နေ့ရက် - မေလ (၂၃) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-143) ပလတ်စတစ်ဆာဂျရီနှင့် အတ္တ (Plastic Surgery, Body Dysmorphia & Atta)
ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မပိဋကတ် (ရူပက္ခန္ဓာ)၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ကာယဂတာသတိ)
သိပ္ပံနယ်ပယ် - Body Dysmorphic Disorder (ခန္ဓာကိုယ်ပုံပန်းသဏ္ဌာန် မမှန်မကန် မြင်ယောင်သော စိတ်ဝေဒနာ)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရားရှင်၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တည်းဟူသော ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းလွင့်ပျောက်၍ ကောင်းကျိုးလိုအင်ဆန္ဒများ တစ်လုံးတစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ မေလ (၂၃) ရက်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။ မနေ့က ဇီဝမျိုးကွဲတွေအကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ လူသားတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်၊ အလှအပနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ "ပလတ်စတစ်ဆာဂျရီ" (Plastic Surgery) အကြောင်းကို ဆွေးနွေးကြမယ်။
ဒီနေ့ခေတ်မှာ မျက်နှာခွဲစိတ်ပြုပြင်တယ်ဆိုတာ ခေတ်စားလာတယ်။ နှာခေါင်းမလှလို့ ပြင်တယ်၊ မျက်လုံးမလှလို့ ပြင်တယ်။ လှချင်တာ အပြစ်လားလို့ မေးရင်၊ အပြစ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ "မလှရင် မနေနိုင်တာ"၊ "ကိုယ့်ရုပ်ကို ကိုယ်မကျေနပ်တာ" ကတော့ စိတ်ရဲ့ ပြဿနာ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။ ဘာကြောင့် လူတွေဟာ ကိုယ့်ရုပ်အဆင်းကို မကျေနပ်ကြတာလဲ။ "အတ္တ" (Self) ကြီးလို့လား၊ "ရူပ" (Form) ကို အထင်ကြီးလို့လား။ ဓမ္မနဲ့ သိပ္ပံ ညှိပြီး အဖြေရှာကြမယ်။
တရားမဟောခင်မှာ... ကျွန်ုပ်တို့ အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထားနေတဲ့၊ ပြုပြင်ချင်နေတဲ့ ဒီခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အပေါ်ယံ အရေပြား "တစ" (Skin) ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို "ကာယဂတာသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း" အနေနဲ့ ရှုမှတ်ကြရအောင်။
အားလုံးပဲ ခါးလေးမတ်မတ်ထား၊ မျက်လုံးလေး မှိတ်ထားပါ။ မိမိရဲ့ မျက်နှာ၊ လက်၊ ခြေထောက်တွေကို ဖုံးအုပ်ထားတဲ့ အရေပြားပါးပါးလေးကို စိတ်နဲ့ မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဒီအရေပြားလေးသာ မရှိရင် အောက်က အသားစိုင်တွေ၊ သွေးကြောတွေ ပေါ်လာပြီး ကြောက်စရာကြီး ဖြစ်သွားမယ်။ "လှတယ်" ဆိုတာ ဒီအရေပြား ၁ မီလီမီတာလောက်က လှည့်စားထားတာ။ "တစ... တစ... အရေပြားပါတကား... မမြဲသော သဘောပါတကား" လို့ နှလုံးသွင်းပြီး၊ ရုပ်အဆင်းအပေါ် တွယ်တာတဲ့ စိတ်ကလေး လျော့ပါးသွားအောင် (၁) မိနစ်ခန့် ငြိမ်သက်စွာ ရှုမှတ်ကြပါစို့။
(ခေတ္တ ငြိမ်သက်ခြင်း)
ကိုင်း... စိတ်ထဲမှာ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် စွဲလမ်းမှု အနည်းငယ် လျော့ပါးသွားပြီဆိုရင်၊ ဒီအလှအပနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စိတ်ဝေဒနာကို ခေတ်သစ် စိတ်ပညာ (Psychology) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ခေတ်သစ်ဆေးပညာမှာ Body Dysmorphic Disorder (BDD) ဆိုတဲ့ ရောဂါတစ်မျိုး ရှိတယ်။ မြန်မာလိုတော့ "ခန္ဓာကိုယ် ပုံပန်းသဏ္ဌာန် မမှန်မကန် မြင်ယောင်သော စိတ်ဝေဒနာ" ပေါ့။
ဒီရောဂါရှိတဲ့သူတွေဟာ မှန်ကြည့်လိုက်ရင် ကိုယ့်မျက်နှာမှာ အပြစ်အနာအဆာ တစ်ခုခုကိုပဲ ကွက်မြင်နေတတ်တယ်။ ဥပမာ - နှာခေါင်း နည်းနည်းပွတာကို "ငါ့နှာခေါင်းကြီးက ဘီလူးလိုပဲ" လို့ ထင်မြင်နေတယ်။ သူများတွေက "နင် လှပါတယ်" လို့ ပြောလည်း လက်မခံဘူး။
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက လေ့လာကြည့်တော့... သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲက Visual Cortex (အမြင်အာရုံပိုင်း) နဲ့ Amygdala (စိတ်ခံစားမှုပိုင်း) ဆက်သွယ်မှုမှာ ပြဿနာ ရှိနေတာ တွေ့ရတယ်။ ပုံရိပ်တစ်ခုကို မြင်ရင် "ခြုံငုံသုံးသပ်" (Holistic View) မလုပ်နိုင်ဘဲ၊ "အသေးစိတ် အပြစ်ရှာ" (Detail-oriented Processing) တာ လွန်ကဲနေတယ်။
အဲဒီတော့ ဘာလုပ်သလဲ။ ပလတ်စတစ်ဆာဂျရီ လုပ်တယ်။ ခွဲစိတ်လိုက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ စိတ်က မပျောက်တော့ ခွဲပြီးလည်း မလှသေးဘူး ထင်ပြီး ထပ်ခွဲတယ်။ နောက်ဆုံး မျက်နှာပျက်စီးတဲ့အထိ ခွဲစိတ်မိကြတယ်။ ဒါဟာ မျက်နှာမလှလို့ မဟုတ်ဘဲ၊ ဦးနှောက်ရဲ့ "Image Processing" စနစ် မှားယွင်းနေလို့ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။
ကိုင်း... ပါဠိတော်နဲ့ ညှိကြည့်ရအောင်။ ဘုရားရှင်က "ရူပက္ခန္ဓာ" (ရုပ်တရား) ရဲ့ သဘောကို ဟောရာမှာ "ရုပ္ပတီတိ ရူပံ" - ဖောက်ပြန်တတ်သောကြောင့် ရုပ်မည်၏ တဲ့။
ဘယ်လို ဖောက်ပြန်သလဲ။ အပူကြောင့်၊ အအေးကြောင့်၊ အစာကြောင့် ဖောက်ပြန်တယ်။ မမြဲဘူး။ တည်မြဲတဲ့ ပုံသဏ္ဌာန် (Shape) ဆိုတာ တကယ်မရှိဘူး။
ဒါပေမဲ့ ပုထုဇဉ်တွေမှာ "သုဘသညာ" (တင့်တယ်လှပသည်ဟု ထင်သော အမှတ်မှား) ဆိုတာ ရှိတယ်။ အရေပြား၊ အသား၊ အရိုး စုဝေးနေတာကို "လှတယ်၊ နှာတံလေး ပေါ်တယ်" ဆိုပြီး ပညတ်နေကြတယ်။
သိပ္ပံပညာက BDD လို့ ခေါ်တဲ့ ရောဂါဟာ ဓမ္မလို ပြောရင် "သညာ ဝိပလ္လာသ" (Perception Distortion) ပါပဲ။ မလှတာကို လှချင်နေတာ၊ မမြဲတာကို မြဲချင်နေတာ။ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်က ရုပ်ကို ပြုပြင်ပေးနိုင်ပေမယ့်၊ စိတ်ထဲက "ငါ လှရမယ်" ဆိုတဲ့ တဏှာ (Craving) ကိုတော့ ခွဲစိတ်ပေးလို့ မရပါဘူး။
ဘုရားရှင်က မိန့်တော်မူတယ်... "ခန္ဓာကိုယ်ကို တန်ဆာဆင်ခြင်းထက် စိတ်ကို တန်ဆာဆင်ခြင်းကသာ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်တယ်" တဲ့။
ကိုင်း... ဒီအလှအပ စွဲလမ်းမှုကို ဝိပဿနာ ရှုကွက် ထဲကို ဝင်ကြည့်ကြစို့။
မှန်ကြည့်တဲ့အခါ ကိုယ့်ရုပ်ကို မကျေနပ်ရင်၊ သို့မဟုတ် ပြုပြင်ချင်စိတ် ပေါ်လာရင် ဘယ်လို တရားမှတ်မလဲ။
ဥပမာ - ဒကာမကြီးတစ်ယောက် မှန်ကြည့်ရင်း "အရေးအကြောင်းတွေ ပေါ်နေပြီ၊ Botox ထိုးမှ ဖြစ်မယ်" လို့ စိတ်ညစ်နေတယ် ဆိုပါစို့။
စက္ခုဒွါရ နှင့် ကာယဂတာသတိ ရှုကွက်
၁။ အာရုံ (Object): မှန်ထဲက ပုံရိပ် (ရူပါရုံ/၀ဏ္ဏ)။
၂။ ဒွါရ (Door): မျက်စိ (စက္ခု)။
၃။ သညာ (Perception): "ငါ့မျက်နှာ၊ အိုစာနေပြီ" ဆိုတဲ့ အမှတ်သညာ။
၄။ ဝေဒနာ (Feeling): စိတ်မချမ်းသာမှု (ဒေါမနဿ)။
၅။ သင်္ခါရ (Reaction): ပြုပြင်ချင်စိတ်၊ ငြင်းဆန်လိုစိတ် (တဏှာ/ဒေါသ)။
ရှုကွက် (အရူခံ) က ဘာလဲ?
"ငါ့မျက်နှာ" မဟုတ်ဘူး။ "ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယော" ဓာတ်တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ ရုပ်အစုအဝေး။ အရေးအကြောင်း ဆိုတာ "ဝါယောဓာတ်" (လေဓာတ်) ကြောင့် အရေပြား တွန့်ရှုံ့သွားတဲ့ သဘောတရား။
ရှုဉာဏ် (အရူဉာဏ်) နဲ့ ဘယ်လို မှတ်မလဲ?
မှန်မြင်ရင် "မြင်တယ်... မြင်တယ်"။
မလှဘူးလို့ ထင်ရင် "မကျေနပ်စိတ် ဖြစ်နေတယ်... သိတယ်"။
လှချင်စိတ် ပေါ်လာရင် "တပ်မက်စိတ် ဖြစ်နေတယ်... သိတယ်"။
ပြီးတော့ ဉာဏ်နဲ့ ခွဲစိတ်ပါ (Spiritual Surgery)။ "ဒီမျက်နှာရဲ့ အောက်မှာ ဘာရှိလဲ။ သွေးတွေ၊ အသားတွေ၊ အရိုးတွေ ရှိတယ်။ ဒါတွေကို အလှပြင်လို့ ရမလား"။
"ပလတ်စတစ်ဆာဂျရီ လုပ်တယ်ဆိုတာ ရုပ်ကို ပြုပြင်တာ (Sankhara)။ ရုပ်ကို ပြင်လို့ ရပေမယ့်၊ အိုခြင်းသဘော (Jara) ကိုတော့ တားလို့ မရပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။
အဲဒီလို ရှုမှတ်လိုက်ရင် "ငါ လှမှ ဖြစ်မယ်" ဆိုတဲ့ အတ္တမာနတွေ လျော့ကျပြီး၊ ရှိနေတဲ့ ရုပ်အဆင်းကို ကျေနပ်လက်ခံနိုင်တဲ့ "သန္တုဋ္ဌိ" (ရောင့်ရဲခြင်း) တရား ပေါ်လာပါလိမ့်မယ်။
ကိုင်း... ဒီသဘောတရားတွေကို လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲ ဆိုတာကို Case-2443 ဖြစ်ရပ်မှန်လေးနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြမယ်။ (မှီငြမ်း - Template T155: Artifact Damage / Modification Incident).
Hswagata ပြတိုက်မှာ တခါက စိတ်ဝင်စားစရာ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့တယ်။
အလှူရှင် ဒကာမကြီးတစ်ယောက် ရှိတယ်၊ နာမည်က "ဒေါ်မြ" ဆိုပါစို့။ သူက အလှအပ အရမ်းကြိုက်တယ်။ မျက်နှာလည်း ခွဲစိတ်ထားတာ တင်းနေတာပဲ။ သူက ပြတိုက်မှာ ရှိတဲ့ ရှေးဟောင်း စေတီပုံစံတူ ဓာတ်တော်ကြုတ်လေး တစ်ခုကို ကြည့်ပြီး မကြိုက်ဘူး။
"ဆရာတော်... ဒီကြုတ်က မည်းတူးပြီး ရုပ်ဆိုးလိုက်တာ။ အရောင်တွေလည်း မှိန်နေပြီ။ တပည့်တော် ရွှေဆိုင်က ပန်းထိမ်ဆရာ ခေါ်ပြီး 'Polish' (အရောင်တင်) လုပ်ပေးမယ်။ ပုံစံလေးလည်း ခေတ်မီအောင် ပြင်ပေးမယ်" လို့ လာပြောတယ်။
သူ့စိတ်ထဲမှာ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းရဲ့ "တန်ဖိုး" (Historical Value) ကို မမြင်ဘဲ၊ "အလှအပ" (Aesthetic Value) ကိုပဲ မြင်နေတာ။ (ဒါဟာ BDD သဘောတရားနဲ့ ဆင်တူတယ်၊ ရှိရင်းစွဲကို မကျေနပ်ဘဲ ပြင်ချင်နေတာ)။
ဒီကိစ္စကို ဘုန်းကြီးက Template T155 (Conservation Policy) နဲ့ Policy 8, Article 8.4 (Authenticity vs Aesthetics) အရ တားမြစ်ရတယ်။
ဘုန်းကြီးက ဒေါ်မြကို ခေါ်ပြီး ရှင်းပြတယ်။
"ဒကာမကြီး... ရှေးဟောင်းပစ္စည်း ဆိုတာ အိုမင်းရင့်ရော်နေမှ တန်ဖိုးရှိတာ။ ဒီအရေးအကြောင်းတွေ၊ ဒီအမည်းကွက်တွေဟာ သူ့ရဲ့ 'ရာဇဝင်' (History) ပဲ။ ဒါကို ချောမွတ်အောင် လုပ်လိုက်ရင် သူ့ရဲ့ သမိုင်းတန်ဖိုး ပျက်သွားမယ်။ အတုနဲ့ တူသွားမယ်"။
ပြီးတော့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ ဥပမာပေးတယ်။
"ဒကာမကြီး... လူတစ်ယောက် အသက်ကြီးလို့ အရေးအကြောင်း ပေါ်တာဟာ ဂုဏ်ယူစရာပါ။ အဲဒါကို အတင်း ဆွဲဆန့်ထားရင် သဘာဝမကျတော့ဘူး။ ဓာတ်တော်ကြုတ်လည်း ဒီအတိုင်းပဲ။ သူ့ရဲ့ 'အနိစ္စ' သဘောကိုက အလှတရားပဲ" လို့ ဟောပြတယ်။
အဲဒီတော့မှ ဒေါ်မြလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ "ဪ... တပည့်တော်က အသစ်မှ လှတယ်လို့ ထင်နေတာကိုး" ဆိုပြီး၊ ကြုတ်ကို မပြင်တော့ဘဲ၊ ကြုတ်ထားဖို့ မှန်ပုံးအသစ် လှူဒါန်းသွားတယ်။
ကြည့်စမ်း... အတုအယောင် အလှ (Artificial Beauty) ထက်၊ အစစ်အမှန် သဘာဝ (Authentic Nature) က ပိုတန်ဖိုးရှိတယ် ဆိုတာ ပေါ်မလာဘူးလား... ပေါ်လာပါတယ်နော်။
ကိုင်း... နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး တရားသိမ်းကြစို့။
ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော၊ အိုမင်းတတ်သော၊ ဘယ်လောက်ပြင်ပြင် မမြဲသော ရုပ်ခန္ဓာသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
ခန္ဓာကိုယ်ကို လှပချင်၊ နုပျိုချင်၊ ပြုပြင်ချင်သော တပ်မက်မှု (ကာမတဏှာ/ဘဝတဏှာ) သည် "သမုဒယသစ္စာ"။
ရုပ်နာမ်တို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ အလှအပ ဟူသော ပညတ်ချက်များ မရှိတော့သော နိဗ္ဗာန်သည် "နိရောဓသစ္စာ"။
ခန္ဓာကို အသုဘ (မတင့်တယ်)၊ အနိစ္စ (မမြဲ) ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမြင်သော ကာယဂတာသတိ မဂ္ဂင်လမ်းစဉ်သည် "မဂ္ဂသစ္စာ" ပါပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း ပလတ်စတစ်ဆာဂျရီဖြင့် ပြင်ဆင်ရသော ပြင်ပအလှထက်၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ ပညာတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ရသော အတွင်းစိတ်အလှကို ပိုမိုမြတ်နိုးနိုင်ကြပြီး၊ အတ္တဒိဋ္ဌိ ကင်းစင်ကာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားများအားလုံး ရုပ်အဆင်းကို စွဲလမ်းခြင်းမှ ကင်းဝေးပြီး၊ စစ်မှန်သော ဓမ္မအလှဖြင့် တင့်တယ်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
Date: May 23, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
