Day 13 Jan 13 ဩဇာရုပ်နှင့် သက်တမ်းရှည်ခြင်း (Vitality & Cellular Biology)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တော အနန္တ ငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
သာသနာတော်နှစ် - ၂၅၆၆ ခုနှစ်၊
ကောဇာသက္ကရာဇ် - ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် (၇) ရက်၊
ခရစ်နှစ် - ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၃) ရက်။
"သံသရာတစ်လျှောက်လုံး အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်းတည်းဟူသော ဇရာမရဏဘေးတို့မှ လွတ်ကင်းရာ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိတော်မူပြီး၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား မသေရာလမ်းကို ညွှန်ပြတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို ဦးထိပ်ထားလျက်... ယနေ့ တရားနာယူကြမည့် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် ခဏတာရှည်သော ရုပ်သက်တမ်းထက် မဆုံးနိုင်သော သံသရာသက်တမ်းကို ကုသိုလ်တရားဖြင့် အလှဆင်နိုင်ကြပါစေသတည်း။"
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၃) ရက်နေ့ကို ရောက်ရှိလို့ လာပါပြီ။ ဦးဇင်းတို့ ပြီးခဲ့တဲ့ရက်မှာ အစားအသောက်နဲ့ဆိုင်တဲ့ "ဩဇာ" (Nutrition) အကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီဩဇာနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး လူတိုင်း စိတ်ဝင်စားကြတဲ့ "အသက်ရှည်ခြင်း" သို့မဟုတ် "ဇီဝိတရုပ်" (Vitality) အကြောင်းကို ခေတ်သစ် ဆဲလ်ဇီဝဗေဒ (Cellular Biology) နဲ့ ယှဉ်တွဲပြီး ဆွေးနွေးကြရအောင်။
လူတိုင်းက အသက်ရှည်ချင်ကြတယ်။ "အသက်ရာကျော် ရှည်ပါစေ" လို့ ဆုတောင်းကြတယ်။ ဒါပေမယ့် "အသက်" ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ်အရာက ဦးဇင်းတို့ကို မသေအောင် ထိန်းထားပေးသလဲ ဆိုတာကိုတော့ သေချာ မသိကြပါဘူး။ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာမှာ "အသက်" ဆိုတာ အကောင်အထည်၊ လိပ်ပြာ၊ ဝိညာဉ် မဟုတ်ပါဘူး။ ရုပ်တရားတွေ မပျက်စီးအောင် စောင့်ရှောက်ထားတဲ့ "ဇီဝိတ" ဆိုတဲ့ ရုပ်သဘောတရား (Functional Energy) တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်တော်မှာ ဇီဝိတရုပ်ရဲ့ သဘောသဘာဝကို ရှင်းလင်းထားတဲ့ ပါဠိတော် ရှိပါတယ်။
"အနုပါလနာ လက္ခဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ တေသံယေဝ ပဝတ္တန ရသံ။"
ဒီပါဠိစာကြောင်းလေးကို သိပ္ပံနည်းကျ အနက်ဖွင့်ကြည့်ရအောင်။
"ဇီဝိတိန္ဒြိယံ" - ဇီဝိတရုပ် (အသက်) ဆိုသည်မှာ၊
"အနုပါလနာ လက္ခဏံ" - မိမိနှင့် အတူတကွ ဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်တို့ကို မပျက်စီးအောင် စောင့်ရှောက်ခြင်း လက္ခဏာ ရှိ၏။
"တေသံယေဝ" - ထိုရုပ်တို့၏သာလျှင်၊ "ပဝတ္တန ရသံ" - ဆက်စပ်၍ ဖြစ်စေခြင်း (သက်တမ်းစေ့အောင် ထိန်းထားခြင်း) ကိစ္စ ရှိ၏။
ဆိုလိုတာက ရေက ကြာပန်းကို မနွမ်းအောင် ထိန်းထားသလို၊ ဇီဝိတရုပ်က ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ရုပ်ကလာပ်စည်းတွေကို ချက်ချင်း မပုပ်သိုးသွားအောင် "Life Force" အနေနဲ့ ထိန်းထားပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဇီဝိတရုပ် ချုပ်သွားတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးက "အလောင်းကောင်" ဘဝ ရောက်ပြီး ပုပ်သိုးဆွေးမြေ့သွားတော့တာပါပဲ။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် ဆဲလ်ဇီဝဗေဒ (Cellular Biology) ဘက်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် "Telomeres" (တယ်လိုမီယာ) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ သွားပြီး ဆက်စပ်နေပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဆဲလ် (Cell) တိုင်းရဲ့ အလယ်မှာ DNA မျှင်တွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီ DNA ကြိုးမျှင်ရဲ့ ထိပ်ဖျားလေးတွေမှာ ဖုံးအုပ်ထားတဲ့ အဖုံးလေးတွေကို Telomeres လို့ ခေါ်ပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက တွေ့ရှိထားတာက... လူတစ်ယောက် အသက်ကြီးလာလေလေ၊ ဆဲလ်တွေ ကွဲပွားလေလေ၊ အဲဒီ Telomeres အဖုံးလေးတွေက တိုတိုသွားလေလေပါပဲ။ ဖယောင်းတိုင် မီးစာကုန်ရင် မီးငြိမ်းသွားသလို၊ Telomeres တွေ ကုန်သွားရင် ဆဲလ်က ဆက်ပြီး မကွဲပွားနိုင်တော့ဘဲ သေဆုံး (Cell Death) သွားပါတယ်။ ဒါဟာ ဇရာ (အိုခြင်း) နဲ့ မရဏ (သေခြင်း) ရဲ့ ဇီဝဗေဒ အကြောင်းရင်းပါပဲ။ ဘုရားရှင် ဟောတဲ့ "ဇီဝိတရုပ်" ဆိုတာ ကံကုန်ရင် ချုပ်သွားသလို၊ သိပ္ပံပညာက ပြောတဲ့ Telomeres ဆိုတာလည်း မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) နဲ့ ဘဝနေထိုင်မှုပုံစံ (Lifestyle) ပေါ် မူတည်ပြီး ကုန်ဆုံးသွားတတ်ပါတယ်။
Caption: အဘိဓမ္မာလာ ဇီဝိတရုပ်၏ စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ဇီဝဗေဒလာ Telomeres (သက်တမ်းနာရီ) တိုသွားပုံ နှိုင်းယှဉ်ချက်
ဒီသဘောတရားကို စာအုပ်ထဲမှာသာ မထားဘဲ၊ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case Study တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။
Case-2313 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါ။ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က ဆေးဝါးကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင်ပါ။ သူက ဓာတ်တော်တွေကို လာဖူးပြီး ထူးဆန်းတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု မေးပါတယ်။ "ဦးဇင်း... ဓာတ်တော်တွေက နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ပြီနော်၊ မပုပ်မသိုးဘဲ ဒီတိုင်း ရှိနေတာ အံ့သြစရာပဲ။ တပည့်တော် ကြားဖူးတာ ဓာတ်တော်တွေကို ဆေးဝါးတွေ၊ နံ့သာတွေနဲ့ စိမ်ထားလို့ မပျက်စီးတာဆို၊ တပည့်တော်တို့ ကုမ္ပဏီက ထုတ်တဲ့ Stem Cell ဆေးရည် လာလှူချင်တယ်၊ ဒါဆို ဓာတ်တော်တွေ ပိုပြီး အသက်ရှည်မှာပေါ့" လို့ လျှောက်ပါတယ်။ သူက ဓာတ်တော်ကို "သက်ရှိ သတ္တဝါ" (Living Organism) လို ထင်ပြီး ဆေးထိုးပေးရင် ပိုခံမယ်လို့ ယူဆနေတာပါ။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ Policy 9, Article 9.5 (Preservation of Organic Integrity) အရ ရှင်းပြဖို့ လိုလာပါပြီ။ ဦးဇင်းက Template T140 (Preservation Treatment Log) ကို ကိုင်ပြီး သူ့ကို ပညာပေး ဆွေးနွေးရပါတယ်။
"ဒကာကြီး... ဓာတ်တော်ဆိုတာ ဇီဝဗေဒအရ ပြောရင် 'Calcified Bone/Tooth' (ထုံးဓာတ်ပြုပြီးသား အရိုး/သွား) ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့မှာ ကွဲပွားမယ့် ဆဲလ် (Living Cells) တွေ မရှိတော့ပါဘူး။ Telomeres တွေလည်း မရှိတော့ပါဘူး။ ဒါကြောင့် Stem Cell ဆေးရည် လောင်းထည့်စရာ မလိုပါဘူး။ ဆေးရည်ထည့်လိုက်ရင် အစိုဓာတ်များပြီး မှိုတက် (Fungus) တာပဲ ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်" လို့ ရှင်းပြပါတယ်။
ဆက်လက်ပြီး ဓမ္မရှုထောင့်ကနေပါ ထပ်ဖြည့်စွက်ပါတယ်။ "ဓာတ်တော်တွေ မပုပ်မသိုးဘဲ တည်တံ့နေတာဟာ ဆေးဝါးကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တွေရဲ့ 'အဓိဋ္ဌာန်' (Determination) နဲ့ သူတို့ကို စောင့်ရှောက်ထားတဲ့ ဇီဝိတရုပ် အစားထိုး 'သန္တတိ' (Continuity of Material Process) ကြောင့်ပါ။ တစ်နည်းအားဖြင့် ပြောရရင်... ပြတိုက်က ထိန်းသိမ်းထားတဲ့ အပူချိန်၊ စိုထိုင်းဆ မျှတမှု (Utu) နဲ့ ဒကာ ဒကာမတွေရဲ့ ကြည်ညိုတဲ့ စိတ်စေတနာ (Kamma) က ဓာတ်တော်တွေကို ဆက်လက် တည်တံ့စေတာ ဖြစ်ပါတယ်" လို့ ဟောပြလိုက်ပါတယ်။
အဲဒီတော့မှ ဒကာကြီးလည်း "ဩော်... သက်ရှိလို ထင်ပြီး အစာကျွေးဖို့ ကြံနေမိတာ၊ တကယ်တော့ သဘာဝတရားအတိုင်း ထိန်းသိမ်းတာက အကောင်းဆုံးပါလား" ဆိုပြီး သဘောပေါက်သွားပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ထဲမှာ မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာမယ်လို့ ဦးဇင်း ထင်ပါတယ်… "ဦးဇင်းဘုရား... ဓာတ်တော်တွေကတော့ ဟုတ်ပါပြီ၊ တပည့်တော်တို့ လူသားတွေရော အသက်ရှည်အောင် ဘယ်လို လုပ်ရမလဲ၊ Telomeres တွေ မတိုအောင် လုပ်လို့ရသလား" လို့။
သိပ္ပံပညာအရတော့ Telomeres မတိုအောင် စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချတာ၊ အိပ်ရေးဝဝ အိပ်တာ၊ ကျန်းမာရေး ညီညွတ်အောင် စားတာတွေက အထောက်အကူ ပြုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဘိဓမ္မာအရတော့ "အသက်ရှည်ခြင်း" (Longevity) ဆိုတာ အတိတ်ကံ (Past Kamma) နဲ့ ပစ္စုပ္ပန် နေထိုင်မှု (Present Action) ပေါင်းစပ်မှုပါ။
အထူးသဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားခဲ့တာက "သူတစ်ပါး အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း" (Panatipata Veramani) ဟာ အသက်ရှည်ခြင်းရဲ့ အဓိက သော့ချက်ပါပဲ။ သူများရဲ့ ဇီဝိတရုပ်ကို မဖြတ်တောက်ရင်၊ ကိုယ့်ရဲ့ ဇီဝိတရုပ်လည်း ခိုင်ခံ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ကံတရားရဲ့ "Action and Reaction" သဘောတရားပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... အသက်ရှည်ချင်ရင် -
၁။ ဇီဝဗေဒနည်းအရ - ခန္ဓာကိုယ် ဆဲလ်တွေ မပျက်စီးအောင် အစားအသောက် ဆင်ခြင်ပါ၊ အိပ်ရေးဝပါစေ။
၂။ ဓမ္မနည်းအရ - သူတစ်ပါး အသက်ကို ကယ်တင်ပါ၊ ဘေးမဲ့ပေးပါ။ မေတ္တာပွားပါ။
၃။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ - ရုပ်အသက် ဘယ်လောက်ရှည်ရှည် တစ်နေ့ သေရမှာပါပဲ။ မသေခင်မှာ "ကုသိုလ်အသက်" ရှည်အောင် နေသွားဖို့က ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ နေ့စဉ် ဘုရားရှိခိုး၊ တရားထိုင်၊ မေတ္တာပို့ နေတဲ့အချိန်တွေဟာ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ "Kusala Jīvita" (ကုသိုလ်သက်တမ်း) တွေ တိုးပွားနေတဲ့ အချိန်တွေပါပဲ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ဩဇာရုပ်နှင့် သက်တမ်းရှည်ခြင်း' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ဇီဝရုပ်၏ မမြဲသော သဘောကို ဆင်ခြင်နိုင်ကြပြီး၊ ဇရာမရဏကို ကျော်လွန်ရာဖြစ်သော အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သည့်တိုင်အောင် သာသနာပြု ကုသိုလ်သက်တမ်း ရှည်ကြာစွာ တည်တံ့နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - Jan 13, 2023
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
[Facebook Group Invitation]: ဤကဲ့သို့သော သိပ္ပံနှင့် ဓမ္မ ဆက်နွယ်မှုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများကို နေ့စဉ် လေ့လာဆွေးနွေးနိုင်ရန် ဦးဇင်းတို့၏ "Hswagata Dhamma & Science Community" Facebook Group သို့ ဖိတ်ခေါ်အပ်ပါသည်။ https://www.facebook.com/share/g/1AefhUBU85/
