နေ့ရက် - စက်တင်ဘာလ (၂၂) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-265) - သမုဒ္ဒရာ (Samuddara/The Great Ocean) နှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း လုံခြုံရေး (Maritime Security)
ကိုးကားကျမ်း - အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ပဟာရာဒသုတ် (မဟာသမုဒ္ဒရာ၏ အံ့ဖွယ် ၈-ပါး)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Oceanography & Navigation Systems (သမုဒ္ဒရာဗေဒနှင့် ရေကြောင်းသွားလာရေး စနစ်များ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဒီနေ့ဟာ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း (၇) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ လာမယ့် စက်တင်ဘာလ (၂၈) ရက်နေ့ (စက်တင်ဘာလ၏ နောက်ဆုံး ကြာသပတေးနေ့) ဆိုရင် "ကမ္ဘာ့ရေကြောင်းနေ့" (World Maritime Day) ကျရောက်တော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ရဲ့ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို လွှမ်းခြုံထားတဲ့ သမုဒ္ဒရာကြီးဟာ နက်ရှိုင်းတယ်၊ ကျယ်ပြန့်တယ်၊ ကြောက်စရာကောင်းသလို အဖိုးတန် ရတနာတွေလည်း ထွက်ရှိပါတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က "သံသရာ" (Samsara) ကို သမုဒ္ဒရာကြီးတစ်ခုနဲ့ တင်စားခဲ့ပါတယ်။ ကိလေသာလှိုင်းတံပိုးတွေ ထန်နေတဲ့ ဒီသံသရာသမုဒ္ဒရာကြီးကို ဖြတ်ကူးဖို့အတွက် "လုံခြုံရေး" (Security) အပြည့်ရှိတဲ့ သင်္ဘောကြီး လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒီသင်္ဘောကတော့ "မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး" တည်းဟူသော ဓမ္မသင်္ဘောကြီးပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လို နေ့မျိုးမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး သံသရာဒီရေတောထဲမှာ လမ်းမပျောက်ဘဲ၊ နိဗ္ဗာန်ကမ်းခြေကို လုံခြုံစွာ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေလို့ ဦးစွာပထမ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားချင်တဲ့ တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "သမုဒ္ဒရာ" (Samuddara) လို့ ခေါ်တဲ့ ပင်လယ်ပြင် သဘောတရားနှင့် ခေတ်သစ် "Maritime Security" (ရေကြောင်းလုံခြုံရေး) အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ပင်လယ်ထဲမှာ လမ်းကြောင်းမှားရင် အသက်အန္တရာယ် ရှိသလို၊ ဘဝမှာလည်း အယူဝါဒ မှားရင် (Miccha Ditthi) အပါယ်ကျတတ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သင်္ဘောတွေမှာ GPS နဲ့ Radar သုံးပြီး လမ်းကြောင်းရှာသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့လည်း "သတိ" (Mindfulness) နဲ့ "ပညာ" (Wisdom) ဆိုတဲ့ Radar ကို သုံးပြီး လမ်းကြောင်းရှာပုံကို ဟောကြားသွားပါမယ်။
ကဲ... တရားမဟောကြားမီမှာ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို ကျယ်ပြောလှတဲ့ သမုဒ္ဒရာကြီးလို နက်ရှိုင်းသွားအောင် သမထဘာဝနာလေး ခဏလောက် ပွားများကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က "သမုဒ္ဒရာ" ဖြစ်တဲ့အတွက် "အာပေါ ကသိုဏ်း" (Water Kasina) နဲ့ သဘာဝတရားကို ရှုမှတ်ကြည့်မယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... မျက်လုံးလေးတွေကို ဖြည်းဖြည်းချင်း မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ ရှေ့မှာ အဆုံးအစ မရှိတဲ့ ပင်လယ်ပြင်ကြီးကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ လှိုင်းတွေက "ပုတ်... ပုတ်..." နဲ့ ကမ်းခြေကို ရိုက်ခတ်နေတယ်။ ရေပြင်က ပြာလဲ့ပြီး နက်ရှိုင်းတယ်။ "ငါ့ရဲ့ စိတ်ဟာ ဒီသမုဒ္ဒရာကြီးလိုပဲ ကျယ်ပြန့်တယ်၊ နက်ရှိုင်းတယ်"။ အပေါ်ယံမှာ လှိုင်းထနေပေမယ့်၊ ရေအောက်ပိုင်းမှာတော့ ငြိမ်သက်နေတယ်။ အဲဒီ ငြိမ်သက်မှု (Deep Silence) ကို (၁) မိနစ်လောက် ခံစားကြည့်ရအောင်...။
စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်ပြီး နက်ရှိုင်းမှု ရရှိသွားပြီဆိုရင် ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် "Oceanography" (သမုဒ္ဒရာဗေဒ) နဲ့ "Navigation" (ရေကြောင်းလမ်းညွှန်) က ဒီ "လုံခြုံရေး" ကို ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲဆိုတာ ဓမ္မမီးမောင်း ထိုးကြည့်ကြမယ်။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက သမုဒ္ဒရာကို အလွှာလိုက် ခွဲခြားထားပါတယ်။
၁။ Sunlight Zone: အပေါ်ယံအလွှာ။ အလင်းရောင်ရတယ်။ (လောကီအာရုံတွေနဲ့ တူတယ်)။
၂။ Twilight Zone: အလင်းရောင် နည်းသွားပြီ။
၃။ Midnight Zone (The Abyss): လုံးဝ မှောင်မိုက်ပြီး ဖိအား (Pressure) အလွန်များတဲ့ နေရာ။ (မသိစိတ်/အဝိဇ္ဇာ နဲ့ တူတယ်)။
ရေကြောင်းသွားလာရေး (Maritime) မှာ အရေးကြီးဆုံးက "Chart" (ရေလမ်းကြောင်းပြ မြေပုံ) နဲ့ "Lighthouse" (မီးပြတိုက်) ပါပဲ။ ရေအောက်မှာ ကျောက်ဆောင်တွေ (Hidden Dangers) ရှိတယ်။ မမြင်ရတဲ့ ရေစီးကြောင်းတွေ (Currents) ရှိတယ်။ "Safety Protocol" (လုံခြုံရေး စည်းကမ်း) မလိုက်နာရင် "Titanic" လို နစ်မြုပ်သွားနိုင်ပါတယ်။ သင်္ဘောတစ်စင်းဟာ ဆိပ်ကမ်းမှာ ရပ်ထားရင် ဘေးကင်းပေမယ့်၊ သင်္ဘောဆိုတာ ဆိပ်ကမ်းမှာ ရပ်ထားဖို့ တည်ဆောက်ထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ လှိုင်းလေကို ဖြတ်သန်းဖို့ တည်ဆောက်ထားတာပါ။
သူတော်ကောင်းတို့... ခုနက ပုံမှာ မြင်ရတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ရဲ့ အပေါ်ယံမှာ ကြည်လင်နေပေမယ့်၊ အောက်ခြေမှာ ကိလေသာ အနုသယ (Latent Defilements) တွေ ခိုအောင်းနေတတ်ပါတယ်။ ဝိပဿနာဉာဏ် မီးရောင်နဲ့ ထိုးကြည့်မှ အဲဒါတွေကို မြင်ရမှာပါ။
သိပ္ပံပညာဘက်ကနေ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ တရားတော်ဘက်ကို ပြန်လှည့်ကြည့်ကြစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က "ပဟာရာဒသုတ်" မှာ မဟာသမုဒ္ဒရာကြီးရဲ့ အံ့ဖွယ် (၈) ပါးကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။ ဒီအချက်တွေက သာသနာတော်နဲ့ တူညီပါတယ်။
၁။ အနုပုဗ္ဗနိန္န: တဖြည်းဖြည်း နက်ရှိုင်းသွားခြင်း (ကမ်းခြေမှ ရေနက်ရာသို့)။ (သာသနာတော်၌ ကျင့်စဉ်သည် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်ရ၏)။
၂။ ဋ္ဌိတဓမ္မ: ကမ်းပါးကို မကျော်ခြင်း။ (သမုဒ္ဒရာသည် ကမ်းကို မကျော်သလို၊ ရဟန်းတို့သည် သိက္ခာပုဒ်ကို မကျော်လွန်ရ)။
၃။ မတကုဏပ: အပုပ်ကောင်ကို ကမ်းပေါ်သို့ ပစ်တင်ခြင်း။ (သမုဒ္ဒရာသည် အသေကောင်ကို လက်မခံသလို၊ သံဃာထုသည် သီလမရှိသူကို လက်မခံ)။
၄။ ဧကရသ: အရသာ တစ်မျိုးတည်း (ဆားငန်ရသာ) ရှိခြင်း။ (သာသနာတော်၌ "လွတ်မြောက်ခြင်း" (Vimutti) အရသာ တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိ၏)။
ပင်လယ်ပြင် ခရီးသွားတဲ့အခါ "ကပ္ပတိန်" (Captain) က အရေးကြီးသလို၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဘဝခရီးမှာလည်း "သတိ" (Mindfulness) ကို ကပ္ပတိန် ခန့်ထားရပါမယ်။ လောဘ လှိုင်းတံပိုးတွေ၊ ဒေါသ မုန်တိုင်းတွေ လာတဲ့အခါ သတိမလွတ်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။
ကဲ... အခု ဒီ "သမုဒ္ဒရာ" သဘောတရားကို ဦးပဉ္ဇင်းတို့ "Main Idea" မှာ ပါတဲ့ ခန္ဓာဖွဲ့နည်း၊ ဓာတ်ဖွဲ့နည်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး "ဝေဒနာနုပဿနာ" (လှိုင်းတံပိုးများကို ရှုမှတ်ခြင်း) ရှုကွက်ထဲကို ထည့်ပြီး လက်တွေ့ အလုပ်လုပ်ကြည့်ရအောင်။
ဝိပဿနာ ယန္တရား (Mechanism of Navigating Emotions):
စိတ်လှုပ်ရှားစရာ (လှိုင်းပုတ်တဲ့) အခြေအနေကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
(၁) The Wave (လှိုင်း): အာရုံတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ဝေဒနာ" (Feeling)။ (ဝမ်းနည်းတာ၊ ဝမ်းသာတာ)။
(၂) The Ship (သင်္ဘော): မိမိရဲ့ "စိတ်" (Mind)။
(၃) The Anchor (ကျောက်ဆူး): "အာနာပါန" (Breath) သို့မဟုတ် "ကမ္မဋ္ဌာန်း" တစ်ခုခု။
(၄) Navigation (လမ်းကြောင်းထိန်းခြင်း): ဝေဒနာ လှိုင်းပုတ်ပေမယ့်၊ စိတ်ကို မနစ်မြုပ်စေဘဲ တည့်တည့်မတ်မတ် ထိန်းထားခြင်း (Upekkha)။
ရှုကွက် (Instruction):
ဒီအဆင့်မှာ ယောဂီက ဘယ်လို ရှုရမလဲ။
စိတ်ထဲမှာ ခံစားချက်တွေ ပြင်းထန်လာရင် (ဥပမာ - ဒေါသလှိုင်းတွေ ထလာရင်)...
"လှိုင်းလာနေပြီ... လှိုင်းလာနေပြီ" လို့ သတိပြုပါ။
လှိုင်းကို တားဆီးဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ (ပင်လယ်လှိုင်းကို လက်နဲ့ တားလို့ မရသလိုပေါ့)။
ကိုယ့်ရဲ့ "ကျောက်ဆူး" (ဝင်လေထွက်လေ) ကိုသာ ခိုင်ခိုင်ချထားပါ။
"ရှူသွင်းတယ်... ရှူထုတ်တယ်... တည်ငြိမ်တယ်"။
လှိုင်းဆိုတာ တက်ပြီးရင် ပြန်ကျသွားတာပါပဲ (အနိစ္စ)။
လှိုင်းပေါ်မှာ စီးမျောလိုက်ပါ (Surf the wave)၊ ဒါပေမယ့် လှိုင်းအောက် မရောက်ပါစေနဲ့။
"ငါ့သင်္ဘော (စိတ်) ဟာ ဒီလှိုင်းဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိတယ်" လို့ ယုံကြည်ချက်ထားပါ။
"ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ" လို့ ဆိုလိုက်တဲ့အခါ၊ ဘုရားရှင်ကို "သံသရာ ကူးတို့မှူးကြီး" (The Great Pilot) အဖြစ် ခံယူလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်သည် သတ္တဝါများကို နိဗ္ဗာန်ကမ်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော သင်္ဘောမှူး ဖြစ်ပါသည်။ "ငါသည် ဘုရားရှင်၏ လမ်းညွှန်မှု (Chart) အတိုင်း လိုက်နာမောင်းနှင်ပါမည်" လို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းသည် သရဏဂုံ တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။
လက်တွေ့ ရှုကွက် (Vipassana Assignment - The Safe Harbor):
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီနေ့ အပြင်သွားတဲ့အခါ၊ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ ဒီနည်းလမ်းလေးကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံးကြည့်ပါ။
(၁) Check Weather: မနက်အိပ်ရာထတာနဲ့ စိတ်အခြေအနေ (Weather Forecast) ကို စစ်ပါ။ "ဒီနေ့ ငါ့စိတ် ကြည်လင်လား၊ တိမ်ထူလား"။
(၂) Safety First: အန္တရာယ်ရှိတဲ့ နေရာ (အကုသိုလ်ဖြစ်မယ့် နေရာ) တွေကို ရှောင်ကွင်းမောင်းနှင်ပါ။
(၃) SOS: အကယ်၍ စိတ်ဓာတ်ကျလာရင်၊ ဒုက္ခရောက်လာရင် "ကလျာဏမိတ္တ" (မိတ်ဆွေကောင်း) ဆီက အကူအညီတောင်းပါ။ (Radio for help).
တရားသဘောတွေချည်း ပြောနေရင် မျက်စိထဲ မမြင်မှာစိုးလို့၊ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုကို အခြေခံပြီး ဥပမာပေးချင်ပါတယ်။ "Maritime Safety" (လုံခြုံရေး စည်းကမ်း) ကို လိုက်နာလို့ အန္တရာယ်က လွတ်ခဲ့ပုံပေါ့။
တစ်ခါတုန်းက ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မြေအောက်ခန်း (Basement) မှာ ရေပိုက်ကြီး ပေါက်ပြီး ရေတွေ ကြီးကြီးမားမား ဝင်လာတယ်။ (ဒါ သင်္ဘောဝမ်းဗိုက် ပေါက်တာနဲ့ တူတယ်)။ ဝန်ထမ်းတွေ အကုန်လုံး ထိတ်လန့်ပြီး ပြေးကြတယ်။ ပစ္စည်းတွေ ရေမြုပ်ကုန်တော့မယ်။
ဒါပေမယ့် လုံခြုံရေးမှူး "ကိုနိုင်" ကတော့ တည်ငြိမ်တယ်။ သူက ပြတိုက်ရဲ့ ဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး မူဝါဒ "Policy No. 4, Article 4.2" (Emergency Response & Flood Control) ကို ကောင်းကောင်း လေ့ကျင့်ထားသူ။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "အရေးပေါ်အခြေအနေတွင် အထိတ်တလန့် မဖြစ်ရ (Panic Control)၊ ပင်မရေပိုက် ခလုတ်ကို အရင်ပိတ်ရမည်၊ လျှပ်စစ်မီးကို ဖြတ်ရမည်" တဲ့။
ကိုနိုင်က ရေတွေကြားထဲ ဆင်းပြီး ပင်မရေပိုက်ကို သွားပိတ်တယ်။ ပြီးတော့ မီးမိန်းကို ချလိုက်တယ်။ (လျှပ်စစ်ရှော့ မဖြစ်အောင် ကာကွယ်တာ)။ ပြီးမှ တခြားဝန်ထမ်းတွေကို "Pump" (ရေစုပ်စက်) တွေနဲ့ ရေထုတ်ခိုင်းတယ်။
နာရီဝက်အတွင်းမှာ အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်နိုင်လိုက်တယ်။ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေ ဘာမှ မပျက်စီးလိုက်ဘူး။
ဦးပဉ္ဇင်းက ကိုနိုင်ကို ချီးကျူးတယ်။ "ကိုနိုင်... မင်းက တကယ့် ကပ္ပတိန်ကောင်းပဲ။ မုန်တိုင်းလာတုန်းမှာ သင်္ဘောကို မစွန့်ခွာဘဲ ဦးဆောင်နိုင်ခဲ့တယ်"။
ကိုနိုင်က လျှောက်တယ်... "ဆရာတော်... တပည့်တော်က သတိထားပြီး လုပ်ရမယ့် အလုပ်ကိုပဲ အာရုံစိုက်လိုက်တာပါ"။
ဒါဟာ "Case-2565" အနေနဲ့ မှတ်တမ်းဝင်သွားတယ်။ "လုံခြုံရေးဆိုတာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု (Preparation) နဲ့ တည်ငြိမ်မှု (Calmness) ပေါင်းစပ်ထားတာ" ဆိုတာ သက်သေပါပဲ။
ကိုင်း... တရားတော်ကို နိဂုံးချုပ်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားခဲ့တဲ့ "သမုဒ္ဒရာနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း လုံခြုံရေး" တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
(၁) ဒုက္ခသစ္စာ: သံသရာ သမုဒ္ဒရာ၌ မျောပါရခြင်း၊ အိုနာသေ လှိုင်းတံပိုး ဒဏ်ကို ခံရခြင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာပါ။
(၂) သမုဒယသစ္စာ: အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတာက ကာမဂုဏ် ရေငန်ကို သောက်သုံးချင်တဲ့ "တဏှာ" ရေစီးကြောင်းတွေဟာ သမုဒယသစ္စာပါ။
(၃) နိရောဓသစ္စာ: သံသရာဝဋ်မှ လွတ်မြောက်ပြီး၊ ကမ်းတစ်ဖက် (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်ရှိခြင်းသည် နိရောဓသစ္စာပါ။
(၄) မဂ္ဂသစ္စာ: မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး သင်္ဘောကြီးကို စီးနင်းခြင်း၊ သတိတည်းဟူသော ကျောက်ဆူးကို သုံးခြင်းတို့ဟာ မဂ္ဂသစ္စာ ကျင့်စဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ စက်တင်ဘာလ (၂၂) ရက်၊ ကမ္ဘာ့ရေကြောင်းနေ့ အထိမ်းအမှတ် (အကြို) အခါသမယမှာ... ဦးပဉ္ဇင်း အနေနဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သချင်တာကတော့... "သူတော်ကောင်းများအားလုံး ဘဝတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာခရီးကြမ်းကို ဘေးကင်းစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ကြပါစေ"။ ဓမ္မသင်္ဘောကြီးကို စီးနင်းလျက်၊ သတိနှင့် ပညာ ရေကြောင်းလမ်းညွှန်ကို အသုံးပြုကာ၊ မုန်တိုင်းများကို ကျော်လွှား၍ ငြိမ်းချမ်းရာ "အမတ နိဗ္ဗာန်" ဆိပ်ကမ်းသို့ လျင်မြန်စွာ ဆိုက်ရောက်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
ORCID: 0009-0000-0697-4760 The Office of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Museum
စက်တင်ဘာလ (၂၂) ရက်၊ ၂၀၂၃
