အာကာသ ရက်သတ္တပတ် (World Space Week) မှသည် နောင်အနာဂတ် ကာလပတ်လုံး... သူတော်ကောင်းများ အားလုံး၊ အနန္တစကြဝဠာ ကောင်းကင်ကြီးကဲ့သို့ ကျယ်ပြောသော စိတ်နှလုံးကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေ၊ ကျဉ်းမြောင်းသော အတ္တစိတ်များကို စွန့်လွှတ်နိုင်ကြပါစေ လို့ ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
