နေ့ရက် - မေလ (၁၁) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-131) အာရုံစူးစိုက်မှုနှင့် ဧကဂ္ဂတာ (Focus, Ekaggatā & Flow State)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း (ဧကဂ္ဂတာ စေတသိက်)
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Attention Management & Cognitive Psychology (အာရုံစိုက်မှု စီမံခန့်ခွဲခြင်းနှင့် သိမှုဆိုင်ရာ စိတ်ပညာ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၁၁) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က စိတ်ကျရောဂါအကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ စိတ်ရဲ့ စွမ်းအားအရှိဆုံး လက်နက်တစ်ခုဖြစ်တဲ့ "အာရုံစူးစိုက်မှု" (Focus) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့... စာဖတ်နေရင်း စိတ်က တခြားရောက်သွားတာမျိုး၊ ဘုရားရှိခိုးနေရင်း ဈေးထဲရောက်သွားတာမျိုး ဖြစ်ဖူးကြသလား။ အဲဒါ ဘာ့ကြောင့်လဲ။ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ စိတ်ကို လေဆာရောင်ခြည်လို စူးရှထက်မြက်အောင် ဘယ်လို လေ့ကျင့်မလဲ။ ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံ ပေါင်းစပ်ပြီး အဖြေရှာကြမယ်။
တရားမဟောခင်မှာ... စိတ်ပျံ့လွင့်တာတွေကို ထိန်းချုပ်ပြီး၊ စိတ်စွမ်းအားတွေ စုစည်းသွားအောင် "အာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း" (Mindfulness of Breathing) ကိုပဲ နည်းနည်းလေး ပိုတိကျအောင် ရှုမှတ်ကြရအောင်။
အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ ဒီတစ်ခါတော့ နှာသီးဖျားလေး တစ်နေရာတည်းကိုပဲ စိတ်ရောက်နေပါစေ။ လေဝင်ရင် နှာသီးဖျားကို လာထိတယ်၊ လေထွက်ရင် လာထိတယ်။ အဲဒီ "ထိတဲ့ နေရာလေး" (Point of Contact) ပေါ်မှာပဲ စိတ်ကို သံမှိုစွဲသလို စွဲထားပါ။ တခြားကို လုံးဝ မသွားစေနဲ့။ (၁) မိနစ်ခန့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် စူးစိုက်ရှုမှတ်ကြပါစို့။
(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပြီး အာရုံတစ်နေရာတည်းမှာ စုစည်းသွားပြီဆိုရင်၊ ဒီအာရုံစူးစိုက်မှု သဘောတရားကို ခေတ်သစ် အာရုံစိုက်မှု စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာ (Attention Management) က ဘယ်လို ရှင်းပြထားသလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာမှာ လူ့စိတ်ရဲ့ အာရုံစိုက်နိုင်စွမ်းကို "Spotlight Theory" (မီးမောင်းထိုးသီအိုရီ) နဲ့ ဥပမာပေးကြတယ်။ ပြဇာတ်ရုံကြီး မှောင်နေတဲ့အချိန်မှာ မီးမောင်း (Spotlight) ထိုးလိုက်တဲ့ နေရာလေးကိုပဲ ပရိသတ်က မြင်ရသလိုမျိုး၊ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဦးနှောက်ကလည်း အာရုံပေါင်းများစွာထဲက တစ်ခုတည်းကိုပဲ ရွေးချယ်ပြီး အာရုံစိုက်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့... ဖုန်းတွေ၊ အင်တာနက်တွေက ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ မီးမောင်းကို ဟိုဆွဲဒီဆွဲ လုပ်နေကြတယ်။ ဒါကို "Attention Economy" (အာရုံစိုက်မှု စီးပွားရေး) လို့ ခေါ်တယ်။ သူတို့က သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ အာရုံကို လုနေကြတာ။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက တွေ့ရှိထားတာက လူတစ်ယောက်ဟာ အလုပ်တစ်ခုလုပ်နေရင်း ဖုန်းဝင်လာလို့ အာရုံပြတ်သွားရင်၊ မူလအာရုံကို ပြန်ရောက်ဖို့ ပျမ်းမျှ (၂၃) မိနစ် ကြာသတဲ့။ ဒါကြောင့် "Multitasking" (တပြိုင်နက် အများကြီးလုပ်ခြင်း) ဆိုတာ တကယ်တော့ မရှိပါဘူး။ ဦးနှောက်က ဟိုပြောင်းဒီပြောင်း (Switching) လုပ်နေရလို့ အားကုန်တာပဲ အဖတ်တင်ပါတယ်။ တကယ့် စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်တာက "Flow State" (စီးမြောခြင်း) လို့ခေါ်တဲ့ အာရုံတစ်ခုတည်းမှာ နစ်ဝင်နေတဲ့ အခြေအနေပါပဲ။
ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ အဘိဓမ္မာမှာ ဒီသဘောတရားကို "ဧကဂ္ဂတာ" (Ekaggatā) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
"ဧက + အဂ္ဂ + တာ" = အာရုံတစ်ခုတည်း (One) ၊ အထွတ်အထိပ် (Peak) ၊ အဖြစ် (State)။ ဆိုလိုတာက စိတ်နဲ့ အာရုံ တစ်သားတည်း ဖြစ်နေတာပါ။
သာမန် မီးသီးတစ်လုံးက အလင်းရောင်ပေးပေမယ့် စက္ကူကို မလောင်ကျွမ်းစေနိုင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအလင်းရောင်တွေကို မှန်ဘီလူးနဲ့ စုလိုက်ရင်၊ သို့မဟုတ် လေဆာရောင်ခြည် ဖြစ်သွားရင် သံမဏိကိုတောင် ဖြတ်နိုင်တယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ပျံ့လွင့်နေတဲ့ စိတ် (Scattered Mind) ဟာ အားနည်းတယ်။ "သမာဓိ" နဲ့ ထူထောင်ထားတဲ့ စိတ် (Focused Mind) ကသာ ကိလေသာတွေကို ဖြတ်တောက်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဘုရားရှင်က ဟောတယ်... "သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ" - စိတ်တည်ငြိမ်မှသာ အမှန်အတိုင်း သိနိုင်တယ် တဲ့။ ရေငြိမ်မှ အရိပ်ပေါ်သလိုပေါ့။
ကိုင်း... ဒီအာရုံစူးစိုက်မှုကို လေ့ကျင့်ဖို့အတွက် ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။
အာရုံစူးစိုက်တယ် ဆိုတာ မျက်မှောင်ကြီး ကြုတ်ထားရတာ မဟုတ်ဘူး။ စိတ်ကို အာရုံပေါ်မှာ "ငြိ" ထားတာ။
ဥပမာ - ယောဂီတစ်ယောက် တရားထိုင်နေတယ်၊ စိတ်က ထွက်လေဝင်လေကနေ တခြားကို ထွက်သွားချင်နေတယ်။
သမာဓိ (ဧကဂ္ဂတာ) ရှုကွက်
၁။ အာရုံ (Object): လေထိသည့်နေရာ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ)။
၂။ ဒွါရ (Door): ကာယဒွါရ (နှာသီးဖျား)။
၃။ ရန်သူ (Opponent): ဥဒ္ဓစ္စ (ပျံ့လွင့်မှု)။
၄။ လက်နက် (Tool): သတိ (Sati) နှင့် ဧကဂ္ဂတာ (Focus)။
ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?
နှာသီးဖျားက "ထိသိ" သဘောလေး။ အဲဒီသဘောလေးက တကယ်တော့ တစ်စက္ကန့်မှာ ကုဋေတစ်သိန်းလောက် ဖြစ်ပျက်နေတာ။
ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?
စိတ်က လေကြောင်းအတိုင်း လိုက်ပါသွားရင် "လိုက်ပါသွားတယ်... သိတယ်"။
စိတ်က တခြားရောက်သွားရင်... "ပျံ့လွင့်သွားတယ်... သိတယ်"။ (ချက်ချင်း ပြန်ဆွဲမယူနဲ့ဦး၊ သိလိုက်တာနဲ့ သူရပ်သွားလိမ့်မယ်)။
ပြန်ရောက်လာရင် "ရောက်လာတယ်... သိတယ်"။
ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက "ငါ စူးစိုက်မယ်" လို့ အားမစိုက်ပါနဲ့။ "ဧကဂ္ဂတာ" စေတသိက်လေးကို အလုပ်လုပ်ခိုင်းလိုက်ပါ။ သူ့သဘောက အာရုံပေါ်မှာ ကျရောက်ခြင်း (Appana) ဖြစ်တယ်။
"ငါ" က ဘေးကနေ "သတိ" နဲ့ ထိန်းကျောင်းပေးရုံပဲ။ သိုးထိန်းက သိုးတွေကို လမ်းမလွဲအောင် ကြည့်သလိုမျိုးပေါ့။ အဲဒီလို လေ့ကျင့်ဖန်များလာရင် စိတ်ဟာ လေဆာရောင်ခြည်လို စူးရှလာပြီး၊ ခန္ဓာ့ဖြစ်ပျက်တွေကို မြင်လာပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2431 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T210: Security Incident / Attention Failure Log).
Hswagata ပြတိုက်မှာ CCTV ကြည့်တဲ့ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းလေး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ နာမည်က "မောင်ကျော်" ဆိုပါစို့။ မောင်ကျော်က လူငယ်ဆိုတော့ ဂိမ်းဝါသနာပါတယ်။ ညဘက် CCTV ကြည့်ရမယ့်အချိန်မှာ ဖုန်းနဲ့ ဂိမ်းဆော့နေတတ်တယ်။
တစ်ညကျတော့ ပြတိုက်ဝင်းထဲကို ခွေးလေခွေးလွင့် တစ်ကောင် ဝင်သွားပြီး ပန်းအိုးတွေ တိုက်ခွဲသွားတယ်။ မောင်ကျော်က ဂိမ်းထဲ အာရုံရောက်နေတော့ (Flow State in Game)၊ CCTV မော်နီတာမှာ ခွေးဝင်သွားတာကို မမြင်လိုက်ဘူး။ မနက်ကျမှ ပန်းအိုးတွေ ကွဲနေတာ တွေ့တော့ ပြဿနာ တက်ရော။
ဒီနေရာမှာ ဘုန်းကြီးက Policy 3, Article 3.3 (Monitoring Standards) အရ သူ့ကို ခေါ်စစ်တယ်။
"မောင်ကျော်... မင်း မျက်စိက မော်နီတာကို ကြည့်နေလျက်နဲ့ ဘာလို့ မမြင်တာလဲ" လို့ မေးတယ်။
သူက "တပည့်တော် ဂိမ်းဆော့နေမိလို့ပါ ဘုရား" လို့ ဝန်ခံတယ်။
ဘုန်းကြီးက Template T210 (Attention Failure Log) ကို ထုတ်ပြီး မှတ်တမ်းတင်တယ်။ ပြီးတော့ သူ့ကို ဓမ္မနဲ့ ဆုံးမတယ်။
"မောင်ကျော်... သိပ္ပံပညာမှာ 'Inattentional Blindness' (အာရုံမစိုက်ရင် မမြင်ခြင်း) ဆိုတာ ရှိတယ်။ မင်း မျက်စိက ဖွင့်ထားပေမယ့်၊ မင်းရဲ့ 'စက္ခုဝိညာဉ်' က ဂိမ်းထဲ ရောက်နေရင် ဘာမှ မမြင်ရဘူး။ ဒါဟာ 'ဧကဂ္ဂတာ' လွဲမှားတဲ့ နေရာမှာ သုံးမိတာပဲ" လို့ ရှင်းပြတယ်။
ပြီးတော့ ပြစ်ဒဏ်အနေနဲ့ သူ့ကို ဂိမ်းဖြတ်ခိုင်းပြီး၊ တာဝန်ချိန်မှာ (၁၅) မိနစ် တစ်ခါ "မှတ်တမ်းစာအုပ်" (Log Book) မှာ လက်မှတ်ထိုးခိုင်းတယ်။ ဒါဟာ သူ့စိတ်ကို ပြန်ဆွဲခေါ်တဲ့ (Re-focusing Technique) တစ်ခုပါပဲ။
နောက်ပိုင်းတော့ မောင်ကျော်လည်း သတိထားသွားတယ်။ တာဝန်ချိန်ဆို ဖုန်းပိတ်ထားပြီး၊ CCTV ကို "ကသိုဏ်း" ရှုသလို စူးစိုက်ကြည့်တတ်လာတယ်။
ကြည့်စမ်း... အာရုံစူးစိုက်မှု (Focus) ဆိုတာ လုံခြုံရေးအတွက်တင် မကဘူး၊ ကိုယ့်ဘဝ လုံခြုံရေးအတွက်ပါ အရေးကြီးတယ် ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။
အာရုံများစွာကြားမှာ စိတ်ပျံ့လွင့်ပြီး ပင်ပန်းရခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အာရုံကာမဂုဏ်တွေကို လိုက်စားပြီး စိတ်ကို အနားမပေးဘဲ ခိုင်းစေနေတဲ့ တဏှာသည် "သမုဒယသစ္စာ"။
ပျံ့လွင့်မှုတွေ ချုပ်ငြိမ်းပြီး၊ တစ်ခုတည်းသော နိဗ္ဗာန်အာရုံမှာ စိတ်တည်ငြိမ်သွားခြင်းသည် "နိရောဓသစ္စာ"။
သတိ၊ ဝီရိယ၊ သမာဓိ တို့ဖြင့် စိတ်ကို ထိန်းကျောင်းသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်တရားတွေကြားမှာ စိတ်မပျံ့လွင့်စေဘဲ၊ ကုသိုလ်အာရုံ နိဗ္ဗာန်အာရုံ တစ်ခုတည်းပေါ်မှာသာ "ဧကဂ္ဂတာ" စိုက်နိုင်ကြပြီး၊ အမှန်တရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မှာကြားလိုတာကတော့... ဓမ္မမိတ်ဆွေများအနေဖြင့် အာရုံစူးစိုက်နည်းများ၊ သမာဓိ ထူထောင်နည်းများကို ပိုမိုလေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။
ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး အာရုံကောင်းများကိုသာ စူးစိုက်နိုင်ကြပြီး၊ ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
Date: May 11, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
