Day 83 Mar 24 Year 2023 တီဘီရောဂါနှင့် လေထုထဲမှ အနုသယ (TB, Aerosols & Latent Defilements)
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ရောဂသုတ်
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ယနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၆ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခု၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၃) ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၄) ရက်၊ သောကြာနေ့၊ မင်္ဂလာရှိသော ညချမ်းအချိန်ကာလလေးမှာ သွာဂတ သွားဓာတ်တော် စောင့်ရှောက်ရေး ပြတိုက်မှ စီစဉ်ကျင်းပအပ်သော နေ့စဉ် ဓမ္မသဘင်ပွဲကို စတင် ကျင်းပပါတော့မယ်။ ဒီနေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့တီဘီရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေးနေ့" (World TB Day) ဖြစ်တဲ့အတွက် ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကို ရောဂါကင်းရှင်းခြင်း၊ ကုစားခြင်းတို့နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပူဇော်ချင်ပါတယ်။
"အရဟတော" - ကိလေသာ ရောဂါဆိုးတို့မှ ကင်းဝေးတော်မူပြီး၊ သံသရာတစ်လျှောက် ကပ်ငြိပါလာသော အနုသယ ပိုးမွှားများကို အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်တည်းဟူသော ဆေးစွမ်းဖြင့် အမြစ်ပြတ် သုတ်သင်တော်မူသော၊ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" - သတ္တဝါတို့၏ စိတ်အစဉ်၌ ကိန်းအောင်းနေသော လောဘ၊ ဒေါသ ရောဂါဇာစ်မြစ်တို့ကို ဆရာမကူ သယမ္ဘူဉာဏ်တော်မြတ်ဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူသော၊ "တဿ ဘဂဝတော" - ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်အား "နမော" - ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးကန်တော့လိုက်ရပါ၏ ဘုရား။
ဆက်လက်ပြီးတော့လည်း "အနန္တော အနန္တငါးပါး" ကို အာရုံပြုကြရအောင်။ ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်၊ ဓမ္မဂုဏ်တော်၊ သံဃာဂုဏ်တော်၊ မိဘဂုဏ်တော်၊ ဆရာသမားဂုဏ်တော် ဆိုတဲ့ အနန္တငါးပါးသော ကျေးဇူးရှင်ကြီးတွေကို ဦးထိပ်ထားပြီးတော့၊ "လေထုထဲတွင် ပျံ့နှံ့နေသော ရောဂါပိုးမွှားများ၏ အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးကြပြီး၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ ရောဂါမှ လျင်မြန်စွာ ကျန်းမာလွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ" လို့ ဦးဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ ဆုတောင်းပေးလိုက်ပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... တရားမဟောခင်၊ တရားမနာခင်မှာ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး သန့်စင်သွားအောင်၊ အဆုတ်ထဲက လေတွေ သန့်သွားအောင် ပြင်ဆင်ကြရအောင်။ ဒီနေ့တော့ "ဝါယောကသိုဏ်း" (Wind Kasina) နဲ့ "အာနာပါန" ကို တွဲပြီး ရှုမှတ်ကြမယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ အသက်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ရှူသွင်းလိုက်ပါ။ အဲဒီ လေဟာ အရမ်းသန့်ရှင်းတဲ့ ဓမ္မလေ ဖြစ်တယ်လို့ သဘောထားပါ။ ပြန်ရှူထုတ်လိုက်တဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ထဲက အညစ်အကြေးတွေ၊ ရောဂါပိုးတွေ၊ စိတ်ညစ်စရာတွေ အကုန်လုံး ပါသွားပြီလို့ အာရုံပြုပါ။ "လေ... လေ... ဝင်တယ်... ထွက်တယ်... သန့်ရှင်းတယ်" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်ယူရင်းနဲ့ မမြင်ရတဲ့ အန္တရာယ်တွေကို သတိနဲ့ ကာကွယ်ထားလိုက်ကြပါစို့။
စိတ်ကလေး ငြိမ်သွားပြီဆိုရင်တော့ ဒီနေ့ ဦးဇင်း ဟောကြားမယ့် "တီဘီရောဂါနှင့် လေထုထဲမှ အနုသယ" ဆိုတဲ့ တရားတော်ကို စတင်ကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ရေ... တီဘီရောဂါ (Tuberculosis) ဆိုတာ ရှေးခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့၊ လူသန်းပေါင်းများစွာကို သေစေခဲ့တဲ့ ရောဂါပါ။ သူ့ကို ဖြစ်စေတာက Mycobacterium tuberculosis ဆိုတဲ့ ဘက်တီးရီးယား ပိုးလေးတွေပေါ့။ ဒီပိုးက ဘယ်လို ကူးစက်သလဲ ဆိုတာကို "Epidemiology" (ကပ်ရောဂါဗေဒ) အရ လေ့လာကြည့်ရင် အလွန် သတိထားစရာ ကောင်းပါတယ်။
သိပ္ပံနည်းကျ ရှင်းပြရရင်... တီဘီပိုးဟာ "Airborne Aerosols" (လေထဲတွင် ပျံ့လွင့်နေသော အမှုန်အမွှားများ) ကနေတဆင့် ကူးစက်ပါတယ်။ လူနာတစ်ယောက်က ချောင်းဆိုးလိုက်ရင်၊ နှာချေလိုက်ရင်၊ စကားပြောလိုက်ရင် သူ့ပါးစပ်ကနေ တံတွေးစက် (Droplets) တွေ ထွက်လာတယ်။ ကြီးတဲ့ အစက်တွေက မြေကြီးပေါ် ကျသွားပေမယ့်၊ အလွန်သေးငယ်တဲ့ "Droplet Nuclei" လို့ ခေါ်တဲ့ အမှုန်လေးတွေကတော့ လေထဲမှာ နာရီပေါင်းများစွာ ပေါလောမျောနေနိုင်တယ်။ အဲဒီလေကို ရှူမိတဲ့သူရဲ့ အဆုတ်ထဲကို ပိုးက တန်းရောက်သွားတာပဲ။
နောက်ပြီး ထူးခြားတာက "Latent TB" (ငုပ်လျှိုးနေသော တီဘီ) ဆိုတဲ့ အခြေအနေပါ။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အဆုတ်ထဲမှာ ပိုးရှိနေပေမယ့် ရောဂါလက္ခဏာ မပြဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာ ငြိမ်နေတတ်တယ်။ ကိုယ်ခံအား ကျလာတဲ့အချိန်ကျမှ အဲဒီပိုးက "Active" ဖြစ်ပြီး ထကြွသောင်းကျန်းတာပါ။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူ ၃ ယောက်မှာ ၁ ယောက်က ဒီလို ငုပ်လျှိုးနေတဲ့ ပိုး ရှိနေတယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။
ကိုင်း... ဒီသိပ္ပံ သဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ဓမ္မဘက်ကို လှည့်ကြည့်ရအောင်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကိလေသာတွေကို ဟောတဲ့အခါ "အနုသယ" (Anusaya) ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို သုံးပါတယ်။ အနုသယ ဆိုတာ "ကိန်းအောင်းနေသော တရား" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။ ဒါဟာ Latent TB နဲ့ အတူတူပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ စိတ်ထဲမှာ အခုလောလောဆယ် ဒေါသ မဖြစ်ဘူး၊ လောဘ မဖြစ်ဘူး ဆိုရုံနဲ့ "ငါ့မှာ ကိလေသာ မရှိတော့ဘူး" လို့ မထင်ပါနဲ့။ အနုသယ အနေနဲ့ ငုပ်နေတာပါ။ ပိုးက အဆုတ်ထဲမှာ အောင်းနေသလို၊ ကိလေသာက စိတ်အစဉ်မှာ အောင်းနေတာပါ။ အာရုံတစ်ခုနဲ့ တိုက်လိုက်လို့၊ သတိ (Immunity) ကျသွားတာနဲ့ တပြိုင်နက် အဲဒီ အနုသယတွေက "Active" ဖြစ်လာပြီး၊ ဒေါသတွေ ပေါက်ကွဲ၊ လောဘတွေ ထကြွလာတော့တာပါပဲ။ လေထဲမှာ တီဘီပိုးတွေ ပျံ့နေသလို၊ လူ့အသိုင်းအဝိုင်း လေထုထဲမှာလည်း အကုသိုလ်ပိုးတွေ ပျံ့နှံ့နေပါတယ်။
အခု... အရေးကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ "ဒိဋ္ဌိဖြုတ် ရှုကွက်" (Vipassana Instruction for Removing Self-View) ကို သွားကြရအောင်။ ဒီ လေကို ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ ဖြစ်စဉ်၊ ရောဂါကူးစက်နိုင်တဲ့ အခြေအနေကို ကြည့်ပြီး "ငါ ဖျားမယ်၊ ငါ ကြောက်တယ်" ဆိုတဲ့ အစွဲကို ဘယ်လို ဖြုတ်မလဲ။
ဦးဇင်းတို့ လူများတဲ့ နေရာသွားလို့၊ ဒါမှမဟုတ် တစ်ယောက်ယောက် ချောင်းဆိုးလိုက်တာ ကြားရင် စိတ်ထဲမှာ စိုးရိမ်စိတ် ဝင်လာတတ်တယ်။
အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်။
၁။ ဃာန (နှာခေါင်း) နဲ့ ကာယ (အဆုတ်) ရှိတယ်။ (ဒါက ရူပက္ခန္ဓာ)။
၂။ ဝါယော (လေ နဲ့ ပိုးမွှား) ရှိတယ်။ (ဒါက ရူပက္ခန္ဓာ)။
၃။ ဃာနဝိညာဉ် (လေထိမှန်းသိစိတ်) ပေါ်လာတယ်။
ဒီသုံးခု ဆုံလိုက်တာကို "ဖဿ" လို့ ခေါ်တယ်။ အဲဒီ ဖဿ ဖြစ်တဲ့ ခဏမှာ ပုထုဇဉ်တွေက ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ "ဟာ... ပိုးတွေ ဝင်ကုန်ပြီ၊ ငါ ကူးစက်ခံရတော့မယ်၊ ငါ သေရတော့မယ်" ဆိုပြီး "ငါ" က ဝင်လာတယ်။
ဒိဋ္ဌိဖြုတ်နည်း (Instruction):
လေရှူသွင်းတဲ့အခါ... "ငါ ရှူတယ်" လို့ မမှတ်ပါနဲ့။ "ပိုးမွှား" လို့ တွေးပြီး မကြောက်ပါနဲ့။
"ထိတယ်... သိတယ်... တိုးဝှေ့နေတယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။
လေထဲမှာ Aerosol တွေ ပါလာတာက ရုပ်တရား။ နှာခေါင်းက လက်ခံတာက ရုပ်တရား။
"ငါ" က ကူးစက်ခံရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ခန္ဓာအိမ် (Host) နဲ့ ပြင်ပဧည့်သည် (Pathogen) တို့ရဲ့ တွေ့ဆုံမှု (Contact) သက်သက်ပါပဲ။
မျက်လှည့်ပြသူ (Magician) က မရှိတာကို ရှိသလို ပြသလို၊ ကြောက်စိတ်က "ငါ့ရောဂါ" လို့ ပုံကြီးချဲ့ ပြနေတာပါ။
အဲဒီ ဝင်လေထွက်လေ၊ စိုးရိမ်စိတ်တွေဟာ မြဲသလား။ မမြဲပါဘူး။ ဝင်ပြီးရင် ထွက်သွားတယ်။ စိုးရိမ်ပြီးရင် ပျောက်သွားတယ်။ (အနိစ္စ)
မျက်စိနဲ့ မမြင်ရတဲ့ အန္တရာယ်တွေကြား နေရလို့ "ဒုက္ခ"။
"ပိုးမဝင်ပါနဲ့" လို့ တားမရဘဲ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေလို့ "အနတ္တ"။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်တဲ့အခါ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲပြုတ်ပြီး၊ ကြောက်စိတ်အစား "သတိ" (Prevention) ဆိုတဲ့ ဉာဏ်ဦးစီးတဲ့ အကာအကွယ် ရောက်လာပါလိမ့်မယ်။
ဒီအကြောင်းကို ပြောရရင် ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး (Case Study) တစ်ပုဒ်ကို သတိရမိပါတယ်။ သေချာ နာယူကြည့်ကြပါဦး။ Case-2383 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ကိစ္စလေးပါ။
ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ မြေအောက်ခန်း (Archive) တစ်နေရာမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ မဖွင့်ဘဲ ထားတဲ့ သေတ္တာဟောင်းတွေ ရှိတယ်။ အဲဒီနေရာမှာ လေဝင်လေထွက် (Ventilation) က သိပ်မကောင်းဘူး။ တစ်နေ့တော့ ဝန်ထမ်း "မောင်ချို" (အမည်လွှဲ) က စာရင်းကောက်ဖို့ အဲဒီအခန်းထဲ ဝင်သွားတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 7 (Occupational Health & Safety) နဲ့ Article 7.7 (Respiratory Protection Program) အရ "N95 Mask ဝတ်ရမယ်၊ လေစုပ်စက် (Exhaust) ဖွင့်ရမယ်" လို့ စည်းကမ်း ထုတ်ထားတယ်။
ဒါပေမဲ့ မောင်ချိုက "ဟာ... ပူတယ်ကွာ၊ ခဏလေး ဝင်တာပဲ၊ ဘာဖြစ်မှာလဲ" ဆိုပြီး Mask မတပ်ဘဲ ဝင်သွားတယ်။ သူက သေတ္တာဟောင်းတွေကို ရွှေ့၊ ဖုန်တွေကို ခါ လုပ်လိုက်တော့ အခန်းထဲမှာ ဖုန်မှုန့်တွေ၊ မှိုမှုန့် (Spores) တွေက Aerosol အနေနဲ့ ပျံ့လွင့်ကုန်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ သူ့မှာက နဂိုကတည်းက Latent TB ရှိနေတာ မသိရှာဘူး။ ဖုန်တွေရှူ၊ အဆုတ်တွေ ယားပြီး ချောင်းတွေ ဆိုးပါလေရော။
နောက်ရက်နည်းနည်း ကြာတော့ မောင်ချို တစ်ယောက် ကိုယ်ပူချိန်တက်၊ ချောင်းဆိုးသွေးပါ ဖြစ်လာတယ်။ ဆေးခန်းပြလိုက်တော့ "TB Active ဖြစ်သွားပြီ" တဲ့။ ပြတိုက်တစ်ခုလုံး အုတ်အော်သောင်းတင်း ဖြစ်သွားတယ်။ ဦးဇင်းတို့လည်း Template T166 (Health Incident & Outbreak Log) ကို ချက်ချင်း ထုတ်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ရတယ်။ သူ့နဲ့ ထိတွေ့ခဲ့တဲ့ ဝန်ထမ်းတွေကို စစ်ဆေးရတယ်။
မောင်ချိုကို သွားကြည့်ပြီး ပြောပြရတယ်။ "မောင်ချို... မင်းက မမြင်ရတဲ့ လေကို လျှော့တွက်တာ။ မင်းအဆုတ်ထဲမှာ ပိုးက အိပ်နေတာ ကြာပြီ။ မင်းက အကာအကွယ် (Mask) မပါဘဲ အန္တရာယ်ဇုန်ထဲ ဝင်လိုက်တော့ ပိုးတွေက ထကြွကုန်တာ။ အနုသယ ဆိုတာ ဒါပဲ။ သတိ Mask မပါရင် ကိလေသာပိုးတွေ ထကြွပြီး ဒုက္ခရောက်တတ်တယ်" လို့။
ကိုင်း... ဒီဇာတ်လမ်းလေးကို သင်ခန်းစာယူပြီး ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ပါ။ မောင်ချိုက Mask မတပ်ဘဲ ဖုန်တွေကြား ဝင်သလို၊ တို့တစ်တွေလည်း "သတိ" Mask မတပ်ဘဲ လောကဓံ ဖုန်တွေကြားထဲ ဝင်နေကြတယ်။ အာရုံငါးပါး ဖုန်မှုန့်တွေ ရှူမိတိုင်း၊ စိတ်ထဲမှာ အိပ်ပျော်နေတဲ့ လောဘပိုး၊ ဒေါသပိုး (Latent Defilements) တွေက Active ဖြစ်ပြီး ထကြွလာပါတယ်။ တီဘီရောဂါက ဆေးကုရင် ၆ လ နဲ့ ပျောက်နိုင်ပေမယ့်၊ ကိလေသာရောဂါကတော့ သံသရာ တစ်လျှောက်လုံး ကုမရဘဲ ဒုက္ခပေးနေမှာပါ။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Template T166 နဲ့ ရောဂါမှတ်တမ်း တင်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့ကလည်း ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ ကျန်းမာရေးကို စစ်ဆေးပါ။ "ငါ့မှာ ငုပ်နေတဲ့ ဒေါသပိုး ရှိလား... မာနပိုး ရှိလား... အခွင့်အရေးရရင် ထဖောက်တတ်လား" လို့ Audit လုပ်ပါ။ ရှိနေရင် ဝိပဿနာဆေး အမြန်ဆုံး သောက်ပါ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး ကြည့်ကြရအောင်။
အမြဲတမ်း ရောဂါပိုးမွှားတွေ ဝင်ရောက်နိုင်တဲ့၊ ဖောက်ပြန်နာကျင်တတ်တဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ"။
အဲဒီ ခန္ဓာကို တွယ်တာပြီး၊ အနုသယပိုးတွေကို အစာကျွေးနေတဲ့ တဏှာဟာ "သမုဒယသစ္စာ"။
ရောဂါခပ်သိမ်း၊ ကိလေသာခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးသွားတဲ့၊ အနုသယတွေ အမြစ်ပြတ်သွားတဲ့ နိဗ္ဗာန်ဟာ "နိရောဓသစ္စာ"။
အဲဒီ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်ဖို့အတွက် သတိ Mask ကို တပ်ပြီး၊ ဉာဏ်နဲ့ ရှုမှတ်တဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဟာ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'တီဘီရောဂါနှင့် လေထုထဲမှ အနုသယ' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မမြင်နိုင်သော လေထုထဲမှ ရောဂါပိုးများကို ကာကွယ်သကဲ့သို့၊ စိတ်အစဉ်၌ ကိန်းအောင်းနေသော အနုသယ ကိလေသာများကို သတိ၊ ဝိရိယ၊ ပညာတို့ဖြင့် ဖယ်ရှားကာ၊ အိုနာသေရေး ကင်းဝေးရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
သူတော်ကောင်းတို့အနေဖြင့် ဓမ္မဗဟုသုတများ ပိုမိုဆွေးနွေးလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group ဖြစ်သော https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/ တွင်လည်း ဝင်ရောက် လေ့လာနိုင်ကြပါတယ်လို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ။
