နေ့ရက် - ဇွန်လ (၂၈) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-179)- ဣန္ဒြေ (Faculties) နှင့် အာရုံပေါင်းစပ်ခြင်း (Sensory Integration)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (ဣန္ဒြိယပစ္စယော)။
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Neuroscience & Sensory Integration (ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောသိပ္ပံ၊ အာရုံပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ ဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၇ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း (၁၁) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ မင်္ဂလာရှိသော နံနက်ခင်းအချိန်အခါ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့ မင်္ဂလာရှိတဲ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါမှာ သူတော်ကောင်းများအားလုံး... မိမိတို့ရဲ့ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ ဣန္ဒြေ (၆) ပါးကို ကောင်းစွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ကြပြီး၊ ဣန္ဒြေတို့ရဲ့ ညီညွတ်မျှတခြင်းဖြင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်း ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
လူတွေက "ဣန္ဒြေရရ နေပါ" လို့ ပြောလေ့ရှိတယ်။ ဣန္ဒြေ ဆိုတာ ဘာလဲ? ပါဠိလို "အစိုးရခြင်း" (Dominance/Control) လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ မျက်စိက မြင်တဲ့ကိစ္စမှာ အစိုးရတယ်၊ နားက ကြားတဲ့ကိစ္စမှာ အစိုးရတယ်။ ဒီ ဣန္ဒြေတွေ မညီမျှရင်၊ မထိန်းချုပ်နိုင်ရင် ဘဝမှာ စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုတွေ ဖြစ်လာတတ်တယ်။ ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဣန္ဒြေ (Faculties)" ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် သိပ္ပံပညာမှာတော့ ဒါကို "Sensory Integration" (အာရုံပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြရအောင်။
ကဲ... တရားမဟောခင်မှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ စိတ်ကလေးကို ဣန္ဒြေတွေ ငြိမ်သက်သွားအောင်၊ အာရုံတစ်ခုတည်းပေါ်မှာ စုစည်းနိုင်အောင် ကသိုဏ်းနည်းလေးနဲ့ အာရုံပြုကြရအောင်။ ဣန္ဒြေကို ထိန်းသိမ်းတယ်ဆိုတာ အလင်းရောင်ကို မှန်ဘီလူးနဲ့ စုစည်းသလို ဖြစ်တဲ့အတွက် "အာလောက ကသိုဏ်း" (Aloka Kasina - အလင်းရောင်) လေးကို စီးဖြန်းကြည့်ကြမယ်။
ကိုင်း... အားလုံးပဲ ခါးလေးတွေ ဆန့်ပြီး သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ကြပါ။ မျက်စိကို မှိတ်ထားပါ။
မိမိတို့ရဲ့ မျက်လုံးအိမ်အတွင်းမှာ၊ ဒါမှမဟုတ် နှလုံးအိမ်အတွင်းမှာ တည်ငြိမ်တောက်ပနေတဲ့ အလင်းစက်ဝန်းလေး တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အဲဒီ အလင်းစက်လေးက လှုပ်ရှားမှုမရှိဘဲ ငြိမ်သက်နေတယ်။
"အလင်း... အလင်း... တည်ငြိမ်တယ်... တည်ငြိမ်တယ်" လို့ စိတ်ထဲက ရွတ်ဆိုရင်း၊ မိမိရဲ့ ဣန္ဒြေ (၆) ပါးလုံးကို ဒီအလင်းစက်ဝိုင်းလေးထဲမှာပဲ စုစည်းထားလိုက်ပါ။ တစ်မိနစ်လောက် ငြိမ်သက်စွာ နေကြပါစို့။
(တစ်မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုရင် ဒီ "ဣန္ဒြေ" သဘောတရားကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံ (Neuroscience) ရှုထောင့်ကနေ အရင်ဆုံး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံပညာမှာ "Sensory Integration" (အာရုံပေါင်းစပ်ခြင်း) ဆိုတာ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
လူတစ်ယောက်ဟာ တစ်ချိန်တည်းမှာ မြင်လည်း မြင်တယ်၊ ကြားလည်း ကြားတယ်၊ အသားလည်း ထိနေတယ်။ အဲဒီ အချက်အလက် (Input) တွေ အားလုံးကို ဦးနှောက် (Brain) က လက်ခံပြီး၊ ဘယ်အရာက အရေးကြီးသလဲ ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ရတယ်။
ဥပမာ - ကားမောင်းနေရင် မျက်စိ (Vision) နဲ့ ခြေထောက် (Proprioception) ကို ပေါင်းစပ်ပြီး ဦးနှောက်က ထိန်းချုပ်ရတယ်။
တကယ်လို့ "Sensory Processing Disorder" (အာရုံခံစားမှုဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းခြင်း) ဖြစ်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
အသံတွေက အရမ်းကျယ်နေသလို ခံစားရမယ်။
မီးရောင်တွေက မျက်စိကို ထိုးနေသလို ဖြစ်မယ်။
ဦးနှောက်က ဘယ်ဟာကို အာရုံစိုက်ရမှန်း မသိဘဲ "Sensory Overload" (အာရုံတွေ ဝန်ပိခြင်း) ဖြစ်ပြီး ဒေါသထွက်တာ၊ ကြောက်လန့်တာတွေ ဖြစ်လာမယ်။
ဒါကြောင့် ဦးနှောက်ရဲ့ အဓိက တာဝန်က ဒီ ဣန္ဒြေ (Senses) တွေကို "Balance" (ညီမျှ) အောင် ထိန်းညှိပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... သိပ္ပံဘက်ကနေ ရှင်းပြပြီးပြီ ဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်ဘက်ကို လှည့်ကြည့်ကြစို့။
ဘုရားရှင်က ပဋ္ဌာန်းတရားတော်မှာ "ဣန္ဒြိယပစ္စယော" (ဣန္ဒြေ၏ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း) ကို ဟောတော်မူပါတယ်။
ဣန္ဒြေ (၂၂) ပါး ရှိတဲ့အထဲမှာ တရားအားထုတ်ရာမှာ အရေးအကြီးဆုံးကတော့ "ဣန္ဒြေ (၅) ပါး" ပါပဲ။
၁။ သဒ္ဓိန္ဒြေ: ယုံကြည်မှု၌ အစိုးရခြင်း။
၂။ ဝီရိယိန္ဒြေ: လုံ့လပြုမှု၌ အစိုးရခြင်း။
၃။ သတိန္ဒြေ: အမှတ်ရမှု၌ အစိုးရခြင်း။
၄။ သမာဓိန္ဒြေ: တည်ကြည်မှု၌ အစိုးရခြင်း။
၅။ ပညိန္ဒြေ: သိမြင်မှု၌ အစိုးရခြင်း။
ဒီ (၅) ပါးမှာ "ဣန္ဒြိယ သမတ္တ" (ဣန္ဒြေ ညီမျှခြင်း) ဆိုတာ ရှိရမယ်။
သဒ္ဓါ နှင့် ပညာ ညီရမယ်။ (ယုံလွန်းရင် အယူသည်းမယ်၊ တွေးလွန်းရင် ကောက်ကျစ်မယ်)။
ဝီရိယ နှင့် သမာဓိ ညီရမယ်။ (ကြိုးစားလွန်းရင် ပျံ့လွင့်မယ်၊ ငြိမ်လွန်းရင် ပျင်းရိမယ်)။
သတိ ကတော့ ဘယ်တော့မှ မလွန်ကဲပါဘူး။ သူက ကျန်တဲ့ (၄) ပါးကို ထိန်းညှိပေးတဲ့ "Controller" (ထိန်းချုပ်သူ) ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခု သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်မျှော်နေတဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက် အပိုင်းကို ရောက်ပါပြီ။ ဒီ "ဣန္ဒြေ ညီမျှမှု" ကို ဘယ်လို ရှုမြင်မလဲ။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါ "လွန်ကဲနေတာ" (Excess) နဲ့ "လျော့နည်းနေတာ" (Deficiency) ကို သတိထားကြည့်ရမယ်။
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်တဲ့အခါမှာ...
ဥပမာ - တရားထိုင်နေရင်း စိတ်တွေ အရမ်း ပြေးလွှားနေတယ်၊ အတွေးတွေ များနေတယ် ဆိုပါစို့။ (ဥဒ္ဓစ္စ)။
ဒါဟာ "ဝီရိယ" (Energy) များပြီး "သမာဓိ" (Focus) နည်းနေတာ။ (Sensory Overload).
ဒီလိုဖြစ်ရင်... "သိတယ်... သိတယ်" ဆိုပြီး သက်သောင့်သက်သာ ပြန်မှတ်ပါ။ စိတ်ကို လျှော့ချပါ။ (Calming the system).
နောက်တစ်ခါ... ထိုင်နေရင်း ငိုက်လာတယ်၊ မှုန်ဝါးဝါး ဖြစ်လာတယ်။ (ထိနမိဒ္ဓ)။
ဒါဟာ "သမာဓိ" များပြီး (ငြိမ်လွန်းပြီး) "ဝီရိယ" နည်းသွားတာ။
ဒီလိုဖြစ်ရင်... "ငိုက်တယ်... လေးတယ်" ဆိုပြီး စိတ်ကို ပြန်နိုးကြားအောင်၊ တင်းအောင် လုပ်ပါ။ (Activating the system).
ဣန္ဒြေတွေကို "သတိ" နဲ့ အမြဲတမ်း ချိန်ညှိ (Calibrate) နေရတာဟာ ဝိပဿနာ အလုပ်ပါပဲ။
ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ထင်ရှားသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်ကြီးမှာ တကယ် ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဇာတ်လမ်းကတော့ ပြတိုက်မှတ်တမ်း Case-2479 မှာ ရှိပြီး၊ Template T152 (Sensor Calibration Protocol) ကို အသုံးပြုထားတဲ့ ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဇာတ်ကောင်ကတော့ လုံခြုံရေး စောင့်ကြည့်ရေးမှူး "ကိုသိန်း" တဲ့။
ကိုသိန်းက ပြတိုက်ရဲ့ CCTV Control Room မှာ ထိုင်ရတယ်။ သူ့ရှေ့မှာ မော်နီတာ (၂၀) လောက် ရှိတယ်။
ကိုသိန်းက "ငါ အကုန်လုံးကို မြင်ရမယ်" ဆိုပြီး (၂၀) လုံးစလုံးကို တပြိုင်နက် လိုက်ကြည့်တယ်။ သူက ဝီရိယ (Viriya) အရမ်းကောင်းတယ်။ မျက်တောင်မခတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ကြာလာတော့... သူ့မျက်စိတွေ ပြာလာတယ်။ ခေါင်းတွေ ကိုက်လာတယ်။ (Sensory Overload).
မော်နီတာတစ်ခုမှာ ကြောင်တစ်ကောင် ဖြတ်ပြေးတာကို သူခိုးထင်ပြီး အော်ဟစ်တယ်။ (သဒ္ဓါ/ယုံကြည်မှု လွန်ကဲပြီး ပညာ နည်းသွားတာ)။
နောက်တော့ မူးပြီး အိပ်ပျော်သွားတယ်။ (ဝီရိယ လွန်ရာကနေ စွမ်းအင်ကုန်ပြီး ပြိုလဲသွားတာ)။
ရလဒ်ကတော့... တကယ့် သူခိုးဝင်လာတာကို သူ မမြင်လိုက်ဘူး။
ဒီအခြေအနေကို လုံခြုံရေး ခေါင်းဆောင်က သိတော့ ဆရာတော်ကို လျှောက်တယ်။ ဆရာတော်က ကိုသိန်းကို ခေါ်ဆုံးမတယ်။
"ကိုသိန်း... မင်းက ဣန္ဒြေ မညီဘူး။ မျက်စိ (Cakkhundriya) ကိုပဲ အားကိုးပြီး၊ ပညာ (Pannindriya) နဲ့ မထိန်းချုပ်ဘူး။ အာရုံတွေ များလွန်းရင် ဦးနှောက်က 'Hang' သွားတတ်တယ်။"
ဆရာတော်က Template T152 (Sensor Calibration / Indriya Balancing) ကို ထုတ်ပေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြတိုက်ရဲ့ မူဝါဒ ပေါ်လစီ ၉၊ အပိုဒ် ၉.၅ (Electronic Surveillance Standards) ကို ကျင့်သုံးခိုင်းတယ်။
၁။ Focus Selection: ဖန်သားပြင် (၂၀) လုံးကို တပြိုင်နက် မကြည့်နဲ့။ "Motion Sensor" (လှုပ်ရှားမှု အာရုံခံ) ပါတဲ့ နေရာကိုပဲ အဓိကထား။ (သတိ နဲ့ ရွေးချယ်ခြင်း)။
၂။ Rotation: ၁၅ မိနစ် တစ်ခါ မျက်လုံးကို အနားပေး။ (သမာဓိ နဲ့ ဝီရိယ မျှတအောင် လုပ်ခြင်း)။
၃။ Verification: တစ်ခုခု တွေ့ရင် ချက်ချင်း မအော်နဲ့။ Zoom ဆွဲပြီး သေချာကြည့်။ (ပညာ နဲ့ စိစစ်ခြင်း)။
ကိုသိန်းဟာ ဆရာတော် နည်းပေးတဲ့အတိုင်း "ဣန္ဒြေ မျှတအောင်" (Balanced Monitoring) လုပ်လိုက်တဲ့အခါ... ခေါင်းကိုက်တာတွေ ပျောက်သွားတယ်။ စိတ်ငြိမ်သွားတယ်။
တကယ်တမ်း လိုအပ်တဲ့ အချိန်ကျမှ တိတိကျကျ အာရုံစိုက်နိုင်လာတယ်။ ပြတိုက်လုံခြုံရေးလည်း ပိုကောင်းလာတယ်။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီဇာတ်လမ်းလေးကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ယူရမလဲ။
၁။ အာရုံ (Input) တွေ များတိုင်း ကောင်းတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဣန္ဒြေတွေကို ညီမျှအောင် ထိန်းညှိနိုင်မှ (Integration) အောင်မြင်မှု ရတာပါ။
၂။ လုံ့လ (Energy) နဲ့ တည်ကြည်မှု (Focus) ကို ချိန်ခွင်လျှာလို ညှိယူရပါတယ်။
၃။ သတိ (Mindfulness) ဟာ ဣန္ဒြေအားလုံးကို ကြီးကြပ်ပေးတဲ့ "Master Controller" ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး စစ်ဆေးကြည့်ကြစို့။
ကိုသိန်း အာရုံတွေများပြီး ခေါင်းကိုက်ရတာ၊ မှားယွင်းစွာ ထိတ်လန့်ရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။
"အကုန်သိချင်တဲ့ လောဘ၊ နိုင်လိုမင်းထက် ပြုချင်တဲ့ မာန" (ဣန္ဒြေ မညီမျှမှု) ဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။
ဣန္ဒြေညီမျှပြီး စိတ်အေးချမ်းသွားတာ၊ အမှန်ကို မြင်တာဟာ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီလို ညီမျှအောင် ကျင့်သုံးတဲ့ T152 နည်းလမ်း (ဣန္ဒြိယ သမတ္တ) ဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းများ အားလုံး... ယနေ့ ဇွန်လ (၂၈) ရက်နေ့မှာ... မိမိတို့ရဲ့ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ ဣန္ဒြေ (၆) ပါးကို "သတိ" တည်းဟူသော ထိန်းချုပ်ခန်းမှ ကောင်းစွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်ကြပါစေ။ သဒ္ဓါနှင့် ပညာ၊ ဝီရိယနှင့် သမာဓိတို့ကို ညီမျှစေလျက်၊ နောက်ဆုံးတွင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ညီညွတ်စွာဖြင့် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။
"ဣန္ဒြေခြောက်ပါး လုံခြုံအေးချမ်းကြပါစေ..."
"သဒ္ဓါ ပညာ ညီမျှကြပါစေ..."
"ဝီရိယ သမာဓိ စွမ်းအားပြည့်ဝကြပါစေ..."
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
