နေ့ရက် - မေလ (၂၉) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-149) ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုနှင့် ကိုယ်ခံအား (Peacekeeping, Sati & The Immune System)
ကိုးကားကျမ်း - သံယုတ်ပါဠိတော်၊ နဂရောပမသုတ် (မြို့နှင့် တံခါးမှူး ဥပမာ)
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Immunology (ကိုယ်ခံအားစနစ်နှင့် ကာကွယ်ရေး ယန္တရား)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၂၉) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂက သတ်မှတ်ထားတဲ့ "အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုတပ်ဖွဲ့များနေ့" (International Day of UN Peacekeepers) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာပေါ်က ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ ဒေသတွေမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အသက်စွန့်ပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြတဲ့ "Blue Helmets" (ဦးထုပ်ပြာ) တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် သတ်မှတ်ထားတာပါ။
နိုင်ငံတစ်ခု ငြိမ်းချမ်းဖို့ စစ်သားတွေ၊ ရဲတွေ လိုအပ်သလို၊ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ် ငြိမ်းချမ်းဖို့အတွက်လည်း "ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့" လိုအပ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာမှာ ဒါကို "Immune System" (ကိုယ်ခံအားစနစ်) လို့ ခေါ်ပြီး၊ ဓမ္မမှာတော့ "သတိ" (Mindfulness) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ခန္ဓာနဲ့ စိတ်ကို ရန်သူမဝင်အောင် ဘယ်လို ကာကွယ်မလဲဆိုတာ ဆွေးနွေးကြမယ်။
တရားမဟောခင်မှာ... စိတ်ရဲ့ လုံခြုံမှု၊ ငြိမ်းချမ်းမှုကို တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ "အာနာပါနဿတိ" ကိုပဲ "အစောင့်အရှောက်" (Guard) သဘောနဲ့ စီးဖြန်းကြရအောင်။
အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ နှာသီးဖျားကို "မြို့တံခါးပေါက်" လို့ သဘောထားပါ။ ဝင်လေ နဲ့ ထွက်လေကို "ဝင်ထွက်သွားလာနေတဲ့ ဧည့်သည်တွေ" လို့ သဘောထားပါ။ တံခါးစောင့် (သတိ) က ဧည့်သည်တိုင်းကို စစ်ဆေးနေသလို၊ လေဝင်တိုင်း လေထွက်တိုင်း မျက်ခြေမပြတ် စောင့်ကြည့်နေပါ။ "ငါ့ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဘယ်အတွေးမှ မဝင်စေရ" ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ (၁) မိနစ်ခန့် နိုးကြားစွာ ရှုမှတ်ကြပါစို့။
(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး နိုးကြားပြီး လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ အနေအထား ရောက်ပြီဆိုရင်၊ ဒီကာကွယ်ရေး စနစ်ကို ခေတ်သစ် Immunology (ကိုယ်ခံအားပညာ) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ဟာ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်နဲ့ တူပါတယ်။ ဒီတိုင်းပြည်ကို အမြဲတမ်း တိုက်ခိုက်ဖို့ ချောင်းမြောင်းနေတာက Pathogens (ရောဂါပိုးမွှားများ - ဗိုင်းရပ်စ်၊ ဘက်တီးရီးယား) တွေပေါ့။
ဒါကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ခန္ဓာကိုယ်မှာ White Blood Cells (သွေးဖြူဥများ) ဆိုတဲ့ စစ်တပ်ကြီး ရှိတယ်။ သူတို့က UN Peacekeepers တွေနဲ့ တူတယ်။
၁။ Identify (ခွဲခြားခြင်း): ရန်သူဝင်လာတာနဲ့ "ဒါ ငါ့လူလား၊ သူစိမ်းလား" (Self or Non-Self) ဆိုတာကို ချက်ချင်း စစ်ဆေးတယ်။
၂။ Neutralize (ချေမှုန်းခြင်း): ရောဂါပိုးလို့ သိတာနဲ့ ဝိုင်းပြီး တိုက်ထုတ်ပစ်လိုက်တယ်။
အကယ်၍ ကိုယ်ခံအားစနစ် ညံ့ဖျင်းရင် (Immunodeficiency) ရောဂါဝင်ပြီး သေမယ်။
အကယ်၍ ကိုယ်ခံအားစနစ်က မှားယွင်းပြီး ကိုယ့်လူကိုယ် ပြန်တိုက်ရင် (Autoimmune Disease) ကိုယ်ခန္ဓာကြီး ပျက်စီးမယ်။
ဒါကြောင့် "မှန်မှန်ကန်ကန် ခွဲခြားသိမြင်နိုင်မှု" (Recognition) ဟာ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အဓိက သော့ချက် ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်က "နဂရောပမသုတ်" (မြို့ဥပမာ သုတ္တန်) မှာ ခန္ဓာကိုယ်ကို မြို့ကြီးတစ်မြို့နဲ့ တင်စားထားတယ်။
မြို့တံခါး ၆ ပေါက်: မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်။
တံခါးမှူး (Dvarapala): သတိ (Sati)။
မြို့ဝန်မင်း: ပညာ (Panna)။
ရန်သူများ: လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ (ကိလေသာများ)။
တံခါးမှူးဖြစ်တဲ့ "သတိ" က ညံ့ဖျင်းနေရင်၊ အိပ်ငိုက်နေရင် ရန်သူတွေ (အာရုံဆိုးတွေ) မြို့ထဲ ဝင်လာပြီး သတ်ဖြတ်ကြလိမ့်မယ်။ သတိကောင်းတဲ့ တံခါးမှူးကတော့ သူစိမ်းလာရင် "ရပ်... မင်း ဘယ်သူလဲ၊ ဘယ်ကလာလဲ" လို့ မေးတယ်။ မကောင်းတဲ့သူဆိုရင် တံခါးပိတ်ပြီး မောင်းထုတ်တယ်။ ကောင်းတဲ့သူဆိုရင် ဖွင့်ပေးတယ်။
ဒါကို "ဣန္ဒြိယ သံဝရ သီလ" (Indriya Samvara Sila) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ မျက်စိ၊ နား စတဲ့ ဣန္ဒြေတွေကို လုံခြုံအောင် စောင့်ထိန်းခြင်းပေါ့။ ခေတ်သစ်စကားနဲ့ ပြောရင်တော့ "Psychological Immune System" (စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကိုယ်ခံအားစနစ်) ကောင်းအောင် တည်ဆောက်ခြင်းပါပဲ။
ကိုင်း... ဒီကာကွယ်ရေး စနစ်ကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။
အာရုံတစ်ခု ဝင်လာတဲ့အခါ၊ ဥပမာ - တစ်ယောက်ယောက်က ကိုယ့်ကို ဆဲလိုက်တဲ့အခါ စိတ်ထဲကို ဒေါသ (Virus) မဝင်အောင် ဘယ်လို တားမလဲ။
သောတဒွါရ နှင့် စိတ္တာနုပဿနာ (Defense) ရှုကွက်
၁။ အာရုံ (Object): ဆဲသံ (Disruptive Signal / Antigen)။
၂။ တံခါးမှူး (Gatekeeper): သတိ (Sati)။
၃။ စစ်ဆေးခြင်း (Scanning): "ဒါ ဘာလဲ" လို့ ဆင်ခြင်ခြင်း (သမ္ပဇဉ်)။
ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?
ဆဲတဲ့သူကို ရန်သူလို့ မမြင်ပါနဲ့။ "အသံလှိုင်း" (Sound Wave) တစ်ခု ဝင်လာတာလို့ မြင်ပါ။
ရင်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "တုန်လှုပ်မှု" (Reaction) ကို စောင့်ကြည့်ပါ။
ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?
အသံကြားရင် "ကြားတယ်... သိတယ်"။
ဒေါသထွက်ချင်လာရင်... "ရပ်! (Stop)"။ တံခါးမှူးက တားလိုက်ပါ။
"ဒေါသ ဝင်လာနေပြီ... သိတယ်"။
"ဒီဒေါသက ငါ့ကို ကောင်းကျိုးပြုမလား၊ ဆိုးကျိုးပေးမလား" လို့ စစ်ဆေးပါ။ (T-Cell က Virus ကို စစ်သလိုပေါ့)။
"ဆိုးကျိုးပေးမယ်" လို့ သိတာနဲ့၊ ဝင်လေထွက်လေကို ရှုပြီး စိတ်ကို လွှဲလိုက်ပါ။ ဒါမှမဟုတ် မေတ္တာပွားပြီး တိုက်ထုတ်လိုက်ပါ။
ဒါဟာ ရန်သူကို သေနတ်နဲ့ ပစ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေက ပဋိပက္ခကို ဖြေရှင်း (De-escalate) သလိုမျိုး၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ညင်ညင်သာသာနဲ့ ထိန်းသိမ်းခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2449 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T210: Security Incident Report).
Hswagata ပြတိုက်မှာ လုံခြုံရေးမှူး "ကိုလှ" ဆိုပါစို့။ သူက စစ်သားဟောင်း။ စိတ်ဓာတ်က ပြတ်သားတယ်။ တစ်နေ့တော့ မူးနေတဲ့ လူတစ်ယောက် ပြတိုက်ထဲ ဝင်လာပြီး အော်ဟစ်သောင်းကျန်းတယ်။
ကိုလှက ဒေါသထွက်ပြီး "ဟေ့ကောင်... ထွက်သွား၊ မသွားရင် ရိုက်ထုတ်မယ်" ဆိုပြီး နံပါတ်တုတ် ဆွဲထုတ်တယ်။ (ဒါဟာ Autoimmune Reaction နဲ့ တူတယ်။ ကိုယ်က ပြန်ကြမ်းရင် ပြတိုက်ပုံရိပ်ပါ ပျက်စီးမယ်)။
ဒီအချိန်မှာ ဘုန်းကြီး ရောက်သွားတယ်။ Policy 4, Article 4.3 (Conflict De-escalation) အရ ကိုလှကို တားလိုက်တယ်။
"ကိုလှ... နေပါဦး။ မင်းက Peacekeeper (ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းသူ) လား၊ စစ်တိုက်တဲ့သူလား" လို့ မေးတယ်။
"ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းသူပါ ဘုရား"။
"အေး... ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းသူဆိုရင် ကိုယ်က အရင် ငြိမ်းချမ်းရမယ်။ ဒေါသနဲ့ ဖြေရှင်းရင် မီးလောင်ရာ လေပင့်သလို ဖြစ်မယ်" လို့ ဆုံးမတယ်။
ပြီးတော့ ဘုန်းကြီးက မူးနေတဲ့သူကို ရေအေးအေးလေး ကမ်းပေးလိုက်တယ်။
"ဒကာကြီး... စိတ်လျှော့ပါ၊ ဘုရားရိပ်မှာ နားပါဦး" လို့ မေတ္တာနဲ့ ပြောလိုက်တယ်။
မူးနေတဲ့သူက ရေလည်းသောက်ရော၊ အရှိန်နည်းနည်း ကျသွားတယ်။ ပြီးတော့မှ ညင်ညင်သာသာနဲ့ အပြင်ကို တွဲခေါ်သွားခိုင်းတယ်။
ကိုလှကိုလည်း Template T210 (Incident Report) ရေးခိုင်းပြီး၊ "နောက်တစ်ခါ ကြုံရင် 'Sati' (သတိ) ကို အရင်တင်၊ ပြီးမှ 'Metta' (မေတ္တာ) နဲ့ ရှင်း" လို့ သင်ပေးလိုက်တယ်။
ကြည့်စမ်း... ကိုယ်ခံအားစနစ် ကောင်းတယ်ဆိုတာ ရန်သူတိုင်းကို ရမ်းသတ်တာ မဟုတ်ဘူး။ လိုအပ်မှ တိတိကျကျ ဖြေရှင်းတာကမှ ပညာသားပါတာ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။
အာရုံပေါင်းစုံ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စိတ်မငြိမ်မသက် ဖြစ်ရခြင်း၊ ကိလေသာ ရန်သူတို့ နှိပ်စက်ခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
တံခါးမှူး (သတိ) ပေါ့လျော့ပြီး၊ အာရုံကာမဂုဏ်တို့ကို လက်ခံမိသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တဏှာသည် "သမုဒယသစ္စာ"။
ရန်သူအပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ လုံခြုံအေးချမ်းသော နေရာ၊ နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။
သတိဖြင့် စောင့်ထိန်းခြင်း (ဣန္ဒြိယ သံဝရ)၊ ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်း ပါဝင်သော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုတပ်ဖွဲ့များနေ့မှာ မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံး တိုင်းပြည်ကို "သတိ" တည်းဟူသော ကိုယ်ခံအားစနစ်ဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ကြပြီး၊ ကိလေသာ ရန်သူများကို အောင်နိုင်ကာ ငြိမ်းချမ်းရေး အစစ်အမှန်ကို ရရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် စိတ်ကို စောင့်ထိန်းနည်းများ (Sense Restraint)၊ ပဋိပက္ခ ဖြေရှင်းနည်းများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး ရန်လိုခြင်း ကင်းကြပြီး၊ အတွင်းအပြင် ငြိမ်းချမ်းကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
Date: May 29, 2023 (International Day of UN Peacekeepers)
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
