နေ့ရက် - ဇူလိုင်လ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-192)- လူဦးရေနှင့် သယံဇာတ (Population & Resources)
ကိုးကားကျမ်း - အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် (ဒုလ္လဘတရား)၊ ခေတ်သစ်လူမှုရေးသိပ္ပံ။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Demography & Carrying Capacity (လူဦးရေစာရင်းအင်းနှင့် ဝန်နိုင်စွမ်းအား)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၉) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၁) ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေနေ့ (World Population Day) လည်း ဖြစ်တဲ့အတွက် သူတော်ကောင်းများအားလုံး... လူသားအရင်းအမြစ်များ တိုးတက်ပွားများနိုင်ကြပြီး၊ ရရှိထားတဲ့ လူ့ဘဝကို အကျိုးရှိရှိ အသုံးချနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
လူ့ဘဝရတာ ကောင်းတယ်လို့ ပြောကြပေမယ့်၊ လူတွေ အရမ်းများလာရင် ပြဿနာတွေလည်း ပါလာတတ်ပါတယ်။ စားစရာ မလောက်တာ၊ နေရာထိုင်ခင်း ကျပ်တာ၊ သယံဇာတ ရှားပါးတာတွေ ဖြစ်လာတယ်။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "လူဦးရေနှင့် သယံဇာတ" ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို "Demography" (လူဦးရေ စာရင်းအင်းပညာ) နဲ့ "Carrying Capacity" (ဝန်နိုင်စွမ်းအား) ဆိုတဲ့ သဘောတရားတွေနဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး လေ့လာကြရအောင်။
ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ကျယ်ပြန့်တည်ငြိမ်သွားအောင်၊ ကျပ်တည်းမှုတွေ ပျောက်ကွယ်သွားအောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ လူတွေများလာရင် နေရာကျပ်လာတတ်တာမို့၊ ကျယ်ပြန့်တဲ့ မြေကြီးသဘောကို အာရုံပြုတဲ့ "ပထဝီ ကသိုဏ်း" (Pathavi Kasina) လေးကိုပဲ စီးဖြန်းကြည့်ကြမယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။
မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အာရုံထဲမှာ အဆုံးမရှိ ကျယ်ပြန့်နေတဲ့ ကွင်းပြင်ကြီး တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဘယ်လောက်ပဲ လူတွေများများ၊ မြေကြီးကတော့ အားလုံးကို လက်ခံထားတယ်။ မကျဉ်းမြောင်းသွားဘူး။
"မြေကြီး... မြေကြီး... ကျယ်တယ်... ကျယ်တယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ မိမိရဲ့ စိတ်နှလုံးသားကိုလည်း လူသားအားလုံးအပေါ် လက်ခံနိုင်လောက်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားပါစေလို့ အာရုံပြုပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။
(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားပြီဆိုရင် ဒီ "လူဦးရေနှင့် အရင်းအမြစ်" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Demography) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာမှာ "Carrying Capacity" (ဝန်နိုင်စွမ်းအား) ဆိုတာ ရှိတယ်။
ဥပမာ - လှေတစ်စင်းက လူ (၁၀) ယောက်ပဲ တင်လို့ရတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီလှေပေါ်ကို (၁၁) ယောက်မြောက် လူ တက်လိုက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ? လှေကြီး နစ်သွားနိုင်တယ်။
ကမ္ဘာကြီးကလည်း လှေကြီးတစ်စင်းနဲ့ တူပါတယ်။ ရေ၊ မြေ၊ လေ၊ သစ်တော ဆိုတဲ့ သယံဇာတတွေက အကန့်အသတ်နဲ့ပဲ ရှိတယ်။ လူဦးရေက အဆမတန် တိုးပွားလာတဲ့အခါ (Overpopulation ဖြစ်လာတဲ့အခါ)... သယံဇာတတွေ မလောက်ငတော့ဘူး။ အဲဒီအခါ "Competition" (ယှဉ်ပြိုင်မှု) တွေ ဖြစ်လာတယ်။ စစ်ပွဲတွေ၊ အငတ်ဘေးတွေ၊ ရောဂါဘေးတွေ ဖြစ်လာတယ်။
ဒါဟာ သဘာဝတရားက သူ့ရဲ့ "Balance" (ညီမျှမှု) ကို ပြန်ညှိနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝန်နိုင်စွမ်းထက် ပိုလာရင် စနစ်တစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားတတ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။
ဘုရားရှင်က "မနုဿဘဝ ဒုလ္လဘ" (လူ့ဘဝရခဲခြင်း) ကို ဟောကြားခဲ့သလို၊ လူ့ဘဝရဲ့ ဆင်းရဲခြင်း "ပရိယေသန ဒုက္ခ" (ရှာဖွေရခြင်း ဆင်းရဲ) ကိုလည်း ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။
ပါဠိတော်မှာ လူ့ဘဝရဖို့ ခဲယဉ်းပုံကို "ကဏာမိ ပုမဲ့" (လိပ်ကန်း ဥပမာ) နဲ့ ဟောထားတယ်။
ဒါပေမယ့် လူတွေ များလာတဲ့အခါ ဘာဖြစ်တတ်သလဲ?
"သတ္တဝါတို့သည် တဏှာ၏ ကျွန်ဖြစ်ကုန်၏။ တဏှာသည် ဆွဲဆောင်ရာသို့ ပါကြကုန်၏။"
လူဦးရေ များလာတာနဲ့အမျှ လိုချင်မှု (Demand) တွေ များလာတယ်။ လိုချင်မှု များလာတော့ လုယူမှုတွေ ဖြစ်လာတယ်။
ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်ကတည်းက "ထမင်းတစ်လုပ်အတွက် သတ်ကြ ဖြတ်ကြရတဲ့ ဒုက္ခ" ကို ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ "Resource Scarcity" (သယံဇာတ ရှားပါးမှု) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာပါပဲ။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "မလောက်ငမှု" ဒုက္ခကို ဘယ်လို ရှုမြင်မလဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ "အပြင်က အရာဝတ္ထု မလောက်တာ" ကို မရှုဘဲ၊ "အတွင်းက လိုချင်စိတ်" (Craving) ကို ရှုရမယ်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...
ဥပမာ - ထမင်းစားဖို့ စောင့်နေရင်း ဟင်းကုန်သွားမှာကို စိုးရိမ်နေတယ် ဆိုပါစို့။ (Scarcity Anxiety)။
အဲဒီ "စိုးရိမ်စိတ်" ကို ဖမ်းလိုက်။
"စိုးရိမ်တယ်... စိုးရိမ်တယ်... လိုချင်တယ်... လိုချင်တယ်" လို့ မှတ်။
တကယ်တမ်း ပူလောင်နေတာက "ထမင်းမရှိလို့" မဟုတ်ဘူး။ "မရမှာ ကြောက်တဲ့စိတ်" ကြောင့် ပူလောင်နေတာ။
"သယံဇာတ" (Resource) ဆိုတာ ရုပ်။ "လိုချင်တာ" (Need) ဆိုတာ နာမ်။
ဒီနှစ်ခု မမျှတတဲ့အခါ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "ဖိစီးမှု" (Stress) ကို "ဒုက္ခ" လို့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။
လူဘယ်လောက်များများ၊ ကိုယ့်စိတ်ထဲက တဏှာကို လျှော့ချနိုင်ရင်... လောကကြီးက နေချင်စရာ ကောင်းနေပါလိမ့်မယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2492 မှာ ရှိပြီး၊ Template T254 (Crowd & Resource Management Protocol) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတ်ကောင်ကတော့ "ဦးထွန်း" တဲ့။ ဦးထွန်းက ပြတိုက်ရဲ့ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး (Logistics) တာဝန်ခံ။
တစ်နေ့မှာ... ပြတိုက်ကို နယ်ကနေ ဘုရားဖူးအဖွဲ့ကြီး တစ်ဖွဲ့ ရောက်လာတယ်။ ဘတ်စ်ကား (၁၀) စီးလောက် ရှိတယ်။ လူဦးရေ (၅၀၀) ကျော်။ ကြိုတင် အကြောင်းမကြားထားဘူး။
ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့... အဲဒီနေ့က ပြတိုက်မှာ သောက်ရေသန့်ဘူး (၂၀၀) ပဲ ကျန်တော့တယ်။
လူ (၅၀၀)၊ ရေ (၂၀၀)။ (Carrying Capacity မမျှတဘူး)။
နေ့လယ်ရောက်တော့ နေကပူ၊ လူတွေက ရေငတ်။ ရေဘူးဝေတဲ့ နေရာမှာ တိုးဝှေ့မှုတွေ ဖြစ်လာတယ်။ "ငါ့ အရင်ပေး၊ ငါ့ အရင်ပေး" နဲ့ ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်ကုန်တယ်။
ဦးထွန်းခမျာ ချွေးပြန်နေပြီ။ "ရေတွေ မလောက်တော့ဘူး... လူတွေက ရန်ဖြစ်တော့မယ်" ဆိုပြီး စိတ်ပူနေရတယ်။
ဒီအချိန်မှာ ဆရာတော် ရောက်လာတယ်။
"ဦးထွန်း... ခင်ဗျား ဘာလုပ်နေတာလဲ။"
"ဆရာတော်... ရေမလောက်လို့ လူရှင်းနေရတာပါ။ သူတို့က မရမှာကြောက်ပြီး တိုးနေကြတယ်။"
ဆရာတော်က ပြုံးပြီး "ဦးထွန်း... ပြဿနာက ရေမဟုတ်ဘူး။ 'စီမံခန့်ခွဲမှု' (Management) လိုနေတာ။ ပြီးတော့ သူတို့ရဲ့ 'စိုးရိမ်စိတ်' ကို ငြိမ်းအောင် မလုပ်ပေးနိုင်တာ" လို့ ပြောတယ်။
ဆရာတော်က Template T254 (Resource Allocation under Scarcity) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၂၇၊ အပိုဒ် ၂၇.၃ (Fair Distribution) ကို ကျင့်သုံးခိုင်းတယ်။
၁။ Communication: ဦးထွန်းကို မိုက်ခွက်နဲ့ ကြေညာခိုင်းတယ်။ "ရေဘူးတွေ နောက်ထပ် လာပို့နေပါပြီ။ အားလုံး ရပါမယ်။ စိတ်မပူကြပါနဲ့။" (ဒါက Panic ကို လျှော့ချတာ)။
၂။ Queue System: တိုးဝှေ့မနေဘဲ အတန်းစီခိုင်းလိုက်တယ်။ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေကို ဦးစားပေးတယ်။ (Orderly Distribution)။
၃။ Sharing: ရေဘူးကြီးတွေကို ဖောက်ပြီး ခွက်နဲ့ တိုက်တယ်။ တစ်ယောက် တစ်ဘူး မပေးတော့ဘဲ၊ အားလုံး သောက်လို့ရအောင် မျှဝေလိုက်တယ်။
ရလဒ်ကတော့... ရေပမာဏက မတိုးပါဘူး။ ဒါပေမယ့် စီမံခန့်ခွဲမှု ပြောင်းလိုက်တဲ့အခါ၊ လူတွေရဲ့ "မရမှာ ကြောက်တဲ့ စိတ်" (Scarcity Mindset) ပျောက်သွားတယ်။ အားလုံး အေးအေးဆေးဆေး ရေသောက်ရတယ်။ ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်တာတွေ ရပ်သွားတယ်။
ဦးထွန်းလည်း "ဩော်... ပစ္စည်းနည်းတာ ပြဿနာ မဟုတ်ဘူး။ စိတ်ဓာတ်နဲ့ စနစ် မရှိတာကသာ ပြဿနာကိုး" လို့ သဘောပေါက်သွားတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။
၁။ လူဦးရေ တိုးပွားလာတာကို တားလို့ မရပေမယ့်၊ အရင်းအမြစ်တွေကို "မျှဝေသုံးစွဲခြင်း" (Sharing) နဲ့ ဖြေရှင်းလို့ ရပါတယ်။
၂။ "မလောက်ငှဘူး" ဆိုတဲ့ အသိက "လောဘ" နဲ့ "ဒေါသ" ကို ဖြစ်စေတယ်။ "မျှဝေမယ်" ဆိုတဲ့ အသိက "မေတ္တာ" ကို ဖြစ်စေတယ်။
၃။ ဝိပဿနာ ရှုတဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ လိုအင်ဆန္ဒတွေကို ထိန်းချုပ်ပြီး၊ ရှိတာနဲ့ ရောင့်ရဲခြင်း (Santutthi) ဟာ အကောင်းဆုံး စိတ်ချမ်းသာမှု ဖြစ်တယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။
ရေမလောက်လို့ တိုးဝှေ့ရတာ၊ ဦးထွန်း စိတ်ညစ်ရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။
"ငါ့ဖို့၊ ငါ့ဖို့" ဆိုတဲ့ အတ္တ၊ မရမှာ ကြောက်တဲ့ စိုးရိမ်စိတ်ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
စနစ်တကျ ခွဲဝေလိုက်လို့ ငြိမ်းချမ်းသွားတာ၊ အားလုံး အဆင်ပြေသွားတာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို စီမံခန့်ခွဲတဲ့ ဉာဏ်ပညာ (T254) နဲ့ စည်းကမ်းဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇူလိုင်လ (၁၁) ရက်နေ့မှာ... ကမ္ဘာကြီးရဲ့ သယံဇာတတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ရှားပါးပါစေ၊ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားထဲမှာ "မေတ္တာ၊ ကရုဏာ" ဆိုတဲ့ သယံဇာတတွေ မခန်းခြောက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။ ရှိတာလေးနဲ့ မျှဝေသုံးစွဲရင်း၊ လိုအင်ဆန္ဒတွေ ကုန်ဆုံးရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"လူသားအချင်းချင်း မျှဝေစာနာနိုင်ကြပါစေ..."
"သယံဇာတများကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ..."
"တဏှာဆန္ဒ ကင်းဝေး၍ ငြိမ်းချမ်းရာသို့ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေ..."
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၁) ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
